Vrijdag 30/07/2021
Als de regenboog in het water is gevallen, dan heeft dat veel te maken met de overmoed en het ongeduld van de PS-voorzitter.

AnalyseLopende zaken

Hoe Magnette de kans op een regenboogregering verknalde

Als de regenboog in het water is gevallen, dan heeft dat veel te maken met de overmoed en het ongeduld van de PS-voorzitter.Beeld Tim Dirven

Behoudens een onverhoopte omwenteling uit de toverhoed van ‘koninklijk opdrachthouder’ Koen Geens (CD&V) stevent dit land af op nieuwe verkiezingen. Met alle risico's van dien. Hoe is het zo ver kunnen komen?

Hoe zullen we de situatie bij de federale regeringsvorming samenvatten? Totale ontreddering? Behalve co-informateur Georges-Louis Bouchez (MR), tegenover wiens van elke realiteitszin losgezongen voluntarisme zelfs Guy Verhofstadt (Open Vld) een pessimist lijkt, is er niemand die nog een galante uitweg ziet.

Hoe ernstig de situatie is, valt af te meten aan het exotisme van de oplossingen die rondzingen. Moet Koen Geens een ‘noodregering’ met beperkt programma gaan leiden? Een tijdelijk kabinet van technocraten, anders? Dat politici, zoals eerst CD&V-voorzitter Joachim Coens en nu ook Open Vld'er Bart Tommelein, zo'n idee opperen en daarmee zichzelf en de eigen politieke klasse diskwalificeren, is al merkwaardig genoeg.

Het is ook geen goed idee. De gedachte dat 'experts' de klus wel even snel zullen klaren, is een illusie, inclusief antipolitiek geurtje. Alsof er eenvoudige, neutrale, wetenschappelijke keuzes te maken zijn die die blinde politici maar niet willen zien. Daarbij wordt vergeten dat ook die experts hun keuzes zullen maken met een ideologische achtergrond, en dat zij daarvoor evengoed een parlementaire meerderheid zullen moeten zoeken. Het zijn, kortom, net politici.

Een toevallig actueel voorbeeld maakt veel duidelijk. Over de problematische financiering van de sociale zekerheid namen Bea Cantillon (in De Morgen) en Ive Marx (in De Standaard), twee rechtstreekse collega's dan nog aan het Centrum Sociaal Beleid van de UA, afgelopen week sterk verschillende standpunten in. Dus: wie van die twee gerenommeerde experts maak je minister van Sociale Zaken? Of gun je dat mandaat aan een van de bankeconomen die al langer eens flink de bijl in de sociale zekerheid willen zetten? Het is telkens een wereld van verschil.

Verkwanseld

Expertenregering, noodregering, minderheidsregering... Elk van die scenario's verraadt nog meer radeloosheid dan het andere. De wanhoop is terecht. Elke uitweg naar een 'normale' regeringsformule is stilaan afgesloten. Paars-geel blijft onmogelijk omdat MR noch PS met N-VA in de huidige opstelling in zee wil. De regenboog van paars-groen met CD&V erbij is onmogelijk omdat CD&V aan N-VA vastgekleefd zit. Elke meer ingewikkelde variant stoot algauw op de eigen beperkingen. Aan Koen Geens om die knopen te ontwarren. Mirakels zijn niet uitgesloten, met paniek voor verkiezingen als raadgever, maar een doorbraak valt vooralsnog niet te ontwaren. Bonne chance.

Het had ook anders kunnen lopen. Dat een paars-gele combinatie met PS en N-VA geen kans maakte, is eigenlijk al sinds de dag na de verkiezingen duidelijk. Maar de regenboogformule, met socialisten, liberalen, groenen en christendemocraten, die had wel gekund. PS-voorzitter Paul Magnette had ze tijdens zijn informateursronde in handen. Hij verkwanselde de kans.

