Woensdag 20/10/2021

Hoe links draagt de holebi?

Militant activisme �n doortastend lobbywerk: dat was lang het recept geweest van linkse homo-organisaties

isschien begon het vorige zaterdag op de Belgian Lesbian and Gay Pride wel stilaan op te vallen: het Roze Aktiefront is niet meer. Vlaanderens meest militante en linkse homo-organisatie heeft er al in maart 2001 een punt achter gezet, na twintig jaar stevig actievoeren, publiceren, fuiven en betogen. Yvan Brys, RAF-voortrekker van het eerste uur en ten persoonlijken titel ook lid van de PVDA, somde de voornaamste redenen voor de ontbinding destijds op in een interview met deze krant (DM 07/04/01). In de eerste plaats, zo klonk het enigszins somber en vermoeid, waren de bestuurders "een karikatuur geworden van zichzelf". Het "militante model" waar de organisatie berucht om was geworden kon niet genoeg mensen meer bezielen en veel actie werd er sowieso niet meer gevoerd. Bovendien kreeg men op de laatste vergaderingen in de Antwerpse Congresstraat weleens de indruk dat "de A van Aktie net zogoed voor Alcohol kon staan". Maar de dieperliggende oorzaak van de teloorgang der rozerode militantie zocht Brys toch liever in een aantal verschuivingen binnen de hele Vlaamse homobeweging. Die was de voorbije twintig jaar om te beginnen steeds ruimer en verscheidener geworden: "Vroeger moest men bij ons terecht, nu zijn er tal van verenigingen. Dat is goed. Maar wie zal nu actie voeren?"

Het RAF werd niet ontbonden bij gebrek aan reële strijdpunten. De maatschappelijke aanvaarding van Vlaamse homoseksuelen zag er anno 2001 al rooskleuriger uit dan in de beginjaren, maar voor échte homorechten, en zeker voor die strijdpunten die het RAF vanuit zijn roze-revolutionaire traditie voor ogen had, kon beslist nog wat herrie worden geschopt. Ondanks alle beloften had paars trouwens nog steeds geen werk gemaakt van de antidiscriminatiewet (2002), het homohuwelijk (2003), het volwaardige adoptierecht en het opnemen van degelijke kennis over homoseksualiteit in de eindtermen van het basis- en middelbaar onderwijs. Actie voeren alléén was volgens Brys natuurlijk niet voldoende, maar in de vrijwel exclusieve partijpolitieke lobby-aanpak van de pluralistische Federatie Werkgroepen Homoseksualiteit (FWH, in 2002 herdoopt tot Holebifederatie) zag hij ook maar weinig heil. Hij wees in 2001 op het gevaar van al te grote verslapping door consensus (de Gay Pride "moet een strijdfeest blijven") en riep op tot een vernieuwde voortzetting van de RAF-strijd met andere middelen: "Kijk naar Gaia, die combineren beide. Actie voeren is geen luxe of vrijetijdsbesteding van verlopen jongeren. Vandaag is dat geen zaak meer van spandoeken. Het moet moderner."

Militant activisme én doortastend lobbywerk: dat was lang het recept geweest van linkse homo-organisaties zoals het RAF. Veel Vlamingen schrokken terug voor de provocaties en radicale politieke stellingnames die daarmee gepaard gingen, waarbij ze vaak over het hoofd zagen dat de zelfverklaarde rode 'janetten' niet de ambitie of pretentie hadden om alle Vlaamse holebi's (om dat bizarre neologisme maar eens te gebruiken) te representeren. Homo-emancipatie betekende voor de meeste linkse militanten nog wel iets meer en iets anders dan 'integratie' of 'gelijke rechten', want bevrijding en maatschappelijke aanvaarding op zichzelf zijn nog geen linkse eisen. Emancipatie sloeg met andere woorden niet zozeer op de verdediging en definitie van het 'eigen homoseksuele belang', dan wel op het recht voor iedereen om eigen en nieuwe levensstijlen te creëren, op het ondermijnen van de heteronorm, op antifascisme en op internationale solidariteit met andere groepen die in de burgerlijk-kapitalistische maatschappij in de verdrukking waren. Uit allerlei hoeken kregen de militanten het verwijt dat ze door al hun bijkomende engagementen contraproductief waren, maar hun aandeel in de huidige Vlaamse homo-emancipatie mag niet worden onderschat.

