Donderdag 29/10/2020

Het huishoudduel

Hoe groot is de impact van een onevenwichtige verdeling van het huishouden?

Beeld levi jacobs

Niets lijkt zo banaal als een echtelijke ruzie over de afwas of het vers brood waar alweer niemand aan dacht. Toch is de huishoudelijke kloof geen onbeduidend probleem: als het werk thuis niet eerlijk verdeeld is, leidt dat tot uitgeputte moeders, ongelukkige koppels en gefnuikte carrières.

Vrouwen werken en studeren meer dan ooit, maar thuis stokt de emancipatie. ‘De Morgen’ onderzoekt waarom de huishoudelijke kloof anno 2020 zo groot blijft en welke prijs vrouwen én mannen daarvoor betalen.

‘Ik zie mijn relatie stuklopen op die onenigheid over het huishouden’: de impact op relaties

Een lief dat nauwelijks iets doet in het huishouden, moet je die verlaten? Annelies* vraagt het zich steeds vaker af. Al jaren staat zij er thuis bijna alleen voor: ze werkt voltijds, maar ook als hij ’s avonds vroeger thuis is, wacht hij tot ze aan het eten begint. “In het weekend, als ik eens uitslaap, zal hij geen ontbijt maken voor onze dochter, maar wachten ze allebei hongerig tot ik opsta. Vorige zaterdag heb ik de hele dag gekuist en gekookt terwijl hij computerspelletjes speelde. En als hij eens de vaatwas uitlaadt, dan zal hij daar – heel cliché – uitvoerig de aandacht op vestigen, alsof dat een hele klus is. Ondertussen doe ik zo vijftig dingen op een dag.” 

Van Vrouwen zijn geen zagen, we zijn het gewoon kotsbeu (een artikel in Harper’s Bazaar) tot All the rage (de bestseller van journalist Darcy Lockman): de recente toevloed aan artikels en boeken over het huishoudelijk onevenwicht suggereert dat heel wat vrouwen er boos en gefrustreerd bij lopen.

In de Vlaamse Gezinsenquête geven vier op de tien vrouwen aan dat ze in het huishouden meer doen dan ze fair vinden, en de helft zegt dat dat tot conflicten leidt. Mannen ervaren dat veel minder zo: nog geen vier op de tien melden dat de was en de plas voor spanningen zorgt. Onterecht, waarschuwt relatietherapeut Rika Ponnet. “Een man die het huishouden aan zijn vrouw overlaat en denkt dat hij daar geen prijs voor betaalt, slaat de bal mis.” 

Beeld Damon De Backer

Koppels die ruziën over het huishouden hebben het in feite over het gebrek aan gelijkwaardigheid en macht: de vrouwen voelen zich niet gezien of erkend voor hun inspanningen voor hun gezin, de mannen laten hun macht of hun opvattingen over de traditionele rollenpatronen gelden. Dat doen ze door niet te luisteren of impliciet aan te geven. “Wat ze hun partner eigenlijk zeggen, is: het is niet omdat jij de keuken elke avond helemaal proper wil, dat ik daar zomaar mee akkoord moet gaan”, legt Ponnet uit.

Relaties met zo’n onevenwicht overleven niet, zegt de relatietherapeute. Soms ziet ze vrouwen die een soort vergelding zoeken, bijvoorbeeld door samen te spannen met de kinderen en de man zo steeds meer uit het gezin te sluiten.

“Ik maak er zelfs geen ruzie meer over. Gelatenheid is wat ik voel, en onmacht omdat het zo ver is gekomen”, zegt Annelies. Ze wil graag een tweede kind, maar dat is onmogelijk. “Ik voel mij voortdurend overbevraagd, alsof ik twee fulltimejobs heb. Ik zie het bij vriendinnen ook: ik ken een man die elke nacht zijn vrouw wakker port als hun baby huilt. Het klinkt banaal, maar ja, ik zie mijn relatie hierop stuklopen. Ik kan me gemakkelijk een leven als alleenstaande moeder voorstellen, omdat het verschil toch niet zo groot zou zijn. Misschien is het zelfs makkelijker alleen.” 

Huishoudelijke conflicten komt niet expliciet voor in de lijst van redenen waarom mensen scheiden, zo blijkt uit scheidingsonderzoek van de UAntwerpen. Wat we wel weten, is dat het vaker vrouwen zijn die beslissen dat de relatie wat hen betreft voorbij is, ook al staan ze er meestal financieel het zwakst voor. Ponnet: “Ze hebben het gevoel dat ze veel investeren in de relatie, maar niet genoeg terugkrijgen.” 

