Vrijdag 26/04/2019

Bijzondere vondst

Hoe komt een kistje afgehakte penissen in Diest terecht?

Kunstenaar Joeri Minnart toont de fallussen die hij opgroef op de citadel van Diest. Beeld RV VRT

Voor de liefhebbers van marmeren penissen: Diest is waar u moet zijn dit weekend. Daar is een collectie afgehakte fallussen gevonden. Maar hoe komt die daar terecht? De kunstenaar zelf houdt bij hoog en bij laag vol dat het niet om een stunt gaat.

Dan wil je je eigen kunstwerk installeren, en stoot je plots op een verzameling eeuwenoude fallussen. Het overkwam een lokale kunstenaar tijdens de voorbereidingen van het plaatselijke kunstenparcours op de citadel van Diest. 

Joeri Minnart groef woensdagavond samen met zijn zoon een kuil om zijn installatie te plaatsen en stootte op een houten kistje. Daarin: een tiental marmeren penissen. De meeste zijn tussen 6 en 10 centimeter lang, twee zijn met 15 centimeter iets meer uit de kluiten gewassen.

Minnart deed wat navraag bij de Erfgoeddienst van Vlaams-Brabant en ging te rade bij een archeoloog en op het internet. Zijn conclusie: het zou weleens kunnen gaan om de afgehakte fallussen van oude beelden. 

"In de 15de en 16de eeuw werden die vaak verwijderd omdat ze naakt niet meer tolereerden. Ze werden vervangen door een vijgenblad", leerde Minnart. Dat hij die vondst gedaan heeft in Diest, is blijkbaar ook bijzonder, zegt de kunstenaar. "De meeste van die fallussen worden naar het schijnt opgeslagen in het Vaticaan, achter slot en grendel."

Beeldenstorm

Afgehakte penissen die opgeslagen liggen in het Vaticaan: het spreekt tot de verbeelding. Op het internet circuleren effectief getuigenissen van toeristen die het verhaal te horen kregen van hun reisgidsen in het Vaticaans museum. 

Helaas is er niets van aan, lacht Johan Verberckmoes, historicus aan de KU Leuven gespecialiseerd in de geschiedenis van de 15de tot de 18de eeuw. 

Het klopt zelfs niet dat de kerk het bevel gaf alle fallussen af te kappen. "Na het concilie van Trente (tussen 1545 en 1563, AVB) hebben geestelijken wel traktaten geschreven over naakte beeltenissen. Maar een algemene verordening dat penissen afgehakt moesten worden of bedekt met een vijgenblad, die is er nooit geweest."

Dat neemt niet weg dat heel wat beelden en schilderijen die oorspronkelijk wel een blote piemel toonden in de 16de eeuw werden aangepast. Dat komt door een oprukkend schaamtegevoel, weet Verberckmoes. Naaktheid werd ervaren als onbeschaafd, volks en zou bovendien de begeerte oproepen. 

Koen Jonckheere van het Centrum voor de Studie van Christelijke Tradities aan de UGent bevestigt dat. "In de 16de eeuw werd zelfs kijken naar naakte beelden al beschouwd als overspel. Erasmus schreef hoe jongetjes bij de aanblik van dergelijke beelden opgewonden konden raken."

De strijd tegen de penis moet ook gezien worden in het licht van de beeldenstorm, zegt Jonckheere. Protestanten hadden een groot probleem met de opkomst van de verafgoding van de beeltenissen in de katholieke kerk en beschadigden of vernietigden die massaal. 

"Bovendien was de laat-middeleeuwse beeldcultuur er eentje in de traditie van de Vlaamse primitieven. Tijdens de Italiaanse renaissance werd plots weer teruggegrepen naar de klassieke oudheid. Men was die grote naakte mensen niet meer gewoon."

Strenge geestelijke

Maar als de kerk nooit een bevel gegeven heeft tot afkappen, hoe komen die fallussen dan in de Diestse citadel terecht? Dat is een goede vraag, zegt Verberckmoes. "Het Vaticaan heeft nooit gedecreteerd dat het moest, maar er zijn zeker bisschoppen geweest die plaatselijk de opdracht gaven tot het aanpassen van beelden. Het zou dus best interessant kunnen zijn om eens in de geschiedenis van Diest te duiken om te kijken of daar ooit een strenge geestelijke de plak heeft gezwaaid."

Een andere optie: de hele vondst is opgezet spel van de kunstenaar zelf. Maar de organisatie van het kunstenparcours ontkent dat, net zoals Minnart zelf. "Ik hoop dat er de komende dagen meer duidelijkheid komt", doet hij geheimzinnig. "Maar we zijn hier nog niet over uitgepraat." 

Dat hij er zelf voor iets tussen zou zitten, klopt niet, houdt hij vol wanneer we doorvragen. "Door de vondst mag ik mijn eigen kunstwerk niet plaatsen. Waarom zou ik dat verzinnen? Of de penissen authentiek zijn, weet ik niet. Dat moet nog onderzocht worden." 

Ook de stad Diest is bijzonder benieuwd. "We hadden eerst ook onze twijfels bij het verhaal, maar blijkbaar gaat het toch om een echte vondst", zegt communicatieambtenaar Ayla Van Eechaute. "Het is zoals ze hier zeggen: je kunt in Diest geen spade in de grond steken, of je haalt iets boven."

Wie nieuwsgierig is naar de Diestse fallussen: ze zullen te bezichtigen zijn tijdens het kunstenparcours De Bezetting dat morgen van start gaat. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.