Dinsdag 13/04/2021

Hoe maak je een wit konijn klaar?

Vette vissen, witte raven, vreemde eenden en - uiteraard - witte konijnen. Wie de overstap naar de politiek maakt, lijkt wel in het dierenrijk beland. De Morgen sprokkelde succesrecepten bijeen voor een wit konijn dat - nog eentje om het af te leren - geen eendagsvlieg wil zijn. ‘Wie blijft, slikt de desillusie door dat hij weinig, zeer weinig kan doen’, zegt ervaringsdeskundige Paul De Grauwe.

Handleiding voor oude beginnelingen in de politiek - vier vuistregels van overlevers en afvallers

Witte konijnen zijn er in alle soorten en maten, van zwaargewichten tot zangers van het derde knoopsgat. Bij de onvoorziene verkiezingen van 13 juni behoren de bekendste buitenstaanders tot de hogere gewichtsklasses. De drie slimste mensen Rik Torfs, Eva Brems en Siegfried ‘Sieg’ Bracke hielden zich al op in de belendende percelen van de Wetstraat, ze zijn geen volslagen onbekenden of fremdkörper in de wandelgangen van het parlement én ze zijn alom gewaardeerd (en gevreesd) in hun vakgebied. Dat zou hun slaagkansen dus al kunnen vergroten. Respectievelijk CD&V, Groen! en N-VA rekenen erop dat ze zullen uitgroeien tot Vlaamse reuzen in de politiek en het natuurlijke wantrouwen van de Wetstraatbewoners tegen nieuwelingen zullen kunnen counteren.

Worden halve buitenstaanders effectief makkelijker hele politici? Ja en nee. Inge Vervotte (ACV), Kris Peeters en Marianne Thyssen (beiden Unizo) zijn de absolute boegbeelden van hun partij en doen de herinnering aan miscast Mieke Offeciers bij de christendemocraten al enige jaren vervagen. Voormalig Voka-topman en huidig Vlaamse minister Philippe Muyters (N-VA) krijgt nog even het voordeel van de twijfel, collega en ex-topvrouw bij De Lijn, Ingrid Lieten, heeft de spelregels al wat beter in de vingers. Bracke kan zich optrekken aan Ivo Belet en Dirk Sterckx, succesvolle voorgangers uit dezelfde beroepscategorie die in de luwte van het Europees parlement hun ding doen.

Maar voor elke geslaagde transfer is er een tegenvoorbeeld, ongeacht of het nu over jobhoppers uit de journalistieke, academische, vakbonds- of zakelijke wereld gaat. Denk maar aan Mia De Vits; als ABVV-topvrouw was ze jarenlang een van de machtigste vrouwen van België, nu zit ze dik tegen haar zin in het Vlaamse Parlement. Bedrijfsleiders kunnen het trage ritme van de politiek maar zelden aan. Legendarisch is de passage van de Antwerpse havenbons Fernand Huts, meer recentelijk vond Volvobaas Peter Leyman zeven maanden duimendraaien in het parlement ruimschoots voldoende.

Academici zijn twijfelgevallen. Leuvens professor Paul De Grauwe zat voor de liberalen tussen 1991 en 2003 met tussenpozen in de Kamer en Senaat, en keerde vervolgens terug naar zijn Leuvense alma mater, Alzheimerspecialiste Christine Van Broeckhoven vlucht al na drie jaar terug naar haar labo. Proffen Hugo Vandenberghe, Mark Eyskens (beide CD&V), Johan Vande Lanotte en Marleen Temmerman (van sp.a) konden zich wel verzoenen met de taaie, politieke zeden. Vier vuistregels van overlevers en afvallers.

Politiek is niet galant, laat staan elegant. Nieuwelingen moeten zich voorbereiden op een straatgevecht, niet op een dansles. “Van een gestructureerde wereld ga je naar de chaos”, waarschuwt Leyman. “Van een werkplek met welomlijnde doelstellingen kom je terecht in een omgeving waar de targets veel minder duidelijk zijn. Als ze er al zijn.”

Verwacht geen helpende handen, wel beenvegen en tackles.

