Woensdag 22/01/2020

Hoe lang zal de politiek de ongelijkheid nog ontwijken?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Op nieuwjaarsdag stierf Tony Atkinson (1944-2017), één van de belangrijkste Britse economen van de laatste halve eeuw. Toen de meeste economen de studie van ongelijkheid in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw de rug toekeerden, bleef Atkinson het thema koppig onderzoeken. Hij moest door een intellectuele woestijn omdat veel collega-economen de studie van inkomens- en vermogensongelijkheid als een oubollige bedoening beschouwden.

Ik moet toegeven dat ik ook tot de economen behoorde die de studie van ongelijkheid niet echt belangrijk vonden. Er waren in essentie twee redenen waarom wij ongelijkheid als economisch onderzoeksdomein negeerden.

Ten eerste waren we sterk beïnvloed door de Kuznets-curve, een empirische relatie die de Amerikaanse econoom Simon Kuznets had ontdekt. Hij toonde het verband tussen inkomensongelijkheid en de evolutie van het inkomen per capita. Wanneer landen aan het begin van hun economische ontwikkeling staan en het inkomen per capita laag is, dan gaat een stijging van dat inkomen aanvankelijk gepaard met een stijging van de ongelijkheid. Wanneer het inkomen echter voldoende hoog is, en dat was volgens Kuznets het geval met de Verenigde Staten in de jaren vijftig van de vorige eeuw, dan gaat een verdere stijging van het inkomen gepaard met een daling van de ongelijkheid.

De Kuznets-curve was heel invloedrijk. Ze overtuigde veel economen dat inkomens- en vermogensongelijkheid geen probleem meer waren in hoog ontwikkelde landen zoals de VS en West-Europa. De curve leek ook een definitieve verwerping te zijn van de marxistische voorspelling dat het kapitalisme tot steeds grotere ongelijkheid zou leiden. Het omgekeerde leek te gebeuren: het kapitalisme had de ongelijkheid verminderd. Waarom dan nog ongelijkheid bestuderen?

Een tweede genadeslag werd toegediend aan de studie van ongelijkheid door de trickle down-theorie. Die luidde als volgt: in een marktsysteem worden mensen met hoge productiviteit en creativiteit beloond door een hoog inkomen. De inzet van die mensen zorgt ervoor dat er veel toegevoegde waarde wordt gecreëerd die ook ten goede komt aan mensen met lagere inkomens. Ongelijkheid is dus goed. Het is verkeerd te veel gelijkheid na te streven, want uiteindelijk zal er dan minder toegevoegde waarde ontstaan. En daar worden de armsten in de samenleving de dupe van.

Foute voorspellingen

De trickle down-theorie had samen met de Kuznets-curve een grote invloed op het beleid. Ze leidden er vanaf het begin van de jaren tachtig toe dat in veel landen de progressiviteit van de personenbelastingen sterk werd verminderd. Als de rijken minder belast worden, zullen ze zich meer inzetten en dat zal leiden tot meer economische groei en minder ongelijkheid, was de voorspelling. Groei moest het doel van het beleid zijn. Herverdeling was uit den boze.

Dertig jaar later moeten we toegeven dat de voorspellingen van die theorie niet zijn uitgekomen. Dankzij het minutieuze werk van Tony Atkinson, die een grote invloed uitoefende op Thomas Piketty, weten we nu dat de Kuznets-curve slechts een momentopname was en dat sinds 1980 de inkomens- en vermogensongelijkheid sterk zijn toegenomen in de meeste industriële landen. Bovendien is er geen bewijs dat de trickle down-theorie heeft gewerkt. De spectaculaire toename van het inkomen van de top 1 procent van de bevolking heeft geen waarneembaar positieve invloed uitgeoefend op de economische groei. De toename van de ongelijkheid heeft wel aan een kleine groep mensen met fenomenale inkomens en vermogens veel politieke invloed gegeven en het beleid gestuurd in een richting die hen goed uitkwam.

In zijn laatste boek Inequality: what can be done? trekt Atkinson de nodige beleidsconclusies. Aangezien de ongelijkheid zo sterk is toegenomen en de trickle down-theorie vals blijkt te zijn, volgt daar dan niet uit dat de belastingen op inkomens en vermogens weer progressiever moeten gemaakt worden?

Hoe lang zal de politieke elite die vraag blijven ontwijken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234