Dinsdag 26/01/2021

AchtergrondBrexit

‘Hoe meer informatie ik verzamelde, hoe onduidelijker de situatie voor me werd’

Carmen Wallays van diepvriesaardappelproducten Agristo. 'Dertig procent van onze producten is bestemd voor Engeland.'Beeld Bob Van Mol

Vier jaar lang telden ze af naar een klok die telkens versprong van einddatum. Maar sinds vandaag is de boedelscheiding tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa een voldongen feit en halen de Belgische bedrijven opgelucht adem dat dat met een handelsakkoord gepaard gaat. ‘Het was een thriller, en dat zal het nog wel even blijven.’

Wie de komende dagen om een diepvrieskroketje of een zak frieten verlegen zit, kan misschien eens gaan aankloppen in een Brits magazijn. De stockageruimtes daar zitten goed vol, vermoedt Carmen Wallays, Supply Chain Director bij Agristo. Het West-Vlaamse bedrijf produceert aardappelproducten voor in de diepvries, zo’n 30 procent vindt zijn weg naar de Britse eilanden.

“De afgelopen weken is het enorm druk geweest", zegt Wallays. “Sowieso is de periode voor kerst altijd heel druk, maar nu hebben onze klanten extra veel ingeslagen.”

Het is een fenomeen dat ook andere bedrijven hebben gemerkt. Net voor dé deadline der brexitdeadlines schoten Britse klanten in paniek. Met iedere wegtikkende minuut op de klok kwam 31 december dichterbij, werd de kans op een handelsakkoord tussen scheidende partners EU en Groot-Brittannië kleiner en het vooruitzicht op een harde no-dealbrexit reëler. 

“Er is nog zoveel mogelijk geëxporteerd, want niemand wist wat er zou gebeuren. Voor hetzelfde geld golden er vanaf nu heffingen en quota”, zegt Catrien Scheers, gedelegeerd bestuurder van transporteur Fastlines. “We hebben dat trouwens voor iedere eerdere brexitdeadline ook gezien: als die data naderden, was het bij ons telkens alle hens aan dek. Je hebt het ook gezien aan de files de afgelopen weken richting Calais en Dover. De situatie was nu nog wat extremer door de coronacrisis, maar ik denk niet dat er veel lege magazijnen te vinden zijn over zee momenteel.”

Op 24 december, net wanneer de kalkoenen in de oven werden geschoven, kwam de witte rook. A deal is done, de brexitklok tikt niet meer. Nee, ze heeft er geen speciale fles voor opengetrokken, lacht Scheers. “Maar we hebben er wel op geklonken. Het was een onverwacht mooie kerstavond.” 

Zeventig procent van de activiteiten van Fastlines speelt zich dan ook af in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Een no deal had Scheers’ bedrijf zuur kunnen opbreken. 

En niet alleen haar bedrijf. In 2019 exporteerde Vlaanderen voor 25,88 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk, terwijl het er voor 14,54 miljard euro uit importeerde, blijkt uit de cijfers van Flanders Investment and Trade (FIT), de handelsorganisatie van de Vlaamse overheid. In 2020 vielen de cijfers, onder druk van de coronacrisis, terug. Maar van januari tot en met september exporteerde Vlaanderen nog steeds voor 16,74 miljard euro naar het Verenigd Koninkrijk, en importeerde het voor 8,64 miljard. Ondanks die dalingen blijft het VK met stip de vierde handelspartner van Vlaanderen, na Duitsland, Frankrijk en Nederland.

En dan is er natuurlijk ook de al veel geciteerde studie van professor Hylke Vandenbussche (KU Leuven). Zij becijferde dat een harde brexit, zonder handelsakkoord, 28.000 Vlaamse en 42.000 Belgische jobs zou kosten. Bij een zachte brexit, waarbij Groot-Brittannië deel zou blijven uitmaken van de Europese interne markt, zouden dat nog steeds 6.500 Vlaamse en 10.000 Belgische jobs zijn.

Brexit on my mind

Zeggen dat er dus wel redelijk veel afhing van de brexitdeal, is het equivalent van Covid-19 een griepje noemen. “Daarom zijn wij ons twee jaar geleden al beginnen voorbereiden door een AEO-certificaat aan te vragen, een bewijs dat wij een Authorised Economic Operator zijn”, zegt Carmen Wallays van Agristo. “Dankzij dat certificaat kunnen wij zelf onze goederen inklaren voor de douane op onze eigen productiesites en hoeven we dus niet met onze vrachtwagens aan de controleposten te passeren. Dat bespaart enorm veel tijd.”

