Maandag 06/12/2021

Hoe je een vrijemarkteconomie heropbouwt vanuit Saddams paleis

De Amerikaanse econoom Peter McPherson heeft de zware taak om als tijdelijk bestuurder in Irak de economie weer op het goede spoor te zetten. Tot nu toe heeft hij er niet al te veel van gebakken.

Bagdad

Bloomberg

Aan het Republikeins Paleis van Saddam Hoessein in Bagdad zit Peter McPherson in een witte kampeerwagen. De 62-jarige Amerikaan heeft de zware opdracht gekregen om het financiële weefsel van Irak te herstellen nadat de Amerikaans-Britse oorlgsmachine er lelijk huishield tijdens de recentste Golfoorlog.

McPherson is de man die voor het tijdelijke Amerikaanse bewind in Bagdad de economische heropbouw in goede banen moet leiden, maar het gaat hem niet voor de wind. Zijn kamertje in de kampeerwagen is niet groter dan een kleine bestelwagen, en hij moet het vertrek bovendien delen met Bernard Kerrik, een voormalige commissaris van de politie van New York. Kerrik en McPherson delen de badkamer met twee andere tijdelijke bestuurders die het naoorlogse Irak besturen.

McPherson staat voor een bijna onmogelijke opdracht. Zijn team ontbeert echt alle informatie die nodig is om zelfs maar te beginnen met een plan dat de Iraakse economie er binnen afzienbare tijd weer bovenop kan helpen. Hoe groot de staatsschuld van Irak is, weten ze niet. Hoeveel geld er nog in de reserves van de Iraakse Centrale bank zit evenmin, en als er nog geld is, bevindt het zich op buitenlandse rekeningen die de Amerikanen nog steeds niet gevonden hebben.

Toch moeten McPherson en de zijnen binnenkort beslissen over het lot van de Iraakse dinar, waarop nog steeds de beeltenis van Saddam prijkt.. Met de waarde van die dinar is het relatief goed gesteld sinds de oorlog gedaan is, want de wisselkoers tegenover de dollar is nu al verdubbeld.

Het financiële team van de Amerikanen heeft niet veel tijd. McPherson zal maar tot september in dienst zijn van het tijdelijke bestuur van de Brits-Amerikaanse coalitie. Daarna wil hij zijn functie als voorzitter van de State University in de staat Michigan weer opnemen. Tijd is niet zijn enige schaarse goed, want het team bestaat uit amper twintig financiële experts. Die moeten de lonen van de ambtenaren betalen, de banken van het land weer opstarten, de onderhandelingen over de afbouw van de nationale schuld beginnen en de financiering regelen voor de Iraakse export. En Irak moet weer openstaan voor geld dat uitgeweken Irakezen naar hun achtergebleven families sturen.

Het wordt niet gemakkelijk om de economie op te bouwen van een land waar bijna alle belangrijke basisvoorzieningen ontbreken. Begin deze maand zat de hoofdstad de helft van de tijd zonder elektriciteit en door het nijpende benzinetekort staan er kilometerslange files aan de benzinestations.

Er is nog meer ellende in het land. In zuidelijke steden als Basra, waar hevig slag geleverd werd, heeft gebrek aan zuiver water geleid tot cholera-epidemieën en erger. De wetteloosheid regeert. Op straat worden carjackings gepleegd, de snelwegen naar Jordanië worden onveilig gemaakt door roversbendes. Amerikaanse soldaten zijn nergens veilig en worden met de regelmaat van de klok vermoord.

De economische problemen in Irak waren er ook al voor de VS in maart met de eerste bombardementen begonnen. De Iraakse economie, ooit goed voor 59 miljard dollar (51 miljard euro), was al met een derde gekrompen door de sancties van de VN, die het land in tien jaar tijd tot de bedelstaf veroordeelden. De staatsschuld liep op tot een verstikkende 130 miljard dollar (112 miljard euro). De regering van Saddam rantsoeneerde het voedsel en subsidieerde heel wat uitgaven. Een liter benzine kostte er amper een paar cent.

David Mulford van het internationale bankbedrijf Credit Suisse First Boston gelooft niet dat McPherson in zijn opzet zal slagen om de economische puinhoop in Irak in amper een paar maanden gezond zal kunnen maken. "De banken hervormen, de centrale bank weer operationeel maken, een nieuwe munt invoeren is veel te veel werk. Het is niet iets dat je in een half jaar geklaard krijgt."

Begin deze maand zeiden de tijdelijke autoriteiten dat ze een maand na de oorlog nog niet eens een echt plan hadden om een markteconomie in te voeren in Irak. "Ik weet nog niet zeker waarmee we zullen beginnen", zei de Amerikaanse tijdelijke bestuurder L. Paul Bremer toen nog. In de straten van Bagdad werd het voedsel ondertussen nog steeds in rantsoenen uitgedeeld aan de bevolking.

McPherson maakt zich sterk dat hij wel degelijk iets gedaan heeft. De scholen zijn weer open, de lonen worden betaald, er rijden weer politieagenten door de straten en in sommige publieke sectoren zijn de ambtenaren weer aan de slag gegaan.

Op 22 mei kwam de eerste financiële opluchting, toen de sancties tegen Irak opgeheven werden, waardoor het land weer kan profiteren van de import en export van olie. Dat was al sinds 1990 niet meer gebeurd.

McPherson krijgt ook vaak te maken met verzet van de Irakezen zelf. De manager van de Rafidain Bank, een staatsbank, vindt het niet leuk dat zijn bedienden in het licht van kerosinelampen hun werk moeten doen. En bij de centrale bank hoor je net hetzelfde: de Amerikanen doen niets aan de plunderingen, die nog dagelijkse kost zijn in het gebouw van de centrale bank in hartje Bagdad.

Het uitbetalen van de ambtenaarslonen is een echte nachtmerrie omdat de banken niet meer open zijn. Het leger vervoert het geld en het wordt uitgedeeld in een klein kantoortje waar soldaten voor de veiligheid zorgen. Het team van McPherson heeft al voor 115 miljoen dollar (99 miljoen euro) aan pensioenen en lonen uitgekeerd, in dinars en in dollars.

Bankbedrijven van over de hele wereld hebben de Amerikanen al hun hulp aangeboden om de economie er bovenop te helpen. Grote spelers als de ING Groep, de Bank of America, Citigroup en J. Morgan Chase hebben al contact gezocht met het verbindingskantoor van het ministerie van Financiën in Washington.

De Iraakse banken zullen open kunnen gaan als de Irakezen in het buitenland de mogelijkheid krijgen om via internationale bankinstellingen geld over te brengen naar hun verwanten in Irak. McPherson zou graag zien dat internationale banken zich binnenkort op de Iraakse markt zouden begeven, waar ze zouden kunnen concurreren met de twee grootste van de zeventien staatsbanken, de Rafidain- en Rashid-bank. "Banken vormen een systeem dat de economie bij elkaar houdt", zegt hij.

Voor McPherson weer naar Michigan verhuist, wil hij op zijn minst een idee krijgen van hoeveel geld Irak nog heeft. Het Center for Strategic and International Studies denkt dat de schuld schommelt tussen 62 en 130 miljard dollar. "Duizelingwekkend", vindt McPherson. "Zelfs de laagste schatting is verstikkend." Zelfs als de Amerikanen de geheime bankrekeningen en bezittingen van Hoessein zouden recupereren, blijft de schuld torenhoog. Een forse kwijtschelding van de schuld lijkt de enige oplossing. "Als we meer 'verborgen geld' zouden kunnen vinden, zou dat fantastisch zijn", aldus McPherson. "Maar de problemen zullen er niet mee opgelost geraken." Intussen gaan ambtenaren in Washington wereldwijd op zoek naar de rekeningen van Saddam.

"Het is echt wel leuk om alles hier in elkaar te puzzelen", lacht McPherson, terwijl hij vertrekt naar de kampeerwagen bij het paleis. Voor de Irakezen in de straat valt er heel wat minder te lachen.

Amerikaanse autoriteiten in Irak slagen maar mondjesmaat in heropbouw Iraakse economie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234