Zondag 08/12/2019

Achtergrond

Hoe kan België zijn spreidstand tegenover Saudi-Arabië volhouden?

Prinses Astrid en buitenlandminister Reynders worden in Riyad hartelijk ontvangen door leden van het Saudische koningshuis in 2014. Beeld Belga

België worstelt, net zoals verschillende andere EU-lidstaten en de VS, met Saudi-Arabië. Kunnen we normale handelsrelaties behouden als het land ook de mensenrechten schendt? "Hou de relatie, dan behou je invloed. Maar durf kritiek te geven, dan dwing je respect af."

België moet zijn houding tegenover Saudi-Arabië aanpassen, bepleitte moraalfilosoof Patrick Loobuyck in onze dinsdagkrant, onder meer "omdat het een zeer dubieuze rol heeft gespeeld bij de financiering van Islamitische Staat". "Als je aan de ene kant Syrië-strijders veroordeelt en aan de andere kant zoete broodjes bakt met de Saudi's, dan werk je met twee maten en twee gewichten", stelt hij. Loobuyck vindt het niet kunnen dat er nog steeds Belgische handelsmissies naar het koninkrijk trekken, zoals vorig jaar nog onder leiding van prinses Astrid.

Ensaf Haidar, de vrouw van de gevangen blogger Raif Badawi, bepleitte gisteren daarentegen om de goede diplomatieke kanalen dankzij onze handelsrelaties te gebruiken om in mensenrechtenzaken (zoals deze van haar man) druk uit te oefenen.

Saudi-Arabië

• Hoofdstad: Riyad
• Regeringsvorm: Absolute monarchie
• Staatshoofd: Koning Salman bin Abdoel Aziz al-Saoed
• Religie: Wahabisme (Conservatieve islam)
• Oppervlakte: 2.149.690 km²(70 keer België)
• Inwoners: 27.345.986 (2014)
• Officiële landstaal: Arabisch
• Munteenheid: Saudische riyal (1 euro=4riyal)
• Bnp per hoofd: 27.840 euro (België: 33.613)
• Werkloosheid: 10,5 procent
• Gemiddelde leeftijd: 26,4 jaar (België: 43,1)
• Productie aardolie: 11,73 miljoen vaten per dag

Drijfzand

Beiden maken een perfect verdedigbaar punt, en net dat zorgt ervoor dat achter elke woestijnduin van het koninkrijk voor diplomaten en buitenlandministers drijfzand dreigt.

"Ze staan er voor een ontzettend groot dilemma", erkent Jan Jaap de Ruiter, arabist van de Universiteit Tilburg en Saudi-Arabië-kenner. "Saudi-Arabië is voor vrouwen, politieke dissidenten of homo's bijvoorbeeld gewoon een vréselijk land waar je niet wil wonen. Ze onthoofden nog steeds mensen, dit jaar al 83, en zijn op dat vlak niet beter dan Islamitische Staat. Tegelijk weet iedereen dat je alleen maar een goed woordje kunt doen voor mensen zoals blogger Raif Badawi als je vriendjes blijft. En het werkt hoor. Na zijn vijftig zweepslagen zijn de overige 950 opgeschort onder internationale druk. Hou de relatie dus, dan behou je invloed."

Saudi-kenner Annemarie van Geel van het strategisch adviesbureau Faraasha uit Utrecht vindt het desondanks "wel tijd voor een principiëlere en consistentere houding van internationale actoren in hun buitenlandbeleid met Saudi-Arabië". Vooral in de steun aan mensenrechtenverdedigers mogen we best wat explicieter zijn, vindt ze. "Als overheden grote principes als 'het ondersteunen van mensenrechten' geloofwaardig willen blijven uitdragen, dan zullen zij deze concreet dienen te maken door duidelijk positie te nemen en zich bijvoorbeeld uit te spreken vóór specifieke gevallen, zoals bijvoorbeeld dat van Raif Badawi."

Vuist op tafel

De Ruiter is het ook daar mee eens. "Europa en Amerika zijn eigenlijk te laf. We moeten meer durven zeggen waar het op staat, maar als partners. We moeten er gewoon als vriend met de vuist op tafel gaan slaan."

Volgens de arabist kunnen de Saudi's heus wel tegen een stootje. "Wij zijn altijd bang voor hun lange tenen maar kijk gewoon hoe bot ze soms met elkaar omgaan, en dan weet je genoeg." Hij haalt de bomaanslag tegen een sjiitisch gebedshuis aan door IS, vorige week in Saudi-Arabië. Daarbij vielen 21 doden en talrijke gewonden. "Wist je dat soennieten daarna weigerden bloed te geven aan de gewonden, uit vrees dat sjiitisch met soennitisch bloed vermengd zou raken? Als de bevolking daar zo over elkaar denkt, volstaan principiële westerse discussies niet."

Zijn advies aan onze buitenlandminister Reynders? "Sla er maar eens met de vuist op tafel en intimideer een beetje. Sterker, wie er hard kritiek durft te geven, dwingt in hun cultuur uiteindelijk ook respect af."

Wapendeals

De eeuwige vrees voor Saudische handelsrepresailles relativeert De Ruiter sterk. "Vorig jaar dreigden ze de handel met Nederland terug te schroeven na een anti-islamsticker van Geert Wilders. Ze dreigden een paar weken, maar uiteindelijk kwam er niets van in huis."

Ook de vaak gehoorde vrees van België om zijn lucratieve wapen- of farmacontracten te verliezen, is geen argument, vindt hij. "Je verandert niet zomaar van leverancier, en de Saudi's hebben al zoveel Belgisch wapentuig dat ze binnen de kortste keren toch terug bij jullie aan de deur staan voor wisselstukken."

Zweden koos al voor de duidelijkheid. Nadat de Saudi's een veto stelden tegen een toespraak van Zweeds minister van Buitenlandse Zaken Margot Wallström bij de Arabische Liga, schortte Stockholm zijn wapencontract met Riyad op. Een tactiek die kan lonen op termijn, meent De Ruiter. "Voer schermutselingen, openlijk in de media. Nadien kun je in de achterkamers alles diplomatiek heronderhandelen. Daarvoor heb je durf nodig. Enkel wie stof doet opwaaien, kan het nadien anders laten neerdalen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234