Zondag 27/11/2022

InterviewExpert Laurien Crump

‘Hoe langer dit duurt, hoe minder legitiem Poetin wordt als gesprekspartner’: dreigt er echt een ‘nucleair armageddon’?

Een Oekraïense politieagent loopt voorbij de plek waar vernietigde Russische tanks bijeengebracht worden in de heroverde stad Lyman. Beeld AFP
Een Oekraïense politieagent loopt voorbij de plek waar vernietigde Russische tanks bijeengebracht worden in de heroverde stad Lyman.Beeld AFP

Volgens Amerikaans president Joe Biden zijn we sinds de Cubaanse rakettencrisis van 1962 niet meer zo dicht bij een nucleair armageddon geweest. Is het wachten tot de bom valt? ‘Ik deel zijn analyse’, zegt Laurien Crump, expert internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht.

Yannick Verberckmoes

Hoe kijkt u naar die uitspraak van Joe Biden?

Laurien Crump: “Biden reageerde op wat Russisch president Poetin zei in zijn speeches over de annexatie van de vier Oekraïense provincies. Poetin gaf aan dat hij nucleaire wapens zou gebruiken als het bestaan van Rusland, inbegrepen het geannexeerde gebied, in gevaar zou komen. Ik deel daarom Bidens analyse: we hebben inderdaad nog nooit zo dicht gestaan bij een moment waarop een wereldleider kernwapens zou kunnen gebruiken.

“Maar je moet ook een beetje naar de context kijken waarin Biden die uitspraak heeft gedaan. Hij was op een campagnebijeenkomst. We weten dat hij zich op zulke momenten wat meer laat gaan. Eerder heeft hij Poetin een oorlogsmisdadiger genoemd en zei hij dat hij Rusland zou verzwakken, zulke dingen had hij niet doorgesproken.”

Hoe zou Poetin een kernwapen inzetten?

“Wat hij allicht zou doen, is een tactisch kernwapen gebruiken. Dat heeft een bereik van maximaal 5.500 kilometer. Hij zou het op zo’n manier inzetten dat enkel Oekraïne getroffen wordt en de omliggende landen niet. Nog een mogelijkheid is een ‘nuclear bust’: een kernkop hoog in de lucht doen ontploffen, zonder schade op de grond, als ultiem dreigement om Oekraïne op de knieën te krijgen.”

Hoe zou de NAVO dan reageren? De voormalige Amerikaanse generaal David Petraeus heeft gezegd dat de VS dan meteen Russische troepen in Oekraïne zouden vernietigen en de volledige Zwarte Zee-vloot tot zinken zouden brengen.

“Klopt, de NAVO zou een stevige vuist moeten maken. Maar ik denk dat de VS niet met nucleaire, maar met conventionele wapens zouden antwoorden. Wat je niet wil, is dat de VS reageren met een sterker nucleair wapen en dat Poetin nadien helemaal losgaat. Dus zelfs als de NAVO rechtstreeks bij de oorlog betrokken raakt, verwacht ik geen nucleair armageddon. Dat deel van Bidens analyse deel ik niet.”

Laurien Crump. Beeld RV
Laurien Crump.Beeld RV

Kunt u nog even uitleggen wat de Cubaanse rakettencrisis precies was?

“De crisis begon toen de toenmalige Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov kernwapens naar Cuba wilde verschepen. Dat boezemde de VS angst in, want de Sovjet-kernwapens kwamen zo wel heel dichtbij. Maar eigenlijk reageerde Chroesjtsjov op het plaatsen van Amerikaanse kernwapens in Turkije. Uiteindelijk is het opgelost toen de Sovjet-leider de schepen met die kernwapens op zee rechtsomkeert liet maken.”

Later kwam aan het licht dat ook de VS de kernwapens uit Turkije weghaalden.

“Precies, er was sprake van een compromis. Maar de VS staken dat deel in de doofpot, omdat ze geen gezichtsverlies wilden lijden. Vlak na de crisis leek het dus alsof Chroesjtsjov het onderspit had gedolven. Door die kernwapens in Turkije voelde de Sovjet-Unie zich alleszins in haar bestaan bedreigd. In zijn speech na de annexatie zei Poetin ook dat het bestaansrecht van Rusland onder druk staat.”

Na de Cubacrisis installeerde toenmalig Amerikaans president Kennedy een telefoonlijn om rechtstreeks met de Sovjet-leider te praten. Is er vandaag zo’n directe lijn tussen Moskou en Washington?

“Volgens mij is het diplomatieke verkeer tussen beide landen nu zodanig verziekt dat er veel minder contact is dan tijdens de Koude Oorlog. De spanningen liepen toen hoger op, maar nu is er minder overleg, dat is de ironie van de situatie. Er was toen ook geen ‘warme oorlog’ aan de gang in Europa, zoals dat vandaag wel het geval is.”

Moet Europa het voortouw nemen om diplomatiek overleg tussen de twee landen te organiseren?

“Dat wordt steeds lastiger. In mei waren er nog kansen voor, maar hoe langer dit duurt, hoe minder legitiem Poetin wordt als gesprekspartner. Uiteindelijk moeten we er wel rekening mee houden dat we na de oorlog nog met Rusland verder moeten.

“Na de Cubacrisis zijn er heel wat zaken opgezet voor overleg. In de jaren zeventig was er de Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en daaruit groeiden dan weer de Helsinki-akkoorden (beide waren stappen in de detente tussen de twee grootmachten, YV). Maar op dit moment zie ik weinig beweging in die richting. De uitspraken van Biden maken de diplomatieke betrekkingen er ook niet makkelijker op.”

Uiteindelijk is de Koude Oorlog geëindigd, maar zijn de kernwapens gebleven.

“Inderdaad, daarom voelt Poetin zich ook nog altijd zo bedreigd door de uitbreiding van de NAVO naar het oosten. Die angst moeten we serieus nemen. Het kan nog altijd tot een nucleair armageddon komen. Al denk ik dus dat de NAVO eerst conventioneel zal reageren als Poetin een tactisch kernwapen inzet.”

De laatste decennia is er een beweging om van kernwapens af te stappen. In ons land zijn resoluties goedgekeurd om die te verwijderen, al liggen de Amerikaanse kernwapens in Kleine-Brogel er nog altijd. Is die beweging nu voorbij?

“Door de oorlog zal er de volgende jaren druk gesproken worden over de verhoging van defensiebudgetten en kernwapens zullen er absoluut opnieuw deel van uitmaken. Meer nog, ik denk dat Biden dat goed weet en dat hij er zelfs rekening mee houdt wanneer hij uitspraken doet als die over een nucleair armageddon.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234