Het is, achteraf bekeken, vrij precies vaststelbaar wanneer dat gebeurd is. Op 27 november van vorig jaar laat Magnette als informateur een herwerkte versie van zijn startnota rondsturen. De nota ademt de joyeuze links-liberale, paars-groene geest van de jaren-Verhofstadt. Stevige linkse eisen worden gecompenseerd door liberale punten. Voor de christendemocraten valt er weinig tot niks te rapen. Zij hebben dan ook niet of amper deelgenomen aan de voorafgaande gesprekken.

Eén passage, over de ethische dossiers, valt op. 'De zorginstellingen die publieke financiering genieten moeten wettelijk verantwoordelijk worden voor het respect op waardig sterven en voor het respect op praktijken zoals abortus, voor alle patiënten', schrijft de informateur. Vrij vertaald uit het Wetstratees: ziekenhuizen en zorginstellingen die met overheidsgeld werken (zoals ook de christelijke instellingen doen) zouden verplicht worden om euthanasie en abortus uit te voeren.

Het valt moeilijk om die paragraaf niet te lezen als een regelrechte provocatie aan het adres van CD&V, dat op dat moment nog in volle voorzitterskiesstrijd verwikkeld was. Natuurlijk konden de christendemocraten de nota vervolgens alleen maar afwijzen. Het al wankele vertrouwen in de PS-voorzitter is toen definitief vernietigd.

Het is niet helemaal duidelijk wat Paul Magnette bezield heeft om de eigen regenboogbrug zo vakkundig op te blazen. Stelde hij zijn hoop al te enthousiast op de nipte paars-groene combinatie zonder CD&V, met dat ene - intussen door de affaire-Kir al weggesmolten - zeteltje op overschot? Of dacht hij dat CD&V wel zou bijdraaien, eens de zoete geur uit de potten van de macht zich zou verspreiden?

Mogelijk probeerde de PS-voorzitter de strategie te kopiëren die in Franstalig België zo puik uitgepakt had. Door eerst een entente met de groenen te bewerkstelligen, en dan pas de Franstalige liberalen aan tafel uit te nodigen, kon de PS een behoorlijk progressief regeerakkoord afhameren in de Franstalige deelregeringen. Wou Magnette net zo eerst een paars-groene verstandhouding betonneren om dan CD&V erbij te nemen? Dan nog blijft het uiterst vreemd om zo expliciet op de ethisch-conservatieve ziel van de christendemocraten te trappen.

Koest houden

Feit is: de tactiek mislukte. Als de regenboog in het water gevallen is, heeft dat veel te maken met de overmoed en het ongeduld van de PS-voorzitter. Bij de PS zal opgemerkt worden dat CD&V nooit een teken heeft gegeven dat de partij tot een gesprek bereid was. Daar valt wat voor te zeggen. De Vlaamse christendemocraten zijn getraumatiseerd uit de dramatische verkiezingsnacht van zondag 26 mei ontwaakt. De analyse leeft er sindsdien dat de partij, net als N-VA, afgestraft is voor het onophoudelijke geruzie binnen de coalitie. Koest houden, is de boodschap sindsdien.

Maar ook in de schaduw van N-VA zijn de overlevingskansen onzeker. Van dat argument heeft Paul Magnette CD&V nooit kunnen overtuigen, mede omdat hij het nooit echt geprobeerd heeft. Zo valt op dat zusterpartij sp.a zich wel vlot laat gebruiken als go-between tussen PS en N-VA. En tussen PS en CD&V? Niks van gemerkt.

Magnette zou zich later nog bedenken. In een nogmaals herziene nota verdwijnt het zinnetje over euthanasie en abortus geruisloos uit de tekst. Te laat: CD&V gaat als een satelliet rond de planeet De Wever draaien. Het venster voor een regering sluit zich, nadat ook bij Open Vld de sceptici, onder druk van N-VA en gelijkgezinde opiniemakers, de stem steeds luider verheffen.

Op de partijhoofdkwartieren ligt sindsdien de nota-Magnette stof te vergaren: een ambitieuze tekst, keurig geschreven en gelayout met tricolore opdruk en al. In de woorden van een onderhandelaar: "Het beste regeerakkoord dat nooit gerealiseerd zal worden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234