Vrijdag 14/05/2021

Hoe het rookverbod te omzeilen

De kettingrokende West-Vlaming Freddy De Vadder is met zijn vierde show uitgegroeid tot een Icoon. Comedian Bart Vanneste schrikt er in dit stuk niet voor terug zijn eigen alter ego te kakken te zetten. Alleen blijkt dat uitgangspunt iets te mager om een voorstelling lang te boeien.

Door Liv Laveyne

In een wolk van mist komt hij met zijn motor het podium opgereden. De tap bier staat klaar, de merchandising ook. Want Freddy De Vadder, rebel in leren frakske en cowboyboots, groeit mee met zijn status: geboren in de barakken van Menen, waar hij de slagkracht leerde van èn èp jon mùle, is dat nu het opschrift geworden voor de T-shirts die hij versjachert.

Je-m'en-foutisme als modetrend of mentaliteit? De Vadder is het typevoorbeeld van de achterpoortjes-Vlaming die niets moet weten van de Hollandse regelneverij die naar onze contreien overwaait. Mag er niet meer gerookt worden in de schouwburgen, dan nodigt hij wel een toeschouwer uit om samen te smoren op het podium ter wille van de kunst. De Vadder is het icoon van wat niet weet niet deert.

Een icoon dat evenwel kampt met een vroege midlifecrisis, want wat rest hem op het toppunt van zijn roem? Als zelfstandige ondernemer genot vinden in intelligent zijn belastingaangifte invullen, zijn gezondheid proberen op te krikken met Evy Gruyaert en zich vermeien met Second Life. Een schijnbare black-out vormt de aanleiding om een tukje te doen in zijn belastingafschrijfbare zetel, met een nicotinepleister als substituut voor zijn ware liefde, de groene Michel.

'Kust allemaal mijn kloten' blijft de kracht van het Freddydenken, maar is hier soms ook de zwakte: in de lethargie van De Vadder schuilt ook de adder onder deze voorstelling. Icoon boogt vooral op een sterk begin en eind, maar verliest tussenin scherpte met te veel opvulsel dat herhaalt waar al een punt werd gemaakt of dat onvoldoende verder uitspit. Leuke omslag is dan ook wanneer De Vadder na een 'vals slot' als zichzelf terug het podium opkomt, in badjas gelijk de grote sterren na hun show, om met een duivelachtigheid à la American Psycho te fantaseren over zijn fengshuibuurvrouw.

Dit seizoen op tournee, www.freddydevadder.be, www.bisprodukties.be.

Gesprek met zakenman en schrijver Olaf Olafsson

'Bedrog is de kern van ons leven'

Er zijn er niet veel die het hem nadoen, aan de top staan van een grote Amerikaanse multinational en tezelfdertijd een succesvol schrijver zijn van diepzinnige IJslandse romans. Olaf Olafsson combineert beide echter feilloos. Een gesprek over zijn pas vertaalde roman Vergiffenis, het geheim van het succes en het smerige geheim dat we allemaal met ons meedragen.

Door Marnix Verplancke

"Ik herinner het me nog goed", zegt Olaf Olafsson, "Ik zat te lunchen in Jean Lafite, een soort Franse bistro op de hoek van 58th Street en 6th Avenue, toen mijn aandacht getrokken werd door een oudere man die aan het ruziën was met zijn jonge vrouw. Ik hoorde niet waar zij het over hadden, maar de man was duidelijk een nukkig figuur. De manier waarop hij sprak en met zijn lichaam bewoog was genoeg om mij aan het fantaseren te zetten. Die avond nog schreef ik de eerste zin van Vergiffenis."

