Dinsdag 10/12/2019

Hoe het vredesproces tot een burgeroorlog kan leiden

De Amerikanen brengen zogezegd democratie naar de moslimwereld, maar een partij die in Palestina democratisch de verkiezingen wint, wordt geboycot

Lucas Catherine

houdt zijn vingers gekruist voor de toekomst van het Midden-Oosten

Het gaat slecht in de bezette Palestijnse gebieden. Veiligheidsdiensten van Fatah en Hamas zijn onderling slaags en er was een poging om zowel de minister van Buitenlandse Zaken, Zahar, als premier Haniyeh te vermoorden. Beiden zijn Hamas.

Alles begon met de verkiezingsoverwinning van Hamas in januari 2006. Een complete verrassing voor iedereen. Niet alleen voor Hamas zelf, maar vooral voor Fatah, Israël en de Verenigde Staten, de drie pionnen in het vredesproces.

Israël reageerde als eerste en grendelde de bezette gebieden af. Voedseltransporten mochten niet binnen. Vooral Gaza, waar Hamas een overdonderend stemmenaantal verkreeg werd uitgehongerd. Dan besliste de Joodse staat om niet langer de belastingen door te storten naar de Palestijnse Autoriteit. Vergeet niet: de Palestijnen hebben nog geen land, enkel een autoriteit die bevoegd is voor personen in wat wij in België persoonsgebonden materies noemen. Tijdens een massaal militair offensief in de zomer en de herfst werd alle regeringsinfrastructuur - en vooral dan de ministeries - door Israël platgebombardeerd en een rits Palestijnse ministers gevangengezet. Echt, wat je de volle lading kunt noemen.

Israël kreeg bijval, eerst van de Verenigde Staten, later ook van Europa dat niet langer financiële hulp leverde. Daarna ging ook Fatah de regering boycotten.

Wat werd Hamas verweten? Dat ze de democratische verkiezingen hadden gewonnen. En wat werd de Palestijnse bevolking verweten? Dat ze de massale corruptie en het overweldigende machtsmisbruik van Fatah had afgestraft door op de oppositie te stemmen.

Hoe kon het zo ver komen? Alles begon met het vredesproces dat in 1993 in Oslo op gang werd gebracht. Wat leverde het Israël op? Dat het rustig verder kon koloniseren en land kon onteigenen. Net voor Kerstmis annexeerde Israël achter zijn 'veiligheidsmuur' in de streek rond Jeruzalem nog maar eens een gebied van 15 op 10 kilometer. Het controleert nog altijd de grond, het water en de economie van de Palestijnen. En wat heeft het de Palestijnen opgebracht? Economische ondergang, massale repressie door het Israëlische leger, torenhoge werkloosheid en ondervoeding. Geen staat, zoals beloofd in Oslo, maar wel een Palestijnse Autoriteit die nog corrupter is dan de andere Arabische regimes, met evenveel machtsmisbruik. Het vredesproces heeft een Palestijnse politieke klasse opgeleverd, geleid door Fatah die voor haar overleving volledig afhankelijk is van het voortduren van dit pseudovredesproces, met daaronder een administratie die in dezelfde situatie verkeert en een zakenwereld die rijk wordt door het achteroverdrukken van de internationale hulp. Kortom er is een natie ontstaan van bedelaars, met een corrupte bovenlaag. Daarom dat Hamas de verkiezingen won. Niet omwille van hun fundamentalistische ideeëngoed, maar omdat zij de enigen zijn die dwarsliggen en nog opkomen voor de Palestijnse nationale eisen.

Mahmoud Abbas reageerde hierop met het uitroepen van nieuwe verkiezingen. Een bevoegdheid die hij als president niet heeft - die ligt bij het parlement, gedomineerd door Hamas. Abbas hoopt die te winnen en daarvoor heeft hij twee redenen: gezien de hoge werkloosheid (6O procent) is de meerderheid van de bevolking rechtstreeks of onrechtstreeks afhankelijk van de lonen die ze trekken via de Palestijnse Autoriteit, en dus van het continueren van het vredesproces. Abbas hoopt dus stemmen te kunnen 'kopen'. Ten tweede weet hij zich internationaal gesteund. Vorige zondag ontmoette hij Olmert. Die beloofde 100 miljoen dollar Palestijns belastingsgeld toch door te storten en wil 27 van de 528 Israëlische wegblokkades op de westoever sluiten. Blair noemt hem een boegbeeld van democratie en Condoleezza Rice kwam met 42 miljoen dollar steun voor Abbas over de brug, onder meer om zijn privélijfwacht tot de tanden toe te bewapenen.

En zo belanden we bij nog een factor: de veiligheids- en inlichtingendiensten. Aan de kant van Fatah wordt er al sinds 1993 met de Israëlische veiligheidsdiensten samengewerkt. De man die hierdoor groot is geworden en een geweldig machtsapparaat heeft uitgebouwd is Mohammed Dahlan, de vroegere veiligheidsminister van Fatah. Al in 2001 stelde Ariël Sharon dat Dahlan de man was waarmee Israël wilde praten, niet met Yasser Arafat. Dahlan is familie van president Abbas. Zijn diensten worden er nu van verdacht de burgeroorlog aan te zwengelen. Aan de kant van Hamas geldt vooral terughoudendheid. Sinds bijna twee jaar houden zij een wapenbestand (hudna) met Israël in acht. Er zijn omzeggens geen zelfmoordaanslagen meer geweest op één of twee uitzonderingen na. Zij hebben hun troepen goed in handen. Ook Dahlan heeft zijn troepen tamelijk in handen, maar hij heeft een andere agenda, die past in wat de Amerikaanse neoconservatieven "creative chaos in the Middle East" noemen. Niet iedereen is daarmee gediend. Saoedi-Arabië (een niet onbelangrijke geldschieter van Fatah), buurland Syrië, Egypte (de eeuwige bemiddelaar tussen de Palestijnen en Israël) en de Jordaanse koning hebben Abbas al teruggefloten. En sinds enkele dagen praat hij dan ook minder over zijn coup van vervroegde verkiezingen, maar weer over een regering van nationale eenheid. Laten we de vingers gekruist houden.

Waarom reageren de Arabische landen zo? Iedereen kijkt nu naar wat er in Palestina gebeurt, vooral sommige islamistische partijen. Eigenlijk zijn er drie erg verschillende categorieën islamisten. Ten eerste, de religieuze fundamentalisten die de maatschappij willen herislamiseren - of beter - verislamiseren door hoofdzakelijk basiswerking. Daarnaast zijn er de terreurzaaiende jihadisten à la Al Qaida, en nieuw, partijen die zich spiegelen aan de conservatieve christendemocraten, zoals de Beierse CSU of de Poolse regeringspartij. Hamas schuift in die richting op door meer nadruk te leggen op nationale eisen dan op islamisering. In Egypte bestaat er al zo'n partij, de Wasat, centrumpartij. In Marokko ook, de PJD (Parti de la Justice et du Développement), die volgens de meeste waarnemers de komende verkiezingen in 2007 zal winnen. Zij kijken verbijsterd toe. De Amerikanen brengen zogezegd 'democratie' naar de moslimwereld (Afghanistan, Irak), maar een partij die in Palestina democratisch de verkiezingen wint, krijgt te maken met een politieke en economische boycot en een dreiging met een 'legale coup'. Een reden voor hen om eventueel hun strategie naar democratische verkiezingen en regeringsverantwoordelijkheid te herzien. Een stap achteruit en een stap naar nog meer geweld?

Lucas Catherine is auteur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234