Dinsdag 27/10/2020

Documentaire

Hoe kijken nieuwkomers naar ‘Stranger in Paradise’? “Ik wil hier vergeten, maar alles komt terug”

Acteur Valentijn Dhaenens beantwoordt vragen van de nieuw­komers over het con­fronterende van de documentaire.Beeld Tim Dirven

In Stranger in Paradise speelt acteur Valentijn Dhaenens good cop én bad cop voor een klasje van vluchtelingen aan de grens met Europa. De documentaire moet Europeanen met hun zakelijke aanpak van de migratiecrisis confronteren. Maar hoe kijken nieuwkomers in België ernaar?

"Normaal vertonen we geen films die te zeer inspelen op wat de kijkers zelf hebben meegemaakt”, waarschuwen de mensen van Cinemaximiliaan. Het project begon twee jaar geleden in het Maximiliaan­park, met pop-up­filmprojecties in het vluchtelingenkamp. Vandaag heeft de vzw een eigen projecthuis in Molenbeek.

Vandaag staat Stranger in Paradise van de Nederlandse cineast Guido Hendrikx op het programma. De hybride documentaire in drie delen is gedraaid op de grens van het continent, in het Italiaanse stadje Siculiana. In een onthaalklas ontvangt de Vlaamse acteur Valentijn Dhaenens er groepjes vluchtelingen, ­telkens met een ander petje op. Eerst is hij koud en afwijzend, dan vol empathie en goede wil en tot slot wijst hij hen op de regels. Door een Europese bril is de film al hard en confronterend. Wat moet dat niet zijn voor de mensen die ooit zelf aan die kant stonden?

Valentijn Dhaenens in gesprek met enkele nieuwkomers.Beeld Tim Dirven

Spiegel

“Ik vind het wat controversieel”, steekt Samir (26) uit Syrië van wal. “En voor mij blijven er een aantal zaken onduidelijk.” Daarom is Valentijn Dhaenens ook naar Cinemaximiliaan afgezakt. “De film is bedoeld voor Europeanen, om hen een spiegel voor te houden. Act één draait om angst, act twee om hoop en act drie toont hoe wij bureaucratisch met deze crisis omgaan.”

“Het acteren zelf was niet moeilijk, het om­gaan met echte mensen wel”, vertelt Dhaenens. “We hebben een maand opgenomen, hebben er veel mensen ontmoet, veel verhalen gehoord. Vaak leerden we mensen kennen die er een paar dagen later al niet meer rondliepen, omdat ze halsoverkop moesten doorreizen. Ik heb een manier moeten zoeken om die contacten mentaal te blokkeren, alsof het om fictie ging.”

Maar de film wordt voorgesteld als een docu. “Wisten die mensen dat dit niet de echte asielprocedure was?”, vraagt Samir. Uiteraard is dat allemaal uitgelegd, benadrukt Dhaenens. “Toch geloof ik dat de groepsgesprekken oprecht zijn. Maar wat mij tijdens de individuele interviews in de derde act opviel, was dat sommigen plots dachten dat hun miserie niet erg genoeg was. Dan vertelden ze de erge dingen die ze hadden meegemaakt, maar sleurden ze er ook nog leugens bij. Ik heb hen proberen duidelijk te maken: lieg nooit. Als je op een leugen betrapt wordt, is het voorbij.”

En dan wordt het even ongemakkelijk, want dat is exact wat met anderen al is gebeurd. “De aanvraag van een vriend van ons is onlangs afwezen”, klinkt het. “Wat hij heeft meegemaakt, is heel erg. Maar tijdens het interview werd hij zenuwachtig en heeft hij zijn verhaal wat overdreven om geen negatief advies te krijgen. Maar hij viel door de mand.” De man kan binnenkort zijn zaak opnieuw verdedigen, maar de situatie vreet.

Ook Farkhondeh (29) en Ehsan (29) kregen nog geen groen licht. Het Afghaanse koppel trok van Iran naar Turkije, waar hen werd aanbevolen om door te reizen naar Griekenland. “Ook daar werden we gepusht om weg te gaan”, vertelt Ehsan. “Intussen zijn we al twee jaar in België en wachten we al maanden op ons volgende interview. Omdat we niet alle papieren uit Iran ­hebben meegenomen, is het moeilijk om te bewijzen wie we zijn. Elke keer heb ik het gevoel dat ze ons wíllen betrappen op een leugen.”

Scène uit 'Stranger in Paradise’: Valentijn Dhaenens interviewt een vluchteling.Beeld RV

“Ik ben naar hier gekomen omdat ik de ­dingen die ik heb meegemaakt wil vergeten, maar tijdens elk interview worden die zaken weer opgerakeld”, neemt Farkhondeh over. “Alles komt terug, ook de nachtmerries. Vaak beginnen ze ook over onbenulligheden uit mijn kindertijd, dingen die ik vaak niet meer weet, om te testen of ik mezelf niet tegenspreek.”

Erin luizen

“Maar je mag ook zeggen dat je het niet meer weet”, probeert Dhaenens haar gerust te stellen. “Ik ben zo vaak verhuisd dat als je mij nu vraagt op welk adres ik twee jaar geleden woonde, ik ook even moet nadenken. Dat is heel menselijk, en daar moet men op het commissariaat rekening mee houden.

“Want wat mij opvalt, aan de manier waarop die ondervragingen gebeuren, is dat er niemand aan jullie kant staat”, gaat hij door. “Voor vele vluchtelingen hangt hun leven van dat ene interview af, dat ze in stresserende omstandigheden afleggen. Waarom worden de vragen niet op voorhand gegeven, dat is toch maar fair? Soms lijkt het alsof men jullie erin wil luizen.”

Beeld Tim Dirven

Samir, die intussen wel een verblijfsvergunning heeft, bevestigt dat de beschermingsofficier soms banale vragen stelt, om in te schatten of de ­persoon tegenover hem de waarheid vertelt. “Eerst vond ik dat heel raar”, zegt hij. “Is dat nu het belangrijkste? Daarom vond ik de derde act in de film het interessantst. De scènes waar je ­mensen op de rooster legt, zijn jammer genoeg heel erg realistisch.”

Vinden jullie die procedure eerlijk, vraagt Dhaenens. “Ja, want ik denk niet dat we grenzen zomaar kunnen openzetten”, zegt Samir. “Als alle leraars, ingenieurs en dokters als economische vluchtelingen uit mijn thuisland zouden vertrekken, wat rest dan voor de ­achterblijvers?”

Op vraag van de nieuwkomers werden hun namen veranderd.

Vanaf vandaag in onder meer Cinema ZED (Leuven) en Sphinx Cinema (Gent). daltondistribution.be & cinemaximiliaan.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234