Peter Petersson, zoals de nukkige man in de roman heet, is een van de meest diabolische personages uit de wereldliteratuur geworden. Op de avond dat zijn ex sterft, probeert de bejaarde man zijn Cambodjaanse secretaresse te versieren. De telefoontjes van zijn kinderen beantwoordt hij niet omdat ze volgens hem alleen maar op zijn geld uit zijn. En geld heeft hij, want hij roemt er zichzelf op altijd als een onverbiddelijk zakenman zijn eigen belangen te hebben nagestreefd. "Wie toont dat hij in geld en alleen in geld geïnteresseerd is, bereikt niet veel", geeft hij ons de raad. "Onverschillig naar buiten uit en van binnen hard: daar komt het op aan." En intussen je zelfmedelijden koesteren natuurlijk, want de manier waarop hij uitweidt over het pijnlijke moment waarop hij de dochter van de zaakvoerder van een bedrijf dat hij had overgenomen op de keien zette, grenst aan het pathetische. Olafsson weet Petersson haarfijn te typeren aan de hand van de wijn die hij drinkt: alleen maar bordeaux premier grand cru classé van een goed jaar. Bourgognes zijn veel te poëtisch en te fijnbesnaard voor hem. Hij is immers geen man van de finesse, maar wel van de brute kracht, met veel tannines.

Slechts één smet kleeft er aan zijn blazoen, en dat is wat hij zijn "kleine misdaad" noemt. Petersson, van geboorte IJslander, studeerde tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kopenhagen, en alvorens naar New York te vertrekken, de stad waar hij fortuin zou maken, beging hij er een daad die de rest van zijn leven zou tekenen, maar waarover hij liever niet spreekt, "niet op morele gronden (over dat soort dingen maak ik me allang geen zorgen meer) maar omdat het uiteindelijk zo'n vernederende onderneming werd."

"Voor mij vormde Peter Petersson een enorme uitdaging", verduidelijkt Olafsson, "het creëren van een complex personage dat op het eerste gezicht alleen maar antipathie kon veroorzaken. Hij is een harde, een soort Macbeth. Hij moest echter veel lagen bevatten en mijn idee was dat naar gelang de lezer laag na laag weg zou pellen, er een sympathieke kern tevoorschijn zou komen. Ik wilde me vooral verzetten tegen het idee dat je hoofdrolspeler sympathiek moet zijn van in het begin van de roman. De schrijver moet inderdaad sympathie voelen voor zijn personage, anders wordt het een houten klaas, maar voor de lezer geldt dat niet. Ik wou progressie creëren, verandering in de manier waarop de lezer Petersson zou zien."

In een andere roman, De nacht in, schrijft u over krantenmagnaat William Hearst, wat ook al zo'n harde was.

"Er is inderdaad wel enige verwantschap tussen Petersson en Hearst: rijk, arrogant en tezelfdertijd o zo kwetsbaar. Petersson is misschien wat ruwer aan de randen, maar in essentie heb je wel gelijk. Waarom ik zo van dat soort mannen hou, weet ik in feite niet zo goed. Ze vormen natuurlijk rijk materiaal. De geest van zulke mensen vind ik fascinerend, hoe ze soms onmensen zijn, maar toch succes hebben bij anderen."

Is er geen verband tussen die twee, dat ze maatschappelijk en financieel succesrijk zijn net doordat ze over lijken gaan?

"Petersson zou zeker zeggen van wel. Hij gaat duidelijk prat op zijn meedogenloosheid. Er zijn mensen die inderdaad daardoor succesrijk zijn - als je succes op die manier definieert natuurlijk - maar er zijn net zo goed voorbeelden te vinden van mensen die het tot de top van hun bedrijf geschopt hebben zonder ook maar een keer hun boekje te buiten te gaan."

Ik bedoel maar, in uw directiefunctie bij Time Warner...

"... zie ik heel wat mensen, ja. Er zitten echt harteloze krengen tussen, maar ook heel zachtzinnige, net zoals overal. Er bestaat geen recept voor succes. De een is een bullebak en de ander komt er op basis van zijn intellect en creativiteit. Het enige verschil is wellicht dat die tweede 's nachts beter slaapt."

Of juist niet. Misschien denkt de harteloze geen moment na over de slachtoffers die hij maakt.

"O ja, die zijn er ook, maar over hen kun je geen boek schrijven. Daar ben je heel vlug over uitgepraat. Het zijn juist degenen die wel degelijk een geweten hebben die voer voor schrijvers zijn."

Zijn succesvolle vrouwen anders dan succesvolle mannen?

"Wanneer ik naar mijn persoonlijke omgeving kijk, zie ik inderdaad dat er op veel vlakken een groot verschil bestaat tussen hoe vrouwen en mannen iets doen, zonder meteen te willen generaliseren. Vrouwen gaan vaak nauwgezetter en gewetensvoller te werk. Risico's liggen hen minder, maar je weet meer wat je aan hen hebt."

