Donderdag 13/08/2020

Mondmaskers

Hoe het mondmasker essentiële mode werd: ook hippe ontwerpers produceren ze massaal

Door de eeuwen heen is het mondmasker sterk geëvolueerd. Van de vogelmaskers van de pestdokters over simpele chirurgische maskers tot echte modeaccessoires.Beeld rv

Mondmaskers zullen, als de lockdown voorbij is, deel uitmaken van onze nieuwe realiteit. Maar ze kennen een lange geschiedenis: van grafdelvers tijdens de renaissance tot de chirurgische maskers van de negentiende eeuw.

Of het nu aangeraden of verplicht zal zijn: wanneer de lockdownmaatregelen versoepeld worden is de kans groot dat we heel wat meer mondmaskers in het straatbeeld zullen zien. Ze moeten ervoor zorgen dat druppeltjes die het coronavirus bevatten zich minder makkelijk kunnen verspreiden op drukbevolkte openbare plaatsen. Ook vandaag al zie je steeds meer mensen met een bandana of sjaal voor neus en mond geknoopt boodschappen doen. Dat gezichtsbescherming deel zal uitmaken van onze nieuwe realiteit staat buiten kijf, maar de geschiedenis leert ons dat het gebruik al eeuwenoud is.

Lang voor we de medische kennis hadden om te begrijpen hoe bacteriën en virussen zich verspreidden wikkelden we immers al doeken voor ons aangezicht, zegt Christos Lynteris, professor sociale antropologie aan de Universiteit van St. Andrews. Lynteris verwijst bij de nieuwssite Fast Company onder meer naar renaissanceschilderijen waarop je grafdelvers kan zien en mensen die om moesten gaan met lijken die waren getroffen door de builenpest. Zo is te zien dat zij doeken rond hun neus en mond gebonden hadden, terwijl de builenpest niet eens via de lucht, maar via vlooienbeten werd doorgegeven.

Volgens Lynteris komt dat omdat we vroeger geloofden in de miasmatheorie, waarbij ziektes zich via slechte lucht verplaatsten. Met andere woorden: men geloofde dat de stank de ziekte veroorzaakte, en dat wie deze niet kon ruiken of inademen beschermd was tegen deze ziekte. Daarom waren de bekende vogelmaskers van de pestdokters ook met lange snavel ontworpen, zodat ze die konden volsteken met geurende kruiden en wierook. Toen de medische bacteriologie in de negentiende eeuw op gang kwam, werd de miasmatheorie al snel ontkracht. Wat erna kwam leek verdacht hard op wat ervoor gekomen was, zegt professor Lynteris. “We denken nogal snel dat een doorbraak in wetenschap een harde breuk met het verleden betekent, maar alle technieken die eind 19de eeuw gebruikt werden om te beschermen tegen ziektekiemen, zijn gewoon voortborduursels op wat men al gebruikte.”

Lapjes stof

De eerste chirurgische maskers verschenen op het toneel in 1897. Het lapje stof dat met linten rond het hoofd gebonden werd was niet bedoeld om artsen te beschermen tegen ziektes die zich via de lucht verspreidden, wel om druppeltjes tegen te houden zodat ze patiënten met een zwakker immuunsysteem of een open wonde niet zieker zouden maken. Dat is overigens nog steeds de bedoeling van chirurgische maskers.

Het medisch en verzorgend personeel heeft tijdens de coronapandemie vooral nood aan respiratoire maskers die enerzijds zorgen voor afsluiting van uitgeademde druppeltjes, maar daarnaast de drager ook beschermen tegen risico’s verbonden aan inademing van verontreinigde lucht. Zo besmetten ze niemand en vallen ze zelf ook niet ziek uit.

Voor mensen in niet-essentiële beroepen zijn chirurgische maskers voldoende: ze voorkomen dat je de ziekte verspreidt (zelfs wanneer je niet weet dat je drager bent) en ze zouden kunnen dienen als barrière om minder aan je gezicht te komen. Ze zijn ook relatief gemakkelijk zelf te maken. De coronadenktank verspreidt een patroon voor mondmaskers dat goedgekeurd werd door het ministerie van Volksgezondheid, maar niet iedereen heeft thuis een naaimachine. Bovendien is het ontwerp – met verschillende plooitjes en een huls voor een filter – niet echt voer voor ongetrainde vingers. 

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de zoekterm ‘mondmasker kopen’ volgens Google ongekende hoogtes bereikt. Ook op Etsy, waar creatievelingen hun designs online van de hand kunnen doen, is de vraag groot. De website maakte bekend dat er tijdens het weekend van 4 april alleen al twee miljoen zoekopdrachten voor ‘face masks’ werden ingevoerd.

Mainstreamaccessoire

Ook grote modehuizen als Prada, Chanel, Balenciaga en Dior zetten hun schouders (en fabrieken) onder de productie van chirurgische mondmaskers die ze ofwel schenken aan verplegend personeel ofwel verkopen aan het grote publiek. Ook Inditex, de Spaanse groep achter ketens als Zara, Mango en Pull&Bear gaf al te kennen dat een deel van hun productie nu mondmaskers zal omvatten.

Dat is slim. Handtassen of broeken worden niet gezien als ‘essentiële producten’, dus wie die produceert moet de deuren sluiten. Door mondmaskers toe te voegen aan het assortiment kunnen die bedrijven (gedeeltelijk) de deuren openhouden en de verloren verkoop toch een beetje goed proberen maken, zo schrijft Forbes-journaliste Zara Stone. Bovendien is het op de eerste plaats ook goede reclame, die ervoor zorgt dat kleine labels plots in de spotlights komen te staan omdat ze op tijd op de kar sprongen en modieuze maskers produceren die minder ‘virusbeschermer’ en meer ‘fashion statement’ schreeuwen. 

Marshall Cohen, die bij marktonderzoeksbureau NPD instaat voor retail, voorspelt dat mondmaskers een nieuwe vorm van zelfexpressie zullen worden. “Maskers zullen evolueren van gespecialiseerd product naar mainstreamaccessoire.” Wordt 2020 het jaar waarin we massaal goedkope mondmaskers bestellen via Zalando of ons privilege uitdrukken middels gezichtsbescherming met het Louis Vuitton-monogram? Volgens Cohen staat dat buiten kijf. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234