Vrijdag 23/10/2020

Reconstructie

Hoe het paradepaard van Geert Bourgeois de mist in liep

Werknemers van het Agentschap Integratie en Inburgering protesteren tegen de nakende ontslagen. Beeld BELGA

Vier jaar geleden was het Agentschap Integratie en Inburgering het paradepaardje van minister-president Geert Bourgeois, nu loopt het verlies in de miljoenen en vallen er 170 ontslagen. En in 2020 komt er opnieuw een hervorming. Waar liep het mis? 

De onderhandelingen over het sociaal plan bij het Agentschap Integratie en Inburgering zijn stopgezet. Na twee eerdere stakingen plannen de bonden nieuwe acties. 

Maar deze herstructurering is nog niet rond, of het personeel vreest al een volgende, over twee jaar. De directie werkt aan project 'AgII 2020', een nieuwe aanpassing van het organogram. Al hoeft dat "niet noodzakelijk tot afbouw te leiden", zo staat in een intern document. 

Op stakingsdagen klinkt het vaak dat bevoegd minister Liesbeth Homans (N-VA) bespaart op inburgering en integratie. Maar haar budget voor het Agentschap is de afgelopen jaren gestegen: tussen 2015 en 2018 ging de basistoelage van 35,2 miljoen euro naar 45,6 miljoen euro. Hoe kan het dan dat dit Agentschap al enkele jaren afsluit met een tekort op de balans?

Nochtans beloofden consultancybureaus bij de opstart van het Agentschap grote efficiëntiewinsten.  "Het wordt een sterk merk, zoals VDAB of Kind en Gezin", voorspelde geestelijke vader Geert Bourgeois (N-VA) in 2011. Of de eerste voorzitter van de raad van bestuur Zuhal Demir (N-VA): "Zij hebben de sleutel naar de toekomst in handen. Zij zullen moeten rechtzetten wat paars krom heeft laten groeien." 

Brutale hold-up

Lange tijd was integratie en inburgering in Vlaanderen in handen van een amalgaam aan integratiecentra, onthaalbureaus en tolk- en vertaaldiensten. Sommige stedelijk, andere provinciaal, nog andere onafhankelijk. 

Vanaf 2011 werkte toenmalig Vlaams minister van Inburgering Geert Bourgeois (N-VA) aan orde in die chaos. Het doel: één duidelijk aanspreekpunt voor alle inburgeraars en een betere inhoudelijke afstemming over heel Vlaanderen.

In juli 2011 keurde de Vlaamse regering de plannen van Bourgeois goed, maar de timing, vlak voor de zomervakantie, riep vragen op. "Een brutale hold-up die alle kritiek wil smoren", zei oppositielid Bart Caron (Groen) daarover. 

Bourgeois zette door. Studies van consultancybureaus bewezen dat het Agentschap zou zorgen voor een efficiëntere besteding van overheidsmiddelen. Maar die studies kostten zelf 840.000 euro en ondertussen blijkt dat ze heel wat zaken niet hadden meegerekend, zoals de moeizame implementatie van computersysteem KBI-connect

"Het uniformiseren (...) na een fusie kost veel geld, waarvoor we nu niet extra gefinancierd worden", zo stond deze zomer in een interne mail die bij De Morgen belandde.

Ideologische redenen

Eind 2013 stelde Bourgois een raad van bestuur samen voor de praktische opstart van het Agentschap, met als voorzitter Zuhal Demir, op dat moment Kamerlid en rijzende ster bij N-VA. 

Er wachtte haar in 2014 geen eenvoudige taak. Vooral de inburgeringsdiensten van de grotere steden zagen geen voordeel in een fusie. Ze stonden op hun onafhankelijkheid en lokale verankering. Bij de protesten vandaag klinkt vaak nostalgie naar de tijd van toen.

"Die vzw's waren kritische organisaties die vrij autonoom functioneerden", zegt Joos Wauters. De oud-Agalev'er was destijds betrokken bij de onderhandelingen over de fusie, als bestuurder bij vzw Prisma en voorzitter van een Huis van het Nederlands.

De lokale centra verdachten de regering ervan dat de fusie ook ideologische redenen had. 

"De beleidsmakers wilden die organisaties gemakkelijker kunnen sturen van bovenaf", zegt Wauters. "Men wou een eenduidig beleid waarbij iedereen in de pas liep en met de klemtoon op inburgeren en de taalcursussen Nederlands."

Integratie en inburgering moest meer in lijn met de visie van de Vlaamse regering. Meer in lijn met de visie van N-VA, sinds 2014 de grootste partij in die regering. Dat jaar werd Bourgeois minister-president en Homans volgde hem op als minister van Inburgering.

De vzw's in Antwerpen en Gent kregen voldoende stedelijke financiering om een vuist te maken tegen Vlaanderen, maar niet zo in Brussel. Zeer tegen haar zin ging de Brusselse vzw Bon op in het Agentschap, terwijl die van Gent en Antwerpen autonoom bleven.

Leasingwagens

Ook financieel was de start moeilijk. In de zomer van 2014 bleek een aantal vzw's voor in totaal 2,8 miljoen euro in het rood te staan. "De vzw's moeten zelf zorgen dat dit wordt opgekuist", zei voorzitter Zuhal Demir daar toen over. 

