Zaterdag 25/01/2020

Hoe hou je een monstervirus in de koelkast?

De VS halen alles uit de kast om de gegevens te censureren over een 'killervirus', dat nota bene in hun opdracht in Nederland is gecreëerd. Niet onlogisch: krijgen boosdoeners het in handen, dan dreigt een nooit geziene dodelijke pandemie. Maar de kennis achterhouden lijkt onmogelijk.

Door Barbara Debusschere

In september verzamelden internationale griepexperts in een verduisterd vergaderzaaltje op Malta. De Nederlandse viroloog Ron Fouchier, van het Medisch Centrum Erasmus in Rotterdam, wilde er een veeleer bescheiden bijeenkomst van maken, die niet te veel ruchtbaarheid zou krijgen. Nochtans kwam Fouchier er resultaten presenteren die zowat de heilige graal zijn in het grieponderzoek. Maar zijn ontdekking is tegelijkertijd de grootste nachtmerrie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). Fouchier zou uit de doeken doen hoe zijn team, in opdracht van de Amerikaanse overheid, het wellicht gevaarlijkste soort virus maakte: een variant van het H5N1- of vogelgriepvirus die zeer dodelijk én zeer besmettelijk is.

De VS doen nu verwoede pogingen om de publicatie van het onderzoek te censureren door te eisen dat de vakbladen Science en Nature de details weglaten in de resultaten van Fouchier. Dat gebeurde nooit eerder. Maar mochten terreurorganisaties te weten komen hoe je H5N1 omvormt tot een killer, dan dreigt een ongeziene pandemie, zo redeneert de Amerikaanse overheid.

Het opzet om de aankondiging van de resultaten relatief ongemerkt te laten verlopen is evenwel aan het mislukken. Wetenschapsreporters berichten erover en grote Amerikaanse media besteden momenteel volop aandacht aan de zaak. De experts geven zelf aan dat de informatie achterhouden onmogelijk wordt.

"Ons is door de VS gevraagd om een lijst te geven van experts die de gegevens echt zouden moeten zien om zich beter tegen dit virus te kunnen wapenen. We komen uit bij honderd organisaties en bijna duizend mensen. Zodra je informatie met meer dan tien mensen deelt, is het niet meer vertrouwelijk", zegt Fouchier tegen New York Times.

Collega's, geciteerd in verschillende media, en Belgisch viroloog Marc Van Ranst, die er in Malta ook bij was, hebben de informatie bovendien wel al gekregen. "Ik neem aan dat iedere expert die erover beschikt dat niet zomaar doorspeelt. Ik zie ook geen goede redenen waarom een wetenschapper deze variant op basis van die gegevens zou namaken", zegt Van Ranst.

In de VS zijn ze net op die twee opties niet gerust.

H5N1 heeft dan ook sinds 2003 ongeveer 300 mensen van de 600 die ermee in aanraking kwamen gedood en zorgde wereldwijd voor paniek. Miljoenen stuks pluimvee werden vernietigd. Toch bleef het ongezien dodelijke virus opduiken. De enige meevaller is tot nu toe dat H5N1 maar zelden mensen besmet en dat het ook niet doorgegeven wordt tussen mensen. Maar wat mocht het dat wel kunnen?

Bioterreur

Het was de United States National Science Advisory Board for Biosecurity (NSABB) die Fouchier een contract van zeven jaar gaf om die piste te onderzoeken. De NSABB is na de aanslagen van 11 september opgericht om de dreiging van bioterreur in te perken. Aanvallen met antraxbrieven, de 'verrijzenis' van het Spaanse griepvirus in een lab en de vogelgriep in 2009 deden de NSABB een versnelling hoger schakelen. Nu lijkt de instantie echter haar eigen doemscenario's in gang te zetten.

Onlogisch was de opdracht voor de Nederlandse virologen nochtans allerminst. "Het is de enige manier om de natuur een stap voor te zijn en te bestuderen welke mutaties in de richting van zo'n echte killer gaan", zegt Fouchiers baas Ab Osterhaus. "Wij hebben aangetoond dat dat scenario, dat velen onwaarschijnlijk achtten, dat helemaal niet is."

In het superbeschermde lab in Rotterdam, waar onderzoekers een soort ruimtepakken dragen, deden de virologen bij tests op fretten. Die reageren zoals mensen op griepvirussen. Tot hun grote verbazing ontdekten ze dat H5N1 zich, tegen alle verwachtingen in, na slechts vijf genetische mutaties omvormt tot het monstervirus dat daar nu in de koelkast zit. Eerst werd de variant in de neus van de fretten ingebracht. Na tien keer bleek het virus even besmettelijk als de seizoensgriep.

In afwachting van de publicaties in de vakbladen en door de grote aandacht in de Amerikaanse media willen Osterhaus en co. nu zo weinig mogelijk kwijt over de zaak.

Van Ranst acht in ieder geval de voordelen groter dan de nadelen. "Deze informatie is cruciaal. Er zijn al varianten opgedoken die in de richting gaan van deze killervariant. Dankzij dit onderzoek weten we tenminste op welke mutaties we moeten letten. Trouwens, ook al is het moeilijk de gegevens geheim te houden, een terrorist die niet over een kwaadwillige topviroloog beschikt kan hier volgens mij niet veel mee."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234