Buitenbeentjes bezetten vaak intern fel bevochten plekken, een ideale voedingsbodem voor rancune en naijver bij de parlementsleden die traag alle sporten van de partijladder beklommen. Kerkjurist en tv-figuur Rik Torfs kan ervan meespreken: van ‘mediageile onnozelaar,’ tot ‘opportunist’ en ‘academische clown’, zijn collega-senatoren haalden de messen al boven nog voor hij zich had kunnen presenteren als hun nieuwe partijgenoot. “Als hij het witte konijn is, zijn wij dan de zwarte schapen?”, lachte een senator wrang bij zijn coming out.

De man zelf benadrukt dat hij alle begrip heeft voor die achterdocht. “Laat de mensen maar wat sceptisch zijn. Ik ben bereid lang en grondig met hen te praten. Het is perfect normaal dat ze mij niet zo sympathiek vinden.” - “Ik wacht op de volgende valstrik, op de volgende slag onder de gordel, want daar kan ik veel uit leren.” - “Zelf zal ik geen gortigheden uithalen, ik zal een volleerd gentleman zijn. Ik ben een groot voorstander van the noble art of conversation. Niet te verwarren met noble art of self-defence.” - (met een glimlach) “Als blijkt dat ik toch een slappe pudding ben die niet kan tegen een robbertje vechten, zal ik mij deemoedig terugtrekken op een onbewoond eiland en mijn eigen zwakheden tot het einde der tijden overdenken.”

Starters moeten weten dat ze niks weten van politiek. Leyman pleit voor coaches zodat de nieuwkomers geen onherstelbare blessures oplopen. Een mentor die hen het abc van de campagne kan bijleren. Ivo Belet kreeg dit weekend al telefoon van Torfs voor een handleiding over het campagnevoeren, en oud-collega Bracke kwam ook al naar tips hengelen.

“Geen overbodige luxe”, zegt sp.a’ster Marleen Temmerman. Drie jaar geleden stond de gynaecologe voor het eerst op de Senaatslijst bij de socialisten, sindsdien verdeelt ze haar tijd tussen het ziekenhuis, de universiteit en het parlement. “Politici overschatten wat mensen van hun interne keuken kennen. In 2007 wist ik niet eens dat ik zelf campagne moest voeren. Voor mij was dat: een fotoshoot doen en hier en daar een bord zetten. Per toeval ben ik te weten gekomen wat een campagne echt inhield.”

“Op de stoet van 1 mei, zes weken voor de verkiezingen, vroeg een militant me wie mijn campagneleider zou worden. Toen pas heb ik beseft dat ik niet rustig in het ziekenhuis kon blijven werken tot aan de verkiezingsdatum. Nu vind ik dat onnozel en naïef van mezelf, toen dacht ik echt dat de campagne vanzelf zou gaan.”

“Ik ben nooit verwend geweest, ik heb nooit een indrukwekkende coaching gekregen. Vaak zeg ik in mijn partij dat er mentors moeten komen voor de mensen die niet in de politiek zijn opgegroeid. Iedereen gaat dan akkoord, maar er gebeurt niks mee. Er wordt gewoon overgegaan tot de orde van de dag.”

De stiel leren gaat onvermijdelijk samen met partijdiscipline kweken, tot in het absurde toe. Temmerman: “In het begin van de legislatuur was Patrik Vankrunkelsven (toenmalig senator voor Open Vld, TP) op zoek naar ondertekenaars voor een wetsvoorstel rond een verbodsteken op alcoholische dranken voor zwangere vrouwen. Als gynaecoloog zie ik dagelijks de verwoestende effecten van alcohol bij mijn patiënten, ik ondertekende dus enthousiast zijn voorstel. Zonder overleg met mijn partij.”

“Voor mij was dat de normaalste zaak van de wereld, maar dat was een serieuze misvatting. Ik heb moeten leren dat ik niet altijd kan doen wat ik wil. Er is altijd de partij, altijd de partijlijn.”

Naar het oorspronkelijk idealisme is het vaak ver zoeken. “Je idealen bladderen af”, geeft Belet toe. “Je moet voortdurend water bij de wijn doen. Heel langzaam heb ik de grote, politieke machine die de Europese Volkspartij (EVP) is, leren waarderen. Maar daarvoor heb ik eerst een mentale switch moeten maken.”

Oudere beginnelingen beginnen onder nul. Hoe gevierd en bejubeld ze ook zijn in hun eigen vakgebied, bekeerlingen moeten aanvaarden dat hun vroegere verwezenlijkingen van geen tel zijn en dat ze zich grondig moeten omscholen. Wereldautoriteiten worden weer pupillen. “Als academica praat ik niet graag over iets waar ik maar vijf zinnen over kan debiteren”, zegt Brems. “B-H-V zal nog wel lukken, want dat is een juridische aangelegenheid. Maar economie en ecologie? (lacht) Dat wordt blokken, ja.”

