Woensdag 05/10/2022

ReconstructieMisdaad

Hoe kon Ridouan T. vanuit de gevangenis zo lang contact houden met de buitenwereld?

Rechtbanktekening van Youssef T., de neef en ex-advocaat van Ridouan T., tijdens het liquidatieproces 'Marengo'.  Beeld ANP
Rechtbanktekening van Youssef T., de neef en ex-advocaat van Ridouan T., tijdens het liquidatieproces 'Marengo'.Beeld ANP

Topgangster Ridouan T. kon berichten uit een zwaarbeveiligde gevangenis naar buiten brengen, onder meer via zijn advocaat, neef Youssef T.. De Nederlandse justitie had aanwijzingen dat dit gebeurde, maar greep pas in na de moord op Peter R. de Vries. Waarom liet justitie Youssef T. zo lang zijn gang gaan?

Huib Modderkolk

“We geven hem z’n […] auto”, stuurt ‘putin chapo’ via een versleuteld bericht. Met daarna een foto van een zeer luxueuze auto. De ontvanger reageert instemmend. “Hele mooie auto, hou ervan.”

Het is niet zomaar een gesprek. De Nederlandse politie is in het voorjaar van 2021 op een schat aan informatie gestuit door de hack van berichtendienst Sky ECC – een versleutelde chatapplicatie die populair is bij criminelen. Daarin vindt de politie explosieve aanwijzingen voor een al langer bestaand vermoeden: Ridouan T., volgens justitie het hoofd van een omvangrijke criminele organisatie die sinds eind 2019 in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught opgesloten zit, is in staat om met de buitenwereld te communiceren.

Het ontsleutelde bericht is van de zoon van T., die zich volgens justitie onder meer ‘putin chapo’ noemt. De auto is voor een andere zoon. De ontvanger van het bericht is de Italiaanse maffiabaas Raffaele Imperiale. Het gaat over zaken. Geld en transporten. En de auto als cadeau. Dankzij die informatie weet de recherche zeker dat het over familie gaat: een zoon van T. is twee dagen na het bericht jarig.

Deze communicatie én waarschuwingen van de Amerikaanse FBI eind 2020 die afgelopen week werden onthuld door de Nederlandse krant NRC vormen het begin van een strafrechtelijk onderzoek. Volgens de FBI krijgt Ridouan T. bij zijn communicatie met zijn zoon hulp van ‘een of meerdere gecompromitteerde gevangenisbewaarders’ maar justitie achtte dat scenario eerder ‘niet aannemelijk’. Er is een ander mogelijke verklaring voor het contact met de buitenwereld: communicatie via een advocaat.

‘Boodschappen naar buiten gebracht’

Een week nadat de politie de beschikking had gekregen over de ontsleutelde berichten, meldt de vijfde advocaat van T., zijn neef Youssef, zich op 12 maart 2021 om half negen ’s ochtends bij de ingang van de gevangenis in Vught voor een eerste afspraak. Vier maanden later, na de moord op misdaadjournalist Peter R. de Vries in het centrum van Amsterdam, wordt Youssef aangemerkt als verdachte en drie maanden daarna wordt hij gearresteerd. Hij bekent, zo blijkt uit dossierstukken die zijn ingezien door de Volkskrant, dat hij ‘boodschappen vanuit de EBI naar buiten heeft gebracht.’

Wat voorafging

Op 6 juli 2021 wordt de bekende Nederlandse misdaadverslaggever Peter R. de Vries op straat neergeschoten, na het verlaten van een Amsterdamse tv-studio. Al snel worden twee verdachten opgepakt: Delano G. en Kamil E. Tijdens het onderzoek komt ook de naam van de Nederlandse topcrimineel Ridouan T. naar voor: die zou redenen gehad hebben om De Vries om te brengen. De Vries overlijdt op 15 juli 2021 aan zijn verwondingen. Uit de tijdlijn blijkt dat de Nederlandse justitie al lange tijd aanwijzingen had dat Ridouan T. communiceerde met de buitenwereld.

- 16 december 2019

Ridouan T. opgepakt in Dubai, drie dagen later overgebracht naar Nederland

- Zomer 2020

-Door het ontcijferen van berichtendienst EncroChat komt informatie vrij

- 1 december 2020

Youssef T. meldt zich als advocaat van zijn oom Ridouan T.