Er is een bekende boutade: een man die stofzuigt, heeft meer kans op seks. Daar is iets van aan, zegt Ponnet. Want koppels die het gezinsbelang vooropstellen en elk hun deel doen, geven zo blijk van liefde en betrokkenheid. “Neem nu de gewoonte dat wie ’s avonds eerst thuis is, alvast de aardappelen begint te schillen: dat gaat niet om wie hoeveel doet, maar om het idee dat ‘wij’ moeten eten. En als het eten al half klaar is, ervaart de vrouw minder stress als ze thuis komt. Dat creëert gevoelens van erkenning en goodwill.”

‘Waar is die zelfontplooiing waar iedereen het over heeft?’: de impact op het welzijn van vrouwen

Vier op de tien werkende vrouwen voelden zich vorig jaar psychisch erg vermoeid, zo blijkt uit onderzoek van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV). Bij mannen is dat drie op de tien. Experts zien ook meer vrouwen met burn-outs. Niet verwonderlijk: als je de betaalde en onbetaalde uren optelt, dan werken vrouwen per week zes tot tien uren meer dan mannen, zo blijkt uit meerdere tijdsonderzoeken in Vlaanderen.

Bovendien nemen vrouwen vaker het routineuze werk op zich: kinderen moeten elke ochtend en avond opnieuw gevoed en klaargemaakt worden. Vaak speelt er dan tijdsdruk. “Ik ben soms jaloers op mijn vriend die altijd laat doorwerkt ”, vertelt Sarah. “Hij sluit de werkdag af wanneer hij klaar is, maar als ik in een goede flow zit, moet ik toch zorgen dat ik de kinderen op tijd ophaal, eten geef en in bed stop.”

“Vrouwen lopen een hoger risico op langdurige arbeidsongeschiktheid”, zegt professor arbeidsgeneeskunde Lode Godderis. “We hebben daar geen harde verklaring voor, maar ik ben ervan overtuigd dat het te maken heeft met de combinatie werk en gezin, en de mentale druk die dat veroorzaakt. Vrouwen hebben bijzonder weinig tijd voor zichzelf, terwijl dat heel belangrijk is om je goed te voelen.”

Sarah is een tijdje thuis geweest met een burn-out. “Er was wat gedoe op het werk, dat speelde zeker ook mee. Maar ik besef nu ook dat onze gezinssituatie daar ook aan heeft bijgedragen. Tijdens de week sta ik er vaak alleen voor, en als mijn vriend laat thuis komt, is hij meestal moe. Het is moeilijk om hem dan nog van alles te vragen.”

Beeld Damon De Backer

Mannen hebben niet enkel meer vrije tijd dan vrouwen, die momenten zijn ook meer van hen. “Bij vrouwen noemen we de vrije tijd ‘vervuild’, omdat ze veel vaker onderbroken wordt”, zegt VUB-socioloog Theun Pieter van Tienoven, die de tijdsbesteding van mannen en vrouwen onderzoekt. “Waar mannen pakweg gaan squashen, lezen vrouw thuis een magazine terwijl ze met een half oog de kinderen in de gaten houden.”

Ponnet vindt dat werkende moeders vandaag een heel zwaar leven hebben. “En ze vragen zich af: wat heeft het opgeleverd? Waar is die zelfontplooiing waar iedereen het over heeft?” De Amerikaanse Eve Rodsky, die vorig jaar de New York Times-bestseller Fair Play schreef over het onzichtbare werk dat vrouwen verrichten (inmiddels vertaald in het Nederlands onder de titel Schat, wil jij dit even doen? Houd tijd over door het thuis beter te verdelen), grapt daarover: “Hoeveel reclameboodschappen zie je per dag over schoonheidsproducten voor een vermoeide huid of wallen? Vrouwen hebben geen hydraterende crème nodig, maar een behulpzame echtgenoot.”

Tijdens haar onderzoek zag Rodsky vooral dat vrouwen het gevoel hebben dat ze zichzelf verliezen in al hun verplichtingen. “Ze herkennen zichzelf niet meer, voelen zich niet langer verbonden met de passies die hen uniek en interessant maken.” En dan gaat het niet over een les yoga of aperitieven met de vriendinnen, zegt Rodsky, maar om dingen die vrouwen werkelijk waardevol, spannend of interessant vinden, en die hen voldoening geven, zij het nu pianolessen, vrijwilligerswerk of de eigen zaak opstarten waar ze al jaren van dromen.

Herkenbaar, zegt Sarah. “In al die drukte zijn er momenten geweest waarop ik me afvroeg waar mijn ‘ik’ gebleven was, of dat ik niet meer wist wie ik eigenlijk was. Je krijgt ook de indruk dat tijd voor jezelf gelijk staat met een dagje welnessen of mindfull thee drinken, maar ik heb de laatste maanden ontdekt dat ik veel meer heb aan een concert of een goed boek. Ik was dat precies wat vergeten.” 