De voorlopers van het RAF, het Brussels-Luikse Mouvement Homosexuel d'Action Révolutionnaire, de Gentse Rode Hond en vooral de Rooie Vlinder (1976-1981), waren ontstaan in de nasleep van mei '68. Van grote betekenis voor de moderne homobeweging waren zeker ook de Stonewall-rellen van '69, toen de New Yorkse homo's en lesbiennes na een zoveelste politierazzia in een homobar voor het eerst de moed kregen om terug te schoppen, de politie zélf op te sluiten in de homo-kroeg en drie weken lang de straat op te gaan met slogans als 'Gay Pride' en 'Gay rights now'. In tijden waarin de nog nauwelijks georganiseerde homobeweging het in het katholieke Vlaanderen veiligheidshalve hield bij voorzichtige, moraliserende informatiesessies, aandringen op respectabiliteit en vragen om begrip en tolerantie, drongen Rode Honden, Rooie Vlinders en RAF'ers als eersten aan op publiekelijk geëngageerde actie en confrontatie. Ze pikten het niet dat ze met hun eisen nog geen gehoor vonden binnen de Socialistische Partij. Omgekeerd konden ze met hun rode gedachtegoed en dadendrang ook nauwelijks terecht bij de homobeweging. Daarom kozen ze maar voor presentatie boven representatie. In 1973 liet de Rode Hond voor het eerst in Vlaanderen homo's en lesbiennes als homo's en lesbiennes opstappen in een Gentse pro-abortusbetoging. De Rooie Vlinders ("Geen homobeweging zonder socialisme, geen socialisme zonder homobeweging!") kwamen door hun directe aanpak en hun deelname aan betogingen tegen kruisraketten, fascisme en kernenergie vaker in het nieuws dan de FWH. Ze trokken ook het voortouw bij de organisatie van de eerste 'homodagen' (in Gent, 1978) en bij de eerste 'internationale homodag' mét betoging in Antwerpen op 5 mei 1979. Dit alles in weerwil van de toenmalige FWH, dat de tijd nog niet rijp achtte en de voorkeur gaf aan voorzichtig lobbywerk. Maar het optreden van de Vlinders droeg ontzettend veel bij aan de zichtbaarheid en had ook politiek effect. Hun luide protest tegen het in 1965 ingevoerde artikel 372bis, dat een ongefundeerd onderscheid maakte tussen de leeftijdsgrens voor heteroseks (16 jaar) en homoseks (18 jaar), leidde bijvoorbeeld tot een eerste wetsvoorstel ter afschaffing van datzelfde artikel door PS-kamerlid Ernest Glinne (later overgenomen en aangevuld met een eerste voorstel van antidiscriminatiewet door Luc Van den Bossche).

Ook het RAF deed meer dan het organiseren van betogingen, 'zoenakties' op openbare plaatsen, 'dansakties' in heterodancings en provocerende interventies aan de schoolpoort (leerlingen pamfletten met roze driehoeken geven en naar hun leerkrachten sturen voor tekst en uitleg). Halverwege de jaren tachtig, toen de FWH door interne ruzies, maatschappelijke verrechtsing en economische crisis in een diep dal terechtkwam, namen Brys en de zijnen het initiatief voor de eerste Belgische Roze Zaterdag (Antwerpen, 1990). De samenwerking tussen het RAF en het FWH die eind jaren tachtig op gang kwam, bleek heel vruchtbaar en zorgde ook voor een herhaald en niet mis te verstaan 'nee' tegen het Vlaams Blok. De homobeweging kreeg een nieuw elan en breidde uit, maar een fusie van het RAF met de koepel die uiteindelijk bij alle 'holebi's' en alle democratische partijen in de smaak wilde vallen, zou er nooit van komen.

Vorig jaar in september, toen de Holebifederatie voor de allereerste keer in zestig jaar een officiële delegatie mocht sturen naar de herdenking van de nazi-slachtoffers in Breendonk, werd de krans in naam van alle Vlaamse holebi's neergelegd door ex-RAF'er Yvan Brys. Met die keuze toonde de Holebifederatie wellicht dat zij nog niet is vergeten wat de linkse militanten voor het roze antifascisme en voor de Vlaamse homo-emancipatie tout court hebben betekend. Wel kan men zich afvragen of er in het huidige eisenplatform van de Gay Pride nog veel linkse strijdpunten zijn terug te vinden. Solidariteit met vervolgde homoseksuelen in het buitenland, solidariteit met de emancipatie van homoseksuelen binnen geloofsgemeenschappen en solidariteit met andere gediscrimineerde minderheden, ook met diegenen die uit de boot vallen op grond van "het fortuin": het staat vermeld, maar helaas wel helemaal onder aan het lijstje. Bovenaan prijken 'gelijke rechten voor kinderen in holebigezinnen': een ordewoord dat zo braaf en vanzelfsprekend klinkt dat niemand, wie weet zelfs nieuw extreem-rechts, er iets op tegen kan hebben. Hopelijk zingt de 'Family affair' op de volgende Gay Pride opnieuw een iets internationaler en duidelijker lied.

Piet Joostens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234