- December 2020

FBI waarschuwt Nederlandse autoriteiten dat Ridouan T. ongezien kan communiceren met buitenwereld

- 15 december 2020

Toestemming om onderzoek te doen naar ontsleutelde berichten chatdienst Sky ECC

- 15 februari 2021

Politie kan ‘live’ meelezen bij berichtendienst Sky

- 12 maart 2021

Youssef T. krijgt toegang tot EBI

- 6 juli 2021

Aanslag op misdaadjournalist Peter R. de Vries

- 8 oktober 2021

Youssef T. wordt aangehouden in de EBI

- 14 juli 2022

OM, politie en DJI gaan onderzoek doen naar gang van zaken

Hoe kon het gebeuren dat een familielid van T. zijn advocaat werd en hoe bracht hij de boodschappen van T. vanuit de zwaarbeveiligde gevangenis naar buiten? En waarom greep justitie, ondanks alle aanwijzingen en waarschuwingen voor de voortdurende communicatie vanuit de EBI, niet in?

Als advocaat Mark Dunsbergen een cliënt in Vught wil spreken, moet hij eerst door een scan. Z’n telefoon, tas en laptop geeft hij af. Die mogen niet naar binnen. Het enige wat is toegestaan, is vertrouwelijke post en een usb-stick van de Orde van Advocaten waar hij niets op kan zetten of af kan halen. De stick is beveiligd met een wachtwoord.

Vervolgens loopt hij naar het binnenterrein van de EBI waar opnieuw een scan volgt. Hier moet hij zich een tweede keer legitimeren en z’n ID-kaart achterlaten. Dan gaat een hermetisch gesloten deur open en loopt hij een spreekkamer van enkele vierkante meters binnen met een bureau en een stoel. Op het bureau staat een laptop van de gevangenis waar hij de usb-stick in kan doen om het dossier te laden. Z’n cliënt wordt vanaf een andere locatie naar de kamer begeleid en neemt daar plaats achter kogelvrijglas van zeker 3 cm dik. Dankzij een metalen strip aan de onderkant van het glas, waarin minuscule gaatjes zijn gemaakt, kunnen ze elkaar verstaan. Dunsbergen: “Een soort bunker. Mijn cliënt iets geven, is onmogelijk. Ik kan op geen enkele manier fysiek contact maken.” Voor Dunsbergen, die een vermeende belangrijke handlanger van T., bijstaat, is het simpel: een advocaat kán geen telefoon de EBI binnensmokkelen.

Ander scenario

Het is dan ook niet verwonderlijk dat justitie aanwijzingen vindt voor een ander scenario waardoor Ridouan T. berichten naar buiten krijgt: het omkopen of chanteren van een bewaker. In een dataset met ontsleutelde berichten van berichtendienst EncroChat, voorloper van Sky ECC, leest de politie in de zomer van 2020 berichten van Jaouad F., neef van Ridouan T.. Daarin wordt ‘concreet’ gesproken over de mogelijkheid een bewaker te corrumperen of anders een imam die op bezoek komt een telefoon te laten overdragen. Vanwege de concrete dreiging onderzoekt justitie deze mogelijkheid maar vindt daarvoor ‘geen enkele bevestiging’. Het wordt ‘redelijkerwijs uitgesloten’.

Als ruim een halfjaar later de Belgische en Nederlandse politie de sleutel krijgen om Sky-verkeer te ontsleutelen, komen er nieuwe aanwijzingen. Sky ECC is net als voorganger EncroChat geliefd bij criminelen. Sky-telefoons laten berichten automatisch verdwijnen, bevatten een versleutelde kluis en een app die zich kan voordoen als rekenmachine. De chatdienst van Sky is verstopt op een veilige plek in een telefoon en is zo beschermd tegen malware en spionagesoftware. Gebruikers wisselen regelmatig van ID om het de opsporingsdiensten lastiger te maken. Toch lukt het Belgische en Nederlandse autoriteiten om miljoenen berichten van Sky-gebruikers in handen te krijgen. En vanaf 15 februari 2021 lukt het om die te ontsleutelen en enkele weken ‘live’ mee te kijken.

Daardoor ziet de politie de berichten tussen de zoon van Ridouan T. en maffiabaas Imperiale. Die bevestigen de informatie van de FBI dat er crimineel contact is tussen een familielid van T. en Imperiale. Het onderzoeksteam krijgt via Interpol de ID van Imperiale en weet zo het tegenaccount te identificeren. Als zij begin maart 2021 formeel verdachten worden, en de politie nog breder gaat zoeken in de Sky-database, ontdekt de politie dat er al langer pogingen zijn om te communiceren via een advocaat.