Het vroeg ook een grote investering om een digitaal douaneringssysteem op poten te zetten. Eentje van tussen de 50.000 en 100.000 euro. “Maar dat gaat wel renderen”, maakt Wallays zich sterk. “Dertig procent van onze producten is bestemd voor Engeland en onze Engelse klanten hebben ons meteen laten verstaan dat zij precies zo beleverd wilden worden als voorheen. Zij zagen het niet zitten om de douaneformaliteiten op zich te nemen, en wij willen als vanouds een optimale klantenservice garanderen. Dus die investering was noodzakelijk als we het risico niet wilden lopen om onze klanten te verliezen aan de concurrentie.”

Bij Fastlines gingen ze nog een stapje verder. Uit angst om te veel vast te komen zitten in de files aan deze en gene zijde van het Kanaal, greep de Antwerpse transporteur drastisch in. Sinds maart 2020 is er een rechtstreekse lijndienst Antwerpen-Dublin actief, over water, met eigen schepen. De Engelse bestemmingen worden zoveel als mogelijk ook per boot bereikt, via de kleinere havens landinwaarts waar het – zo hoopt Scheers – minder druk zal zijn.

“Vervoer over water is niet nieuw voor ons. Als transportarchitecten zoeken wij voor onze klanten altijd de best mogelijke transportoplossing, of die nu over land, water of via de lucht is. Maar naar Ierland vervoerden we doorgaans toch per truck. Die vrachtwagens reden dan naar Zeebrugge, we zetten die op een roll-on-roll-offcargo naar het VK. Daar doorkruisten ze het vaste land tot aan de Ierse Zee om daar de overzet naar Ierland te nemen”, legt Scheers uit. Maar het waren niet alleen de files die haar zorgen baarden en tot de investering leidden. “We wisten gewoon zo lang niet wat het zou geven. Komt er een deal, komt er geen deal, en als er een is, wat voor een zal het dan zijn?”

Catrien Scheers van transportbedrijf Fastlines. 'Het was een onverwacht mooie kerstavond.'Beeld Bob Van Mol

Al van 23 juni 2016, de dag dat een nipte meerderheid aan Britten voor Leave stemde, leeft Scheers met de brexit in haar gedachten. Je zou voor minder, als bijna drievierde van je business zich op de eilanden afspeelt. Maar het is ook precies daarom dat ze nooit gepanikeerd heeft, zegt ze. “Ik dacht: een eiland heeft altijd goederen nodig. Op een of andere manier komt dit wel goed. Bovendien, we hadden de financiële crisis al gehad. My god, als je die achter de rug hebt, dan kan je alle andere uitdagingen ook wel aan.”

Maar dat ze de afgelopen jaren vol vertrouwen achterover heeft geleund, dat is ook niet waar. “Je probeert je altijd zoveel mogelijk te informeren, in eerste instantie door je oor te luisteren te leggen bij je eigen mensen. Het viel toen enorm op dat onze jongere collega’s in het VK de brexit een ramp vonden, de oudere vonden het wel fijn. En de Ieren zagen vrijwel onmiddellijk opportuniteiten. Ik ben in die periode zelf ook eens geïnterviewd door BBC Breakfast Television, maar ik herinner me vooral dat hoe meer informatie ik verzamelde, hoe onduidelijker de situatie voor me werd.”

Dat beterde er de afgelopen vier jaar niet op. “Alle mogelijke webinars heb ik gevolgd. Van Voka, van FIT, die van de Ierse ambassade, de Nederlandse transportvereniging, van de havens van Antwerpen en Zeebrugge. Tot mijn man zei: Catrien, in godsnaam, hou daarmee op, ze weten toch nog niks. Wat ga je daar nu nog van bijleren? (lacht) Dus ja, ik was wel blij dat we met kerstavond eindelijk wisten waar we aan toe waren.”

Al houdt Scheers liefst nog een slag om de arm. “Wat de deal precies zal betekenen, zullen we volgens mij toch vooral moeten ondervinden. Het was een thriller en dat zal het nog wel even blijven.”