30 januari 2015 ging het eengemaakte Agentschap Integratie en Inburgering, een fusie van 20 vzw's, ook op het terrein uit de startblokken. De nieuwe directeur van het Agentschap, Leen Verraest, was tot dan adjunct-kabinetschef bij Bourgeois.

Bij de onderhandeling van de arbeidscontracten werden verloningen naar boven afgerond, volgens sommigen om het protest te doen gaan liggen. Directieleden verbaasden zich over de extra's die ze kregen.

"Ze kregen meteen de opdracht om in een garage een leasingwagen te kiezen", zegt een bron. "En de nieuwste smartphones en laptops, niet vanzelfsprekend voor een vzw in de sociale sector." 

Vier maanden na de opstart, in mei 2015, schreef de directie een nota aan de raad van bestuur. Het Agentschap zat al in slechte papieren en de directie dacht luidop na over 46 ontslagen.

"Van bij de start was duidelijk dat er efficiëntiewinsten nodig waren", zegt de woordvoerder van minister van Inburgering Homans (N-VA). "Dit is niet iets dat zomaar aan één specifieke oorzaak gelinkt kan worden."

Maar in de zomer van 2015 barstte de vluchtelingencrisis los. Afslanken was geen optie, integendeel, extra personeel was nodig. Die nieuwe werknemers kregen geen tijdelijk contract, maar een van onbepaalde duur. 

Om de vluchtelingencrisis door te komen, kreeg het Agentschap extra middelen van minister Homans (N-VA). Het gaat zowel in 2016 als 2017 om 11 miljoen euro, maar voor 2018 zakt dat tot 3,2 miljoen. De crisis is immers voorbij.

"Het zeer jonge Agentschap is erin geslaagd om die opvang zonder wachtlijsten te realiseren, zonder meer een sterke prestatie", zegt de woordvoerder van Homans. "Hierdoor is echter wel de verdere uitrol van het fusietraject naar de achtergrond verdwenen."

Externe audit

Begin juli 2017 zette het Agentschap de eerste 8 medewerkers aan de deur. Een maand later bleek dat in totaal meer dan 100 werknemers moesten vertrekken. "Doordat de instroom van vluchtelingen is stilgevallen, zijn ook de asielmiddelen vanuit Vlaanderen opgedroogd", klonk het toen bij het Agentschap. 

Meral Ozcan (toen Open VLD, nu Groen), die Zuhal Demir in maart had opgevolgd, stapte eind augustus op als voorzitter van de raad van bestuur. Ze had het gevoel dat de directie informatie achterhield.  

Een dikke maand later bleek het een collectief ontslag van 170 werknemers, van wie enkel een 120-tal met de asielmiddelen was aangetrokken. De 50 anderen moeten daarentegen vertrekken omdat het Agentschap al langer tekorten opstapelt. En misschien zijn het niet de laatste ontslagen, gezien het project AgII 2020.

De oppositie vraagt om een externe audit van het Agentschap, maar dat weigert de meerderheid. Al zien sommige CD&V'ers steeds meer het nut van een audit.  "Om een aantal vragen objectief te beantwoorden", zegt CD&V'er Ward Kennes. "Zijn de juiste keuzes gemaakt? Is het Agentschap structureel ondergefinancierd of niet? En komen er nu wachtlijsten van inburgeraars of niet?" 

Minister-president Bourgeois kon niet reageren wegens zijn bezoek aan Davos, staatssecretaris Demir was de afgelopen dagen onbereikbaar door persoonlijke redenen. Minister van Inburgering Homans mag dinsdag verdere vragen verwachten in de commissie in het Vlaams Parlement.

***

Tijdlijn

• Juli 2011: Vlaamse regering keurt conceptnota goed die integratie- en inburgeringsorganisaties onderbrengt in een Agentschap Inburgering en Integratie

• Mei 2013: Vlaams Parlement keurt het nieuwe integratie- en inburgeringsdecreet goed

• November 2013: Het extern verzelfstandigd Agentschap Integratie en Inburgering is administratief opgericht. Een raad van bestuur wordt samengesteld met als voorzitter Zuhal Demir

• Augustus 2014: Vzw's voor inburgering blijken voor 2,8 miljoen in het rood te staan

• Januari 2015: Vlaams Agentschap voor Integratie en Inburgering gaat van start met directeur Leen Verraest

• Augustus 2015: Vluchtelingencrisis zorgt voor verhoogde instroom van inburgeraars

• Maart 2017: Meral Ozcan volgt Zuhal Demir op als voorzitter van de raad van bestuur, doordat Demir staatssecretaris voor Gelijke Kansen wordt

• Juli 2017:  8 ontslagen worden bekendgemaakt

• Augustus 2017: Meral Ozcan stapt op als voorzitter van de raad van bestuur

• Oktober 2017: Het Agentschap kondigt een herstructurering aan met 170 ontslagen

• Januari 2018: Personeel in staking en acties voor kabinet Homans. Agentschap voert herstructurering door via wet-Renault. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234