‘Familielid gevraagd’

Dat begint vrijwel direct nadat Ridouan T. eind 2019 in Dubai is gearresteerd en is overgebracht naar de gevangenis in Vught. Rondom de eerste bezoeken van advocaat Inez Weski verzoekt de zoon contact met zijn vader via Weski. Dat gaat niet volgens zijn zin. “Advo is vreemd bezig”, stuurt hij naar een familielid. Later dat jaar gaat het contact over een usb-stick. De recherche vermoedt dat Weski op aandringen van de familie van T. een extra usb-stick mee heeft genomen en ziet bewijs in enkele onderschepte berichten. Daarin staan instructies voor het beveiligen van de stick: “Je moet nu cijfers intypen en dan groen”. De politie denkt dat de usb-stick door een handlanger vanuit het buitenland aan de zus van T. wordt gegeven, die hem aan Weski geeft.

Volgens de politie is het de bedoeling dat Weski de inhoud print en in de gevangenis aan T. laat zien. Een usb-stick fysiek overdragen is onmogelijk, wel mag een advocaat in die tijd nog eigen documenten en gegevensdragers meenemen zonder enige controle. Het is niet bekend of het plan lukt. “Uit berichten die volgen […] blijkt dat [zoon] gebrand is op informatie van Weski die hij echter niet van haar loskrijgt”, vermeldt het onderzoeksteam. Het Openbaar Ministerie (OM) zei deze week dat de rol van Weski bij het uitwisselen van informatie niet is bevestigd. Weski zelf ontkent stellig. “Het is gewoon niet gebeurd.”

Alsnog ontvangt de zoon in november 2020 een uitgebreide tekst van zijn vader. De zoon stuurt dit via z’n Sky-telefoon door naar Imperiale. Het gaat over geldbedragen, percentages en hoeveelheden. En de politie vindt nóg meer brisante info. Uit ontsleutelde Sky-berichten blijkt dat Ridouan T. in de zomer van 2020 op zoek is naar een nieuwe advocaat. De politie vindt tevens een opmerkelijk bericht van 8 maart 2021 – vier dagen voordat neef Youssef T. zich in Vught meldt als nieuwe advocaat. Een neef van T., Jaouad F., stuurt naar een onbekende persoon: “Hermano, heb een fam lid gevraagd, die is adv.” (Adv. is advocaat, red.) Deze F. is een centraal figuur in de communicatie met T., en wordt er dan al van verdacht een rol te spelen bij het uitwisselen van berichten uit de EBI.

Klacht ongegrond

Bij al deze contacten en berichten is er één constante: familieleden van T. worden ingezet om met hem te communiceren. Ondanks deze concrete aanwijzingen, vermoedens én waarschuwingen gaat neef Youssef T. aan de slag als advocaat en zal hij, zoals later blijkt, boodschappen van Ridouan T. via zijn iPad doorgeven. Hij bezoekt zijn neef in drie maanden tijd 22 keer voor gesprekken van drie à vier uur. Waarom liet justitie dit gebeuren?

Vraag het bij justitie en men zegt dat ‘alles geprobeerd’ is. Het zou formeel onmogelijk zijn geweest Yousssef tegen te houden. Het OM stelt dat een officier van justitie een advocaat de toegang kan weigeren maar dat er ‘hoge wettelijke eisen’ gelden. Als de neef van T. zich in december 2020 officieel meldt, loopt er al een klacht tegen hem in een andere zaak bij de deken in Oost-Nederland (voorzitter van de orde der advocaten in Nederland, red.). Er zijn aanwijzingen dat zijn telefoon, die niet afgeluisterd mag worden, is gebruikt door een neef die vastzit op verdenking van betrokkenheid bij de moord op advocaat Derk Wiersum. Deze klacht wordt door de EBI gebruikt om Youssef T. de toegang tot de gevangenis te ontzeggen. De EBI mag iemand weigeren als er zorgen zijn over de veiligheid van de inrichting.