Patrick Janssens, in een vorig leven reclamemaker, maakt graag de vergelijking met een basketbalspeler die ineens gaat voetballen. “Wat ik in de politiek en aan de unief deed, had nauwelijks iets met elkaar te maken”, beaamt De Grauwe. “Mijn technisch onderzoekswerk over de financiële en economische markten bleek totaal niet bruikbaar. Ook daar moet een academicus vrede mee nemen.”

En dan moeten ze ook nog leren leven met journalisten die constant op de loer liggen en hun pen graag in het vitriool dopen. Bracke zal nu zelf moeten bewijzen ‘dat hij de wereld kan uitleggen in zestien seconden’ en zal ook zelf vernietigende vragen van zijn vroegere collega’s moeten trotseren. Toen Tim Pauwels hem vorige week een netelige vraag voorschotelde, moest zelfs de Gentse snor even slikken.

Bij Van Broeckhoven ging het vanaf dag één helemaal mis met de media. Volgens partijgenoten heeft ze enkele snoeiharde artikels over haar beginperiode binnen sp.a nooit verteerd en lag haar slecht parlementair rapport haar loodzwaar op de maag. “Een faculteit is een politieke microkosmos. Dezelfde nijd, leugens en combines spelen er”, zegt De Grauwe. “Maar in de politiek is alles groter. Of wordt de strijd uitvergroot door de media. Als er gevechten uitbreken in een faculteit, staat daar niemand op te kijken.” In de politiek luistert en leest heel België mee. “Je dénkt dat je vertrouwd bent met de media, maar dat blijkt helemaal niet te kloppen”, zegt professor Eva Brems. “Tot vorige week kende ik alleen de vriendelijke media. Mijn eerste interview in Terzake als politica zal ik niet licht vergeten. Ik ga ook niet pretenderen dat kritiek moeiteloos van mij af zullen glijden”

In de politiek geldt, meer dan elders, het spreekwoord dat geduld een schone deugd is. Hemelbestormers zijn niet op hun plaats. “Iedereen waarschuwt me voor de traagheid van het politiek bestel”, knikt Brems. “Maar ik bewandel nu al de wegen van de geleidelijkheid in mijn activisme. In elke job moet je jezelf soms overtuigen dat je nog steeds met nuttige zaken bezig bent. Dat was bij Amnesty International niet anders.”

Leymans tijdsbesef bleef altijd dat van een zakenman. “In mijn zeven parlementaire maanden rolden er 120.000 auto’s van de band bij Volvo”, rekent hij voor. “Ik wou echt niet naar mijn pensioen toe kabbelen, ik was nog veel te ambitieus. Als je dan toch laat in de politiek stapt, kun je dat beter doen als je over het hoogtepunt van je carrière bent.”

Ook De Grauwe kon de tijdrovende wetten van de Wetstraat niet aanvaarden. “Als academicus zeg je jarenlang hoe de politici het moeten doen. Dan ontstaat de verleiding om het zelf te doen, om zelf politicus te worden. Zodra je het dan bent, komt al vlug de desillusie dat je maar heel weinig kunt doen. Alles hangt dan af van je ingesteldheid. Als je als nieuwkomer er vrede mee neemt dat je hier en daar een klein steentje kunt verleggen, houd je het wel vol.”

Temmerman dankt haar politiek overleven naar eigen zeggen aan haar goed getraind aanpassingsvermogen. “Ik heb al in heel veel werelden geleefd, ik heb mij al veel culturen eigen gemaakt, ik kan zonder veel problemen in iemands huid kruipen”, zegt ze. “Daardoor kan ik mij handhaven. Daardoor overleef ik. (lacht) Ik had al een olifantenhuid, ik kon al relativeren. Het gaat traag, het is een mallemolen. Ik heb het meegemaakt dat een tekst werd weggestemd enkel en alleen omdat hij uit de oppositie kwam. Vijf minuten later werd dan precies dezelfde tekst met precies dezelfde komma’s en punten goedgekeurd omdat hij door de meerderheid werd ingediend. Ofwel aanvaard je dat en leer je de mechanismen. Ofwel bol je het af.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234