Dinsdag 06/12/2022

AchtergrondGestolen kunst

Hoe Kim Kardashian onbedoeld een internationaal kunstschandaal aan het rollen bracht

De sarcofaag van Henuttawy. Beeld ANP / Laif Agentur fuer Photos & Reportagen GmbH
De sarcofaag van Henuttawy.Beeld ANP / Laif Agentur fuer Photos & Reportagen GmbH

Heeft de voormalig directeur van het Louvre in Parijs moedwillig meegewerkt aan de aankoop van gestolen kunst uit Egypte? Het is een van de grote vragen in een internationaal schandaal rond geplunderde schatten uit de Egyptische oudheid, die nu pronken in het Louvre Abu Dhabi.

Eline Huisman

Wat hebben Kim Kardashian, de Arabische Lente en het Louvre met elkaar gemeen? Deze onwaarschijnlijke drie-eenheid maakt deel uit van een al even onwaarschijnlijk verhaal in de internationale kunstwereld, een schandaal dat onbedoeld aan het rollen kwam dankzij Kim Kardashian, zich afspeelt tegen de achtergrond van de Arabische Lente, en waarin het Louvre verwikkeld raakte door de expositie van geplunderde kunstwerken uit de oudheid die nu staan te pronken in Abu Dhabi.

Dit is geen verhaal over roofkunst uit lang vervlogen tijden, buitgemaakt door voormalig koloniale heersers en die nu, in het licht van veranderende opvattingen over rechtmatig eigendom, worden teruggeëist door de oud-kolonie in kwestie. De gestolen schatten in deze zaak zijn tussen 2014 en 2017 aangekocht door het Louvre Abu Dhabi, en Egypte uit gesmokkeld in de chaos na de val van dictator Hosni Mubarak tijdens de Arabische Lente in 2011.

Verlinkt

In een nauwsluitende gouden galajurk poseert Kardashian in de lente van 2018 naast de gouden sarcofaag van de Egyptische priester Nedjemankh, tentoongesteld in het Metropolitan Museum in New York. Zoals gebruikelijk gaat de foto de wereld over, tot deze terechtkomt bij iemand die de sarcofaag jaren geleden uit Egypte hielp smokkelen, maar daarvoor nooit het beloofde geld ontving. De persoon in kwestie waarschuwt de politie in Caïro en verlinkt zijn handlangers. Dat is volgens Franse media het begin van een internationaal onderzoek dat een grootschalig netwerk van illegale handel in antieke stukken op het spoor komt.

Het Louvre belandt in het hart van die affaire als in mei dit jaar een hotshot uit de Franse kunstwereld wordt gearresteerd. Niet alleen het Metropolitan in New York exposeert gestolen kunst uit het oude Egypte, ook een reeks topstukken in het Louvre Abu Dhabi blijkt buitgemaakt en illegaal verhandeld. Het gaat om zeven werken van samen ruim 50 miljoen euro, waaronder een gedenksteen van roze graniet van de Egyptische farao Toetanchamon. En Jean-Luc Martinez, tot een jaar daarvoor nog directeur van het Parijse museum, blijkt persoonlijk betrokken te zijn geweest bij de aankoop.

Zijn arrestatie veroorzaakt een schok in de kunstwereld. Hij is niet alleen oud-directeur van het Louvre, Martinez is dan ambassadeur voor Aliph, de internationale alliantie die erfgoed in conflictgebieden beschermt en strijdt tegen illegale handel in cultuurgoederen. Uitgerekend hij wordt nu verdacht van witwassen en medeplichtigheid aan fraude in georganiseerd verband.

Daar blijft het niet bij. Nog zes personen worden met vergelijkbare beschuldigingen aangeklaagd, zowel van binnen de Parijse kunstwereld als daarbuiten. Onder hen Christophe Kunicki, een gereputeerd archeologisch specialist van veilinghuis Pierre Bergé & Associés, zijn zaken- en levenspartner Richard Semper, en een goede bekende van Martinez, Jean-François Charnier. Die laatste was wetenschappelijk directeur bij Agence France Muséums (AFM), dat het Louvre Abu Dhabi over aankopen adviseert.

Prestigieus

In een reconstructie op basis van justitiële onderzoeksdossiers schetst Radio France half september hoe een internationaal netwerk van handelaren op geraffineerde wijze geplunderde kunst verwerft, de herkomst verduistert en het met valse certificaten gereed maakt voor verkoop op de internationale kunstmarkt. De link met het Louvre wordt vermoedelijk in 2016 gelegd door de gereputeerde Parijse archeoloog Kunicki.

 Het Louvre in Abu Dhabi. Beeld Getty
Het Louvre in Abu Dhabi.Beeld Getty

De opening van het museum in Abu Dhabi is dan in volle voorbereiding. Als onderdeel van een samenwerkingsovereenkomst tussen Frankrijk en de Verenigde Arabische Emiraten krijgt het een deel van de collectie en de naam van het Louvre te leen. Kunicki benadert de acquisitiecommissie van het Louvre Abu Dhabi voor de aankoop van een aantal prestigieuze werken: een buste van Cleopatra, een gouden sarcofaag van prinses Henouttaouy, en de gedenksteen van Toetanchamon, drie van de in totaal zeven werken uit het museum die inmiddels zijn geïdentificeerd als geplunderd. Als directeur van het Louvre is Martinez betrokken bij de acquisitie. Hij stemt mee over de aankopen die worden voorgedragen door Agence France-Muséums.

Wist Martinez dat de pronkstukken die onder zijn oog zijn aangekocht, geplunderd zijn in de chaos van de Arabische Lente in Egypte? Het is een van de grote vragen in het internationale onderzoek dat al sinds 2018 loopt. Behalve de kunst uit het Louvre worden nog eens tientallen andere werken onderzocht die mogelijk eveneens in de regio zijn geplunderd.

Terug naar Egypte

En de gouden sarcofaag die aan de zijde van Kardashian schitterde in New York, en waarmee de affaire volgens Franse media zou zijn gaan rollen? Die is, nadat het inderdaad in de Arabische Lente uit Egypte bleek te zijn gestolen, in 2019 teruggekeerd naar het land van herkomst.

Het Metropolitan Museum had het 2100 jaar oude pronkstuk destijds gekocht van veilinghuis Pierre Bergé & Associés, het veilinghuis waar Kunicki werkt, de archeoloog die de gestolen stukken aan het Louvre Abu Dhabi verkocht. Pierre Bergé & Associés is eveneens in staat van beschuldiging gesteld voor onder meer witwassen, vervalsing en fraude in georganiseerd verband.

Wie is Jean-Luc Martinez?
Jean-Luc Martinez (58) is een van de spraakmakendste verdachten in de zaak rond gestolen Egyptische kunst. Als archeoloog en kunsthistoricus is hij gespecialiseerd in sculpturen uit de Griekse oudheid. Vanaf 1997 is Martinez werkzaam bij het Louvre, dan nog als conservator en chef erfgoed. Geleidelijk klimt hij op tot directeur, een positie die hij van 2013 tot 2021 vervult. In 2015 biedt hij aan president Hollande een rapport aan met vijftig Franse voorstellen om werelderfgoed te beschermen, in een tijd dat erfgoed in Syrië en Irak door de oorlog ernstig beschadigd raakt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234