Als deze klacht bij de deken uiteindelijk in maart 2021 ongegrond wordt verklaard, hebben politie en justitie al nieuwe aanwijzingen. Eerst de FBI-informatie, later de Sky-berichten met het ongenoegen over Weski, de pogingen met de usb-stick, het zoeken naar een nieuwe advocaat én het bericht dat die nieuwe advocaat in de vorm van een familielid is gevonden. Met die informatie gebeurt op dat moment niets. Het wordt ook niet met de deken gedeeld. Volgens het OM is dat omdat de ‘FBI-tip’ betrekking had op corrupte bewaarders en niet op een advocaat. De Sky-berichten zijn volgens het OM pas na afronding van het onderzoek van de deken beschikbaar gekomen.

De Extra Beveiligde Inrichting in Vucht.  Beeld ANP
De Extra Beveiligde Inrichting in Vucht.Beeld ANP

Ongecontroleerd communiceren

Ook de EBI grijpt niet in, terwijl de mogelijkheden er zijn. Advocaat Mark Dunsbergen heeft er ervaring mee. Een maand geleden had hij het idee dat er ‘op z’n minst werd meegekeken’ toen hij zijn cliënt in de EBI bezocht. Dunsbergen deed daarover zijn beklag bij het OM en de EBI. De EBI reageerde schriftelijk dat er niets was gebeurd, maar dat de instelling wel de bevoegdheid heeft om gesprekken te observeren. Dunsbergen: “Ze kunnen meekijken als er een ernstig gevaar van de gedetineerde uitgaat.” Het OM zegt dat ‘regelmatig’ contact is geweest met de EBI over het risico van ‘ongecontroleerd communiceren’ door T., maar specificeert niet wanneer dat was. Ook heeft het OM de rechtbank naar eigen zeggen ‘meermaals’ gewezen op ‘ongecontroleerd contact’ tussen T. en medeverdachten.

Na de arrestatie van Youssef maanden later zegt demissionair minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) dat er ‘geen concrete aanwijzingen’ waren dat de advocaat gebruikt zou worden voor communicatie vanuit de EBI. Dekker: “Er was alleen het ongemakkelijk gevoel.” Justitiebronnen bezweren dat opsporingsbelangen geen rol speelden in de overweging om Youssef toe te laten. Een bron zegt dat er intern discussie was bij het Openbaar Ministerie. Sommige officieren van justitie zouden meer hebben willen doen om Youssef tegen te houden.

Als vier maanden na de eerste contacten tussen Youssef en T. Peter R. de Vries wordt neergeschoten, komt Youssef in beeld als verdachte. Het vermoeden is dat Ridouan T. via hem in staat is geweest te communiceren met handlangers. Het OM vraagt toestemming Youssef zowel buiten als binnen in de EBI af te mogen luisteren. Later worden er ook beelden gemaakt waarop te zien is hoe T. en Youssef boodschappen doorgeven.

Fabrieksinstellingen

De advocaat van T. neemt bij zijn bezoeken een iPad mee die hij telkens terugzet naar fabrieksinstellingen. Elke keer gebruikt hij een nieuw wachtwoord voor de tablet. Met de iPad – die vóór zijn arrestatie nog is toegestaan in de EBI en niet door bewakers wordt gecontroleerd – maakt hij foto’s van geschreven berichten van T. Ook laat hij berichten via zijn iPad zien aan T. De foto’s die Youssef heeft laten zien, verwijdert hij direct. De foto’s van geschreven berichten van T. typt hij later over en verstuurt hij naar handlangers. De notitieblokjes worden zorgvuldig doorgekrast na gebruik. Youssef lijkt zich bewust van zijn rol. “Stel dat het ooit uitkomt – staat vast dat er gelekt is, informatie naar buiten is gebracht”, staat in een bericht.

De onderschepte berichten gaan onder meer over een gewelddadige aanval op de EBI om T. te bevrijden. Youssef denkt volgens de recherche mee door T. te vertellen dat er twee gewapende beveiligers op het dak staan. T. plant de aanval blijkens de berichten minutieus. Hij wil dat er ‘1.500 liter olie’ op de weg komt zodat het glad wordt, dat er een YouTube-filmpje kan worden bekeken waarop zijn cel kort te zien is, dat hij uit een auto kan springen als de politie achter ze aanzit.

Op vrijdag 8 oktober 2021 wordt Youssef T. in de EBI aangehouden. Hij bekent de in het dossier beschreven berichten ‘naar buiten’ te hebben gebracht. Minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming) maakte afgelopen donderdag bekend dat OM, politie en Dienst Justitiële Inrichtingen onderzoek gaan doen naar de feitelijke gang van zaken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234