Geen volledige ramp

Het voorbehoud van Scheers is ook dat van Claire Tillekaerts, CEO van Flanders Investment and Trade. “Douaneformaliteiten zorgen sowieso voor bijkomende kosten en zijn nieuw voor bedrijven die niet gewoon zijn om buiten de EU te exporteren. We merken ook dat de pers vooral focust op het feit dat er geen invoertarieven zullen zijn, maar we vrezen dat de kleinere kmo’s vooral nog onvoldoende op de hoogte zijn over de regeling inzake oorsprong.”

Die oorsprongsregels komen neer op de ‘nationaliteit’ van een goed en bepalen of het product misschien toch niet aan invoerrechten onderworpen zal worden. De FOD Economie analyseert de oorsprongsregels in het akkoord momenteel nog en zal na die analyse een inschatting kunnen geven voor welke sectoren de oorsprongsregels nadeliger zijn dan voor andere.

Maar hoe dan ook zijn er opportuniteiten, meent Tillekaerts. “Bedrijven die nog nooit buiten de EU exporteerden, zullen zich nu alle formaliteiten voor export naar derde landen moeten toe-eigenen. Eenmaal je dit gewoon bent, is de stap naar een andere exportmarkt minder groot.”

Agristo kijkt de post-brexithandel alleszins positief tegemoet. “Doordat we ons zo goed voorbereid hebben, hebben we er wel vertrouwen in. Hopelijk worden we beloond voor die inspanningen en worden we niet meegesleurd in logistieke ellende van anderen. Files die worden veroorzaakt door vrachtwagens die niet voorbereid waren op de douanecontroles, daar staan goed voorbereide vrachtwagens natuurlijk net zo goed in. Laat ons hopen dat dat binnen de perken blijft.”

Maar ook financieel zien ze het bij de West-Vlaamse diepvriesfrieten- en -krokettenproducent niet somber in, ook al is volgens alle studies de voedingssector het hardst getroffen. “Doordat de competitiviteit van onze frietproductie niet in het gedrang komt, nu er geen heffingen of quota opgelegd worden, verwachten wij geen impact op de tewerkstelling bij ons bedrijf. Veertig procent van onze activiteiten was al export naar buiten de EU, dat wordt dan nu 70 procent. Nee, wij maken ons geen grote zorgen. Op lange termijn kan dit zelfs een goede zaak zijn voor onze industrie.”

Ook bij Fastlines blijven ze zen onder de nieuwe wereld waarin ze voortaan zullen werken. “In transport verandert alles alle dagen, wij zijn het gewoon om flexibel te moeten zijn.” Al wil gedelegeerd bestuurder Scheers toch even kwijt dat ze ergens wel blij is dat de brexit niet helemaal zonder repercussies is gebleven. “Je kan niet in het midden van het bed blijven liggen wanneer je wil scheiden. Het is logisch dat er gevolgen aan verbonden zijn. Stel dat alles bij het oude was gebleven, wat voor een signaal had je dan gegeven? En wat zouden de gevolgen geweest zijn: nog meer landen die uit de EU willen vertrekken?”

Als we Europees Parlementslid Guy Verhofstadt (Open Vld) mogen geloven, moeten we daar alvast niet bang voor zijn. Hij denkt dat dit akkoord net voorkomt dat andere lidstaten ook zullen willen opstappen, zei hij eerder in deze krant. Een stelling waar het Verbond van Belgische Ondernemingen zich achter schaart.

“De administratieve last die erbij komt kijken nu het VK een derde land land wordt en uit de Europese interne markt en uit de douane-unie stapt, is toch bijzonder groot. Er is de nieuwe btw-regeling, de controles en de certificaten die erbij komen. Het zal een pak moeilijker worden om straks pakweg een chemisch product naar het VK te exporteren dan naar Frankrijk. Dat is niet aanlokkelijk”, aldus Benoit Monteyne van het VBO.

Grote voorspellingen over de impact op de Belgische economie van het huidige akkoord durven zij nog niet te doen. Maar één ding staat wel als een paal boven water voor het VBO: zonder handelsakkoord waren de 55.000 Belgische bedrijven die importeren en exporteren van en naar het VK veel slechter af geweest. “Volgens de gegevens van de FOD Economie zouden de invoerrechten voor Belgische bedrijven in dat scenario opgelopen zijn tot een miljard euro. Boven op de coronacrisis en de faillissementen die daar ongetwijfeld nog uit volgen ook nog eens een harde brexit, dat hadden we ons niet kunnen veroorloven. Dat was echt een volledige ramp geweest.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234