Is dat ook de reden waarom ze nogal eens overtroffen worden door gewetenloze mannen?

"Dat heeft ook veel te maken met de sociale realiteit waar we de voorbije duizenden jaren in geleefd hebben en die pas een paar decennia geleden is beginnen veranderen. En er is natuurlijk ook de biologische realiteit dat vrouwen kinderen krijgen en mannen niet. Wanneer je na je zwangerschap terugkeert, merk je dat de wereld niet stil heeft gestaan en dat een man misschien met de promotie is gaan lopen die jou toekwam. Zelf heb ik altijd tussen vrouwen gezeten die professioneel bezig waren. Mijn moeder runde een textielfabriekje. Ik vond het dus doodnormaal vrouwen in zulke posities te treffen toen ik in Amerika aankwam."

Het centrale idee achter het boek is dat bedrog, leugens en intriges de kern van ons leven uitmaken. Hoe Noord-Europeaans, denken wij dan.

"Iedereen heeft in het verleden wel iets meegemaakt waar hij niet trots op is. Wat mij interesseert is wat er gebeurt wanneer we denken dat het kwaad dat we denken verricht te hebben niet overeenstemt met de realiteit. Moet je je bijvoorbeeld schuldig voelen over je kwaadaardige bedoelingen die op niets uitdraaiden omdat iemand anders tussenbeide kwam? En kan er op dat moment ook vergiffenis zijn, zoals de titel van de roman suggereert? Voor wie is die er dan? Ik hou van dat soort meerduidigheid waarbij de lezer niet zomaar een verhaaltje voorgeschoteld krijgt. Nee, bij mij moet hij werken voor de kost."

Ook al woont u al een kwarteeuw in de VS, toch komt IJsland in ieder van uw boeken terug.

"Ik kom er inderdaad maar moeilijk van los. Het is echter nooit een bewuste beslissing geweest om over IJsland te schrijven. Ik neem aan dat wanneer je je roots achterlaat en deze roots heel sterk zijn - wat bij mij zeker het geval was - dat bijna automatisch gebeurt. Er ontstaat een spanning tussen je oude en je nieuwe leven. Je draagt dat oude leven altijd met je mee. Het is een deel van je dat zich niet laat verloochenen. En als je schrijver bent, wordt het materiaal."

Dat verleden speelt trouwens een grote rol in je boeken. Ze spelen allemaal een halve eeuw geleden of meer.

"Misschien heeft het wel iets met die Europese roots te maken. Ik heb zo het idee dat er in Amerika meer boeken geschreven worden over vandaag en dat de Europese roman veel duidelijker verankerd zit in de geschiedenis van het continent. T.S. Eliot schreef niet voor niets: "Time present and time past will always be present in time future." Europeanen zijn er zich veel sterker van bewust hoe zij bepaald worden door het verleden dan Amerikanen. Die denken iedere keer weer dat ze met een propere lei kunnen herbeginnen."

In die zin zal u dus nooit een Amerikaans schrijver worden.

"Dat denk ik inderdaad niet, maar persoonlijk zit ik daar niet mee. De een zegt dat ik een Scandinavisch schrijver ben en de ander vindt me dan weer meer Centraal-Europees. Het zal me eerlijk gezegd een zorg wezen. Ik schrijf gewoon de boeken die ik zelf wil lezen."

> Studeerde fysica aan de Amerikaanse Brandeis Universiteit en ging in 1985 aan de slag bij Sony. Hij richtte er in 1991 Sony Interactive Entertainment op, bouwde het bedrijf wereldwijd uit en stond aan de wieg van Playstation.

> Is nu Executive Vice President van Time Warner.

> In een tweede leven - zijn ochtenden reserveert hij voor het schrijven - is hij een succesvol romancier. Vergiffenis is zijn derde roman die in het Nederlands verschijnt, na De nacht in en De thuisreis.

De geest van rijke, arrogante mensen vind ik fascinerend, hoe ze soms onmensen zijn, maar toch succes hebben bij anderen

Olaf Olaffson

Vergiffenis

Oorspronkelijke titel: Fyrirgefning syndanna

Vertaald door Miebeth van Horn

Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 222 p., 16,50 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234