Maandag 01/03/2021

Achtergrond

Hoe Grimbergen een kruis maakte over een landbouwpad uit 1841

Parking C in Grimbergen. Beeld Jan Aelberts
Parking C in Grimbergen.Beeld Jan Aelberts

Bijna zestig jaar jaar lang miste niemand het landbouwpad. Nu Ghelamco het nieuwe stadion voor de Rode Duivels wil bouwen, op Vlaams grondgebied, is het het meest waardevolle stukje Grimbergs erfgoed ooit. Donderdag schafte de gemeenteraad de buurtweg dan toch af. "Jullie zijn dom geweest!"

Maandagavond, iets na zessen, parking C aan de Heizel. Er staat een verraderlijk kille wind, het miezert. Geen omgeving kan deprimerender aanvoelen dan deze. Standhouders van Batibouw haasten zich naar hun auto’s. Niemand lijkt zich bewust van wat voor waardevols daar ergens ondergronds moet liggen. Het is nog niet uitgeroepen tot Unesco Werelderfgoed, maar afgaand op wat je in Grimbergen allemaal hoort, is dat slechts een kwestie van tijd.

Daar, naar schatting een meter tot anderhalve meter diep, liep ooit Chemin Nr 3. Een aangestampt aarden wandelpad dat over 2,8 kilometer de dorpen Strombeek en Wemmel met elkaar verbond.

Toen de voetweg er nog was, toen boeren er met hun kruiwagens over dokkerden, vond niemand hem idyllisch genoeg voor een aquarel of een foto. Er is ook niemand die kan navertellen hoe het pad eruitzag of, bijvoorbeeld, hoe breed het was. Vermoedelijk een meter of zo, zoals de meeste voetwegