Woensdag 08/02/2023

Hoe het genie van de Karpaten van zijn voetstuk donderde

Twintig jaar geleden sloeg een betoging van vooral etnische Hongaren in de West-Roemeense stad Timisoara over naar de hoofdstad Boekarest. Op dat moment geloofde nauwelijks iemand dat het in Roemenië net zo zou aflopen als in Warschau, Oost-Berlijn, Praag, Boedapest en Sofia. Maar de communistische leiding in Boekarest moest evengoed opkrassen, met één belangrijk verschil: de laatste volksrevolutie van 1989 eindigde met een bloedbad, toen Nicolae Ceausescu zijn beruchte Securitate op de bevolking afstuurde. Op kerstdag 1989 werden Ceausescu en zijn vrouw uiteindelijk zelf geëxecuteerd.

Een maand voordien zag het er nochtans nog niet zo slecht uit voor de Roemeense leider, de man met de talloze, vaak belachelijke bijnamen. Hij werd unaniem door de meer dan 3.000 afgevaardigden op het partijcongres herkozen om zichzelf als staatshoofd en partijleider op te volgen. Hij zou sinds 1965 zijn zesde ambtstermijn worden, maar die heeft slechts één maand geduurd. Daarna werd hij weggeveegd door de volkswoede, net zoals zijn stalinistische makkers elders in het Oostblok. De communistische dwingelandij werd in enkele dagen tijd beëindigd, maar terwijl in Praag of Oost-Berlijn geen ruit aan diggelen ging, zijn in Roemenië meer dan duizend doden gevallen.Het was op 17 november begonnen in de ‘heldenstad’ Timisoara, waar de plaatselijke bevolking de aanhouding belette van de dominee Laszlo Tökes en met de blote hand de paramilitaire doodseskaders van de Securitate trotseerde. Nicolae Ceausescu was niet in het land, maar keerde twee dagen nadien halsoverkop van een staatsbezoek in Iran terug. Op 20 december sprak hij het volk toe op tv en in zijn speech gaf hij “westerse imperialisten” en “buitenlandse hooligans” de schuld voor de chaos en de “contrarevolutie” in het land.Enkele dagen voor zijn dood had hij nog het lef te beweren: “Ik heb een systeem geschapen dat superieur is aan welke vorm van parlementaire democratie ook en dat de directe deelname van het gehele volk aan het beleid in alle sectoren waarborgt.” De waarheid in Roemenië was echter enigszins anders. Nicolae Ceausescu en zijn kwade genius Elena zorgden voor niets minder dan dat hun volk crepeerde, honger en kou leed in het enige land in Zuidoost-Europa dat energiebronnen op overschot had. Het land waar een personencultus werd gevoerd die alleen met die van Stalin en Kim il-Sung kon worden vergeleken en waar alle vormen van kritiek brutaal werden onderdrukt.

Helikopter

Op 21 december mispakte hij zich totaal aan de reactie van ‘zijn’ volk. De partijafdeling Boekarest had een massabijeenkomst van trouwe PCR-leden georganiseerd, maar in de plaats van de bestelde jubelkreten, kwam er geroep om ontslag uit de massa en scheurden mensen zijn foto’s kapot. Ceausescu raakte zo van streek dat hij met Elena op de vlucht sloeg, eerst met de presidentiële helikopter en toen die in brandstofnood kwam met een door zijn lijfwachten opgevorderde auto. Maar het was een wanhoopspoging omdat hij niet eens nog naar een van de buurlanden kon waar het communisme al weken eerder was verdwenen.Het leger koos de kant van het volk, de Securitate bleef de bevolking uitmoorden, maar dat veranderde toen het ijdele dictatorenkoppel op kerstdag na een schijnproces werd terechtgesteld. Hiermee kwam een einde aan de Ceausescudictatuur, die hij sinds 1965 systematisch had uitgebouwd en die hem in het begin zelfs enige populariteit opleverde, vooral ook in het Westen. Ceausescu was in die dagen zo niet een held, dan toch een nationaal symbool omdat hij Roemenië weghield uit de invloedssfeer van de Sovjet-Unie en redelijke relaties had met het Westen.In 1968 weigerde hij zijn leger mee te sturen naar Tsjecho-Slowakije om er de Praagse Lente plat te slaan, tot woede van de Kremlinheren in Moskou. Hij knoopte banden aan met China, ontving Richard Nixon, Jimmy Carter, Charles De Gaulle en anderen en bleef in tegenstelling tot de rest van Oost-Europa betrekkingen onderhouden met Israël. Dat belette hem overigens niet om PLO-leider Yasser Arafat met wapens en geld te verwennen. Het Westen vond in Ceausescu een nuttige bondgenoot tegen Moskou en sloot zijn ogen voor de stalinistische repressie die in Roemenië steeds verder om zich heen greep en die ook bij ons bekend was. Washington was ervan overtuigd dat in geval van oorlog met de Sovjet-Unie Roemenië partij zou kiezen voor het Westen en zag Ceausescu veel door de vingers. Het Witte Huis en het Pentagon hebben zich daarin trouwens vergist, uit latere documenten is gebleken dat hij resoluut voor het Warschaupact zou hebben gekozen.

Hongersnood

De megalomane Conducator bouwde zijn persoonlijke macht en onderdrukkingsapparaat steeds verder uit en dreef zijn land tot in de hongersnood. De voormalige leerling-schoenlapper was naast partijleider en staatshoofd ook opperbevelhebber van het leger, voorzitter van de Nationale Verdedigingsraad, voorzitter van de Opperste Raad voor Economische Ontwikkeling, voorzitter van de Nationale Arbeidsraad, voorzitter van de Ideologische Raad van het Centraal Comité van de PCR, erevoorzitter van de Academie van de Socialistische Republiek Roemenië en dat is nog lang niet het einde van de lijst. Trouwens, de topfuncties die hij in Roemenië niet bij naam bekleedde, waren in handen van zijn vrouw, zonen, dochter en andere familieleden, die net zoals Ceausescu zelf ook bankrekeningen in het Westen hadden.Zijn eigendunk is even legendarisch geworden als zijn afbraak- en bouwwoede en hij liet het zich welgevallen dat zijn hagiografen hem soms ronduit lachwekkende bijnamen gaven. Conducator en ‘meest geliefde en geëerde leider’, tot daaraan toe. Maar wat gedacht van: gouden man van de Karpaten, vader en zoon van het vaderland, ochtend- en avondster, zonnestraal boven de Donau, genie van de Karpaten, wakende eik aan de Donau? Van de zes pagina’s die de Roemeense kranten door papierschaarste slechts telden, moesten er elke dag drie alleen aan hem gewijd worden, voorzien van de nodige reeks foto’s natuurlijk. Toen de Grieken in 1987 weigerden hem in Athene in het presidentiële paleis te logeren en hem ‘slechts’ een vijfsterrenhotel aanboden, blies Ceausescu het staatsbezoek gewoon af. Natuurlijk had hij voor zijn gewelddadige dood allang voor een eigen paleis gezorgd, al kreeg dat van hem de cynische naam ‘Paleis van het Volk’. Het domineerde de Bulevardul Victoriei Socialismului, toen die nog zo heette en er moest een hele stadswijk voor worden platgelegd, het historisch waardevolle Vacarestiklooster inbegrepen. Er was plaats voor vele duizenden applaudisseerders, er waren honderden zalen en kamers en het inmiddels wereldberoemde gedrocht wordt overspannen door een koepel van 120 meter doorsnee, driemaal die van de Sint-Pietersbasiliek in Rome. De NAVO, waarvan Roemenië evenals van de EU inmiddels lid is, had er in 2008 een satanisch genoegen aan om uitgerekend daar haar topbijeenkomst te houden.“Het volk zal jullie ter verantwoording roepen”, was een van de weinige uitspraken die Nicolae Ceausescu tegen de rechters van het uitzonderingstribunaal deed. Dat heeft niet belet dat de toen 71-jarige Conducator kort nadien werd terechtgesteld. Twintig jaar later worden dezer dagen overal in Roemenië herdenkingsplechtigheden gehouden en die gaan steevast vergezeld van feestvreugde over de val van Ceausescu. Er zijn mij geen gegevens bekend dat de rechters van destijds of om het even welke politicus die na Ceausescu is gekomen door het volk ter verantwoording is geroepen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234