Dinsdag 22/06/2021

Afghanistan

Hoe hulpverleners plots kanonnenvlees werden

null Beeld AP
Beeld AP

Een menselijke fout. Zo omschrijft het Pentagon de Amerikaanse luchtaanval op een ziekenhuis van Artsen Zonder Grenzen in Afghanistan. Dertig mensen kwamen daarbij om het leven. Amerikaans president Barack Obama heeft persoonlijk zijn excuses aangeboden aan Artsen Zonder Grenzen en de Afghaanse president Ashraf Ghani.

"Een catalogus van fouten, begaan door het grootste leger ter wereld." Dat zegt Artsen Zonder Grenzen (AZG) in een emotionele reactie op het 3.000-bladzijden tellende rapport van het Pentagon over het Amerikaanse bombardement. "Zij voegden zich bij de ontelbare aantallen mensen wereldwijd die omkwamen in conflictgebieden en werden afgedaan als bijkomende schade of als onvermijdelijk gevolg van oorlog. Er zijn echter geen 'vergissingen' onder internationaal humanitair recht, het gaat om intentie, feiten en motieven", reageerde Joanne Liu scherp. De internationaal voorzitter van AzG spreekt van een overtreding van de oorlogsregels.

"Juist omdat het aanvallen van ziekenhuizen in oorlogsgebieden verboden is, mochten we aannemen dat we bescherming genoten", bijt Joanne Liu van zich af. "Dit was niet alleen een aanval op ons ziekenhuis, het was een aanval op de Conventies van Genève. Dit kan niet getolereerd worden. De Conventies bepalen de regels van oorlog en zijn opgesteld om burgers in conflictgebieden te beschermen - ook patiënten, medisch personeel en ziekenhuizen. De conventies brengen enige menselijkheid in een onmenselijke situatie."

Wat er gebeurde op 3 oktober

• luchtaanval van het Amerikaanse leger op een ziekenhuis van Artsen Zonder Grenzen in Kunduz, Afghanistan
• 10 patiënten (onder wie kinderen) en 12 medewerkers van AZG komen om, 30 mensen raken gewond
• het grootste verlies van mensen door een luchtaanval in de geschiedenis van AZG

Gebonden aan voorschriften

De Conventies van Genève vormen niet alleen een abstract juridisch kader - ze maken het verschil tussen leven en dood voor medische teams op de frontlinie. Ze maken het mogelijk dat patiënten veilig zijn en zorgverleners hun werk kunnen doen zonder doelwit te zijn. België heeft de Conventie van Genève ondertekend, "wat impliceert dat de Belgische Defensie dit naleeft", zegt de persdienst van het Belgisch leger. "Alle militairen, ongeacht hun rang, krijgen in de basisopleiding tot militair het vak 'Recht der gewapende conflicten'. Daarin wordt geleerd wat kan en niet kan op het gebied van recht binnen een oorlogscontext. Militairen die operationeel zijn, volgen jaarlijks een opfrissingscursus, waarin naast militaire vaardigheden ook recht der gewapend conflict op het programma staat."

Bovendien doorlopen alle militairen die aangeduid zijn voor een specifieke buitenlandse opdracht - bijvoorbeeld Afghanistan - een 'predeployment-training'. "Tijdens deze training worden zij gebrieft door een militaire jurist. Ze krijgen de inzetregels voor het specifieke gebied waar ze zullen ingezet worden."

Philippe Henon, van Unicef, zegt dat de medewerkers van Unicef vooraf een draaiboek doornemen als ze ergens in conflictgebied opereren. "Aangezien we onder VN-vlag varen, zijn we ook gebonden aan tal van voorschriften."

Maar die voorschriften worden soms op onverwachte wijze met de voeten getreden. Zo bestond de CIA het om onder het mom van een vaccinatiecampagne door Unicef en het WHO troepen te sturen naar de Pakistaanse stad Abbottabad, waar speciale eenheden Osama Bin Laden uitschakelden. "Als men campagnes of hulpverleners gaat misbruiken voor militaire doeleinden, dan begeven we ons op gevaarlijk terrein", zegt Henon.

null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld AP
Beeld AP

Alarmbel

Bij het Internationale Rode Kruis houdt men wel het aantal gevallen bij van schendingen van de Conventie. "Maar omdat wij ons voor alles neutraal opstellen brengen we deze niet naar buiten. Wij gaan wel in debat met de betrokkenen."

Veelzeggend is de oproep van VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon en de voorzitter van het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC), Peter Maurer, van nog geen maand geleden. In een nooit eerder geziene oproep hamerden ze op de verantwoordelijkheidszin van de internationale gemeenschap. Volgens hen worden bij gewapende conflicten in onder andere Afghanistan, Irak, Nigeria, Zuid-Soedan en Jemen de meest elementaire normen van menselijkheid geschonden. Of hoe diplomatisch aan de alarmbel werd getrokken.

Ook niet onbelangrijk vandaag is dat de Conventie ondertekend is door verschillende staten met reguliere legers, maar niet door gewapende groeperingen/terroristen (bijvoorbeeld IS, Boko Haram).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234