Donderdag 19/05/2022

InterviewKatrien Staelens

Hoe kan je als omstander ingrijpen bij seksueel geweld? ‘Alles is beter dan naar huis gaan en denken: had ik maar gereageerd’

Vorig weekend kwamen honderden mensen op straat in Gent om seksueel geweld aan te klagen. Beeld Wouter Van Vooren
Vorig weekend kwamen honderden mensen op straat in Gent om seksueel geweld aan te klagen.Beeld Wouter Van Vooren

Voor afleiding zorgen, tussenkomen of hulp zoeken? Alles is beter dan gewoon toekijken, leren ze op de cursussen voor omstanders bij seksueel geweld of haatspraak in Gent. Sinds de recente meldingen en een protestmars over seksueel geweld lopen de inschrijvingen er razendsnel vol. ‘Het is een misvatting dat alleen assertieve mensen met zo’n cursus gebaat zijn.’

Jorn Lelong

Na twee recente aangiftes van verkrachtingen in het Gentse nachtleven en een protestmars met 600 manifestanten staat seksueel geweld en intimidatie bovenaan de agenda in Gent. Het stadsbestuur schakelt een taskforce in om de strijd tegen seksueel geweld te coördineren. Horecapersoneel zal trainingen krijgen om seksueel geweld op te merken.

En ook bij de cursussen voor omstanders die de stad organiseert, merken ze dat het thema leeft. “De interesse was sowieso al groot, en die is de jongste dagen alleen maar toegenomen”, zegt Katrien Staelens, regisseur antidiscriminatie en -racisme in de Arteveldestad. “Meer en meer mensen beseffen dat trainingen voor omstanders kunnen helpen in de strijd tegen seksueel geweld.”

Hoelang is Gent al bezig met die omstanderstrainingen?

“In januari heeft de Gentse schepen van Gelijke Kansen Astrid De Bruycker (Vooruit) een actieplan tegen racisme en discriminatie voorgesteld. Een van de elementen daarin is de organisatie van omstandertrainingen bij haatspraak en intimidatie. Daarvoor hebben we aangeklopt bij de Active Bystander Training Company, dat ons personeel vormingen gegeven heeft.

“Inmiddels zijn er al verschillende vormingen geweest, onder andere in de Vooruit en andere cafés. Vanaf volgende week komen jeugdclubs, sportorganisaties, vrijwilligersverenigingen en middelbare scholieren aan de beurt. En vanaf volgend jaar kunnen ook individuele Gentenaren zich aanmelden voor de workshops. Daar krijgen we nu al aanvragen voor binnen.”

Het omstandereffect lijkt bij seksuele intimidatie bijzonder groot te zijn. In een studie van Plan International gaven minstens zeven op de tien jongeren aan dat ze onvoldoende geholpen werden door omstanders. Wat houdt mensen tegen om in te grijpen?

“Er lijkt inderdaad soms sprake van publieke remming. Omstanders willen bijvoorbeeld niet de eerste of enige zijn om te reageren, en wachten tot iemand anders ingrijpt. Ook geven mensen soms aan dat ze niet ingrijpen als ze bang zijn voor vergelding, bijvoorbeeld als hun carrière erdoor geschaad zou worden.

“Soms komt ook voor dat ze intimiderend gedrag tolereren omdat ze de dader kennen, een vorm van genormaliseerd ongewenst gedrag. Maar veruit in de meeste gevallen hebben omstanders wel het gevoel dat ze moeten ingrijpen, ze weten alleen niet hoe.”

Heeft zo’n vorming niet vooral effect bij mensen die van nature al behoorlijk assertief zijn? Het is nog altijd makkelijker om enkele scenario’s te bespreken met collega’s of vrienden, dan om iemand publiekelijk aan te spreken op diens gedrag.

“Het is een misvatting dat alleen assertieve mensen met zo’n cursus gebaat zijn. Akkoord, om iemand direct aan te spreken, moet je heel sterk in je schoenen staan. Maar in deze training benadrukken we dat je ook op andere manieren kunt reageren.”

Wat kan je dan concreet als omstander doen?

“Je kunt als omstander voor afleiding zorgen, bijvoorbeeld door de dader of het slachtoffer aan te spreken en te vragen: ‘Ken ik jou ergens van?’ Als je je niet zeker voelt, kun je ook erover overleggen met een andere klant of de barman. Ten slotte kan je ook afwachten wat er gebeurt en daarna checken bij het slachtoffer of alles wel oké is.

“We benadrukken dan ook dat er niet één juiste strategie is, alles hangt af van de situatie. Maar met die tips kunnen mensen zich wel zelfzekerder voelen om iets te doen.”

Weten we ook of de vormingen daadwerkelijk iets veranderen bij de cursisten?

“We zijn nu in overleg met drie studenten sociologie die een impactstudie van de training willen doen. Binnenkort zullen mensen die zich ingeschreven hebben voor de cursus vooraf een vragenlijst moeten invullen, met onder andere vragen over hoe ze zouden optreden in bepaalde situaties. Meteen na de workshop moeten ze diezelfde vragenlijst invullen, en acht weken later nog eens. Zo kunnen we zien of deelnemers anders denken over hun rol als omstander, maar ook bijvoorbeeld welke tips of strategie hen het meest heeft bijgebracht.”

De recente verhalen over seksueel geweld in Brussel en Gent die op sociale media gedeeld worden, spelen zich vaak af op café. Zou zo’n cursus geen verplichte kost moeten worden als je in een bar werkt?

“Dat lijkt me zeker een goed idee. Ik merk alvast dat heel wat horecawerknemers zich ingeschreven hebben voor de cursus. Ook zit de Gentse horecasector op dit moment samen om te kijken hoe seksueel geweld kan teruggedrongen worden. In het Verenigd Koninkrijk of Frankrijk weten barmannen bijvoorbeeld dat als iemand aan de toog komt vragen of Angela daar is, dat betekent dat er mogelijk iets aan de hand is. We zijn nu aan het kijken of het mogelijk is om een gelijkaardig systeem in Gent in te voeren.”

Heeft de cursus voor uzelf iets veranderd?

“Ik ben er zeker assertiever door geworden. Als ik vroeger ouders bij de voetbalmatch van mijn zoon dingen hoorde roepen die niet door de beugel konden, hield ik dat voor mezelf. Nu durf ik wel te reageren, ofwel door voor afleiding te zorgen, ofwel door de persoon in kwestie aan te spreken. Ook ik gebruik dus verschillende strategieën. (lacht)

“En kijk: tot mijn verbazing heb ik daar geen last door gekregen, en sindsdien heb ik van die persoon geen zulke uitlatingen meer gehoord. Ik besef zeker dat het niet altijd zo zal lopen. Maar alles is beter dan naar huis gaan en denken: had ik maar gereageerd.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234