De mommy tax: de impact op de carrière van vrouwen

“Vrouwelijke CEO’s zullen het je allemaal zeggen: de belangrijkste beslissing in je carrière is je partnerkeuze”, zegt Ponnet. Want het glazen plafond blijkt zich vooral thuis te bevinden. “De mate waarin een vrouw carrière maakt, hangt in de eerste plaats af van de mate waarin het werk thuis eerlijk is verdeeld.”

Het begint eigenlijk al met de zogenaamde kleverige vloer, die bij vrouwen de vlotte start van hun carrière verhindert. Want hoewel ruim de helft van de werkende vrouwen hoogopgeleid is (53 versus 41 procent bij de mannen), botsen ze algauw tegen de algemene verwachting dat ze thuis instaan voor de kinderzorg en het huishouden. 

“We hebben een onderzoek georganiseerd met fictieve sollicitaties”, vertelt arbeidseconoom Stijn Baert. “Wat blijkt: voor jobs die tot een promotie leiden, worden vrouwen op vruchtbare leeftijd een derde minder vaak uitgenodigd dan mannen met een gelijkaardig profiel. Ook moeders met één kind maken minder kans.” Baert noemt dat “de kostprijs voor het moederschap”. Uiteindelijk belanden vrouwen vaker in gezinsvriendelijke jobs en sectoren, zoals administratie, die minder betalen.

Amerikaans onderzoek naar de zogenoemde mommy tax geeft aan dat vrouwen per kind vijf tot tien procent aan inkomsten verliezen: door promoties of belangrijke projecten die ze mislopen, maar ook door bonussen en loonsverhoging die ze niet krijgen. “Vrouwen die ten laatste om vijf uur op kantoor moeten vertrekken om hun kinderen op te halen, staan anders in hun job dan mensen die onbeperkt kunnen doorwerken”, zegt Simonne Vandewaerde van Odisee, het Kenniscentrum voor Gezinswetenschappen.

Vrouwen lijken daar voor een stuk ook zelf voor te kiezen, merkt Baert: gemiddeld tonen vrouwen zich minder geïnteresseerd in promoties. Ze werken ook veel vaker deeltijds dan mannen: 44 procent versus 11 procent bij de mannen. Vandewaerde: “Vrouwen zijn beter opgeleid dan mannen en starten hun carrière met een voltijdse job, maar na vijf jaar zijn ze die voorsprong al kwijt.” 

Sarah zegt dat ze bereid is om professioneel een stap terug te zetten voor de kinderen. “De kinderen vinden het fijn als ik wat vaker thuis ben. Maar ze zouden even blij zijn en het zou ons gezin meer evenwicht geven mocht mijn vriend ook een dag minder werken. Daarom hebben we beslist dat het nu aan hem is om ouderschapsverlof te nemen.”

Die discussie speelt ook bij Miette en haar man: hij werkt voltijds, zij werkt 80 procent en volgt daarnaast een opleiding. “Als we ruziemaken over het huishouden, dan gaat het vooral om de vraag of hij altijd zo veel zal werken? Een moeilijke discussie, want hij doet zijn werk graag en voelt minder de behoefte om veel thuis te zijn. Maar dat betekent wel dat er meer op mijn schouders terechtkomt. Hij vindt ook dat we een nanny kunnen inhuren, maar ik zou mij daar totaal niet goed bij voelen.” 

Ponnet merkt dat vrouwen veel sneller last hebben van schuldgevoelens tegenover hun kinderen. “Ze hebben het idee geïnternaliseerd dat het gezin hun verantwoordelijkheid is en zetten daarom sneller professioneel een stap terug. Die keuze voor het gezin wordt vaak verklaard uit een biologische zorgreflex, maar in landen waar jonge ouders maximaal ondersteund worden, zoals in Scandinavië, is de uitval van moeders op de arbeidsmarkt veel beperkter.”

Of zoals Jenny Galluzzo, oprichter van Second Shift, een tewerkstellingsbureau voor vrouwen, ooit uitriep: “Ambition gap, my ass. Vrouwen zijn niet minder ambitieus, ze zijn uitgeput.” Dat beaamt Ponnet: “Wat ik vooral zie, zijn gefrustreerde vrouwen: ze zijn hoogopgeleid, maar door hun gezinssituatie belanden ze in werk dat inhoudelijk niet uitdagend is en weinig doorgroeimogelijkheden biedt.”

Soms, zo vertelt ze, is die hang naar een perfect huishouden niet anders dan een uitlaatklep voor die gefnuikte ambities. “De zorgvuldig uitgezochte kleren van de kinderen of hun echtgenoot, de inrichting van het huis of de tuin: vrouwen hebben toch de behoefte om zich op een manier te tonen aan de buitenwereld.”

* Annelies is een schuilnaam, haar echte naam is op de redactie bekend.

Ook benieuwd wie in uw huishouden het meeste doet? Doe vanaf maandag 19 oktober de huishoudtest op www.demorgen.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234