Woensdag 20/11/2019

Interview

Hoe kunnen we nog weten wat de waarheid is in Syrisch conflict?

Douma, Syria, waar tientallen burgers overleden na een aanval met gifgas. Beeld Photo News

Rusland en de Verenigde Staten armworstelen over het gifgasincident in Douma, terwijl de Verenigde Naties een onderzoek willen. Maar wie weet nog wat de waarheid is in het beladen Syrische conflict? Forensic Architecture beantwoordt die vraag "door te duiken in de zee aan vrij toegankelijke informatie" op basis van de honderden getuigenissen, video's en foto's die burgers zelf online zetten.

Experten die de beelden bekijken zijn er zeker van: de volwassenen en kinderen die in Douma zijn binnengebracht in ziekenhuizen, vertonen symptomen die erop wijzen dat ze in aanraking kwamen met gifgas. Maar wie is de verantwoordelijke?Ook bij een gelijkaardig incident, in Khan Sheikhoun, bijna exact een jaar eerder, beschuldigde de VS het Assad-regime. Volgens Syrië en Rusland was het gas toen echter ontsnapt uit een depot van rebellen, toen dat gebombardeerd werd. 

Precies in dit soort gevallen wil Forensic Architecture, een initiatief van Goldsmiths College,  University of London, duidelijkheid scheppen. "Burgers zetten na een dramatische gebeurtenis een schat aan informatie online, die wij opnieuw aan elkaar puzzelen", zegt Omar Ferwati, een van de medewerkers bij Forensic Architecture. "We verzamelen foto's, video's, getuigenissen, gaan soms ook ter plekke en puzzelen alles in elkaar tot een 3D-model of een maquette om zo tot de waarheid te komen. Ook bij het incident in Douma is er maar één waarheid."

Omar Ferwati in Brussel. Beeld Tim Dirven

Ferwati is uitgenodigd door Vredesactie en Pax Christi om zijn werk toe te lichten in Brussel. Hij is 23 jaar, geboren in de Syrische hoofdstad Damascus, maar al sinds zijn kleutertijd woont hij niet meer in Syrië. 

Op zijn gezicht staat het woord 'jetlag' te lezen. De architect werkt voor Forensic Architecture vanuit New York. Zo maakte hij met zijn team een 3D-voorstelling van een krater in Khan Sheikhoun, waarschijnlijk die van de bom met het gifgas. 

In welke mate verschilt jullie onderzoek van dat van de Verenigde Naties?

"Ons onderzoek vertrekt van wat burgers aanleveren. In Khan Sheikhoun konden experten niet onmiddellijk ter plekke gaan om de krater op te meten, terwijl er eigenlijk al een massa beelden online circuleerden.

"We maakten gebruik van fotogrammetrie, een fotografische techniek die een reeks afbeeldingen van hetzelfde object samenlegt. Foto's, maar ook bijvoorbeeld een video van een drone die aan de krater vertrok en omhoog vloog. 

"Op basis van al die beelden kon een computer een puntenwolk in 3D genereren. Daardoor konden we de breedte en de diepte van de krater achterhalen en die kunnen correleren met een bomtype. Dat is informatie die experten kunnen samenbrengen met andere gegevens en gebruiken in hun analyse. Ons eindresultaat was een video van amper één minuut, en maar een dag werk, maar het leidde wel tot verder onderzoek. 

In welke mate zetten jullie reconstructies overheden ook onder druk om fouten toe te geven?

"Een goed voorbeeld daarvan is het Amerikaanse bombardement in het Syrische Al-Jinah in maart vorig jaar. Volgens de VS ging het om een bijeenkomst van Al-Qaida-leiders, terwijl het volgens burgers ging om een moskee waar honderden mensen waren samengekomen voor het gebed.

"Op basis van getuigenissen, online beelden van burgers, satellietbeelden en een lokale fotograaf konden we het gebouw digitaal reconstrueren. We zagen duidelijke architecturale elementen die erop wezen dat het een moskee was, zoals de mihrab (een gebedsnis voor de imam), of een plaats om schoenen uit te doen. Een luidspreker die nog bengelde aan de buitenzijde van het gebouw zegt op het eerste zicht niet veel, maar in combinatie met de rest weet je zeker dat ze diende om op te roepen voor het gebed.

"We hebben onze informatie gedeeld met onderzoekers van Bellingcat en Human Rights Watch en elk van hen bracht een rapport uit. Pas daarna hebben de VS toegegeven dat ze een onderzoek zouden starten. Een maand later hebben ze toegegeven dat het gebouw "minstens op een bepaald moment een moskee was". 

Je praat erg rationeel en zakelijk over deze oorlogsmisdaden. Dat lijkt me niet eenvoudig voor iemand die zelf Syrische roots heeft?

"Dat is zo. Ik heb wel degelijk mijn mening, maar net bij dit soort beladen gebeurtenissen mogen we de pure feiten niet door onze emoties laten devalueren.  

"We willen enkel de feiten tonen zoals ze zijn. Onze job is niet om advies te verlenen aan overheden zoals mensenrechtenorganisaties doen, maar om in dit soort bestreden gebeurtenissen een stap dichter bij de waarheid te komen. En de sterkte van dit soort open source-onderzoek is dat iemand anders er op kan verder bouwen."

Werk genoeg lijkt mij, in post truth-tijden met 'alternative facts'?

"Alternatieve feiten bestaan niet. Een alternatief feit is niet meer dan een bewering omdat ondertussen informatie wordt achtergehouden. Het is die informatie die je als onderzoeker of burgerinitiatief probeert te vinden."

Een gruwelijke oorlogsmisdaad zoals het gebruik van zenuwgas is elke keer automatisch de inzet van 'believers' en 'non-believers'. Is die informatie-oorlog niet groter dan ooit? 

"Het is eerder een oorlog van tegenstrijdigheden en twijfels, die net mogelijk is door een gebrek aan informatie. Het aantal betwistbare beweringen neemt toe, maar dat is omdat burgers simpelweg meer vragen stellen. 

"De mogelijkheid die mensen nu hebben om hun eigen getuigenis te verspreiden, om video's en foto's te delen, legt druk op overheden om met antwoorden te komen. En pas dan krijg je ook overheden die feiten ontkennen en wel met beweringen moeten komen.

"Dat is alleen mogelijk omdat naties geen controle hebben over het internet. We kunnen dit werk enkel doen omdat burgers alles online gooien. Forensic Architecture wil beweringen onderzoeken door te duiken in de zee aan vrij toegankelijke informatie."

Omar Ferwati in Brussel Beeld Tim Dirven

Klik hier voor meer info over de lezing All We (Should) Know about Bombs met Omar Ferwati van Forensic Architecture in de Brusselse Beursschouwburg op woensdag 11/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234