Vrijdag 25/09/2020

Strijd tegen IS

Hoe IS vleugellam maken zonder bommen?

De Franse president François Hollande ontvangt de Britse premier Cameron op het Elysée. Hun gespreksonderwerp: een eensgezinde aanpak van IS in Syrië.Beeld epa

De Franse president Hollande zal vanop een vliegdekschip de bombardementen tegen IS opvoeren. Ook de Britse premier Cameron, op bezoek in Parijs, toont zich voorstander van luchtaanvallen. Al is iedereen het eens dat bommen slechts een beperkte impact hebben op de slagkracht van IS. Hoe kan het veelkoppige monster dan wel worden verslagen?

Laten we beginnen door een duidelijk verschil aan te halen: Islamitische Staat is Al Qaida niet. Osama bin Laden & co. bouwden vanuit Afghanistan een wereldwijd terreurnetwerk uit, met 'slapende cellen' die aanslagen pleegden tegen westerse belangen, met 9/11 als triest hoogtepunt. In de daaropvolgende jaren werd Al Qaida stelselmatig verzwakt met arrestaties, drone-aanvallen en special forces die de organisatie met Bin Laden zelf onthoofdden.

Op IS kun je deze tactiek niet toepassen. Ze tellen al 30.000 strijders, bezetten een groot gebied in zowel Irak als Syrië, beschikken over oorlogswapens, financieren zichzelf en organiseren zich met een administratie als een 'pseudostaat' die wereldwijd allianties aangaat met islamistische groepen en lone wolves. Alleen al vanwege die diversiteit zullen klassieke contraterreuroperaties, zoals bombardementen, deze vijand niet op de knieën krijgen.

Wat dan wel?

Om IS te verslaan moeten we de voedingsbodem van zijn bakermat wegnemen. In tegenstelling tot de Afghaanse wortels van Al Qaida groeide IS uit de puinhoop van de conflicten in Irak en Syrië.

In Irak riepen ze de extremistische soennieten die jarenlang streden tegen de Amerikaans-Britse bezettingsmacht, in het geweer tegen de dominant sjiitische regering van ex-premier Nouri al Maliki, intussen vervangen door Haider al Abadi. In Syrië verzamelden ze extremistische soennieten uit binnen- en buitenland die de gematigde, gewapende, oppositie tegen Assad te soft vonden. In beide landen kan IS alleen verslagen worden als het huidige centrale gezag in Bagdad en Damascus vervangen wordt door verkozen, meer inclusieve, regeringen.

Voor Syrië is dus eerst dringend een allesomvattend vredesakkoord nodig, waarin de zwijgende massa die nu uit schrik IS gedoogt, een democratisch alternatief krijgt voor de onmogelijke keuze tussen het kalifaat en Assad. Ook in Irak zal het conflict voortduren zolang de regering de tientallen soennitische stammen in IS-gebied de hand niet reikt. De Amerikanen slaagden daar in 2006 even in door met dollars hun loyauteit te kopen om uiteindelijk Al Qaida in Irak te verslaan. Maar zo'n momentum is voor IS al voorbij.

Zelfvoedend gedrocht

IS is een zelfvoedend gedrocht geworden dat 60 procent van de Syrische olieproductie en zeven Irakese oliebronnen exploiteert. De groepering wordt slapend rijk door haar olie onder de prijs te verkopen op de zwarte markt, in Irak en Syrië, maar via smokkel intussen ook in Jordanië en Turkije. Dagelijks verdienen ze hiermee 1 tot 3 miljoen dollar. Deze inkomstenbron droogleggen door ook kopers aan te pakken is cruciaal om hun opmars te stoppen.

Beter anticiperen waar hun opmars zich kan voortzetten, is een parallelle stap. Het observeren van de geschatte 15.000 buitenlandse IS-strijders uit 80 staten wordt daarbij een herculestaak. Naast hun dreiging met terreuraanslagen in westerse steden zijn er sterke aanwijzingen dat IS zijn oliedollars gebruikt om hen ook uitvalsbasissen te laten opzetten in andere conflictgebieden, van Jemen tot Mali, Somalië en Libië.

Voor Europa is Libië het grootste zorgenkind. Deze falende staat op enkele uren varen van de Spaanse, Franse en Italiaanse kust, kan met Europese steun politiek gestabiliseerd worden om te verhinderen dat IS een kalifaatfranchise krijgt in Noord-Afrika. De EU en de VS kunnen in deze gebieden investeren in staatsopbouw. Maar het stoppen van de IS-export moet uiteindelijk vooral uit de Arabische en moslimwereld zelf komen.

Voor de Arabische regeringen is de boodschap eigenlijk best eenvoudig: inspireer je op Tunesië. Het land bleef, op een enkele aanslag na, stabiel omdat het na protesten tijdens de Arabische Lente democratiseerde. Assad luisterde niet naar zijn volk, blies zijn staat op en nu blazen de horrorproducten van zijn vuile oorlog zichzelf op in onze straten. Laat Tunesië het rolmodel zijn voor het nieuwe Syrië, en voor Libië en Egypte.

Voor moslimleiders is de uitdaging het grootst. 'Allah maudit Daech' (God vervloekt IS) is een veelgedeelde boodschap van Franse moslims die nu te lezen is op het monument van de Republiek in Parijs. Het is nog steeds wachten tot dergelijke woorden gebiedend worden uitgesproken door Arabische leiders met religieuze autoriteit, zoals de Saudische koning Salman.

Sharia moderniseren

Op de laatste G20-top veroordeelde de hoeder van de heiligdommen in Mekka weliswaar de Parijse aanslagen, maar in één adem legde hij de oorzaak van alle problemen in het Midden-Oosten bij het sjiitische Iran en het joodse Israël. Contraproductieve verwijten, omdat verzoening tussen de grote religies van Jeruzalem, Riyad en Teheran net een basisvoorwaarde is voor stabiliteit in de regio.

De Saudische vorst is het aan zijn soennitische huis verplicht om eerst vrede te brengen onder zijn wahabieten, die het letterlijke shariarecht promoten waarop IS zijn barbaarse terreurdaden tegen 'ongelovigen' baseert. Als koning Salman de historische stap durft te zetten om zijn shariarecht te moderniseren, door bijvoorbeeld dood- en lijfstraffen te bannen, kan hij de legitimiteit wegnemen waarop de IS-sekteleiders zich nu beroepen om 'ongelovigen' te vermoorden. Een vermenselijking van het wahabitische shariarecht aan de bron kan ook het gras wegmaaien voor de voeten van wahabitische jihadronselaars wereldwijd. Een opener Saudi-Arabië zou ook bijdragen aan het ontzenuwen van de politieke revolte die in het land dreigt.

Stof voor België om over na te denken, voor we op onze volgende koninklijke handelsmissie naar Riyad met de glimlach nieuwe contracten laten ondertekenen voor FN-wapens, die op een kwade dag in handen van IS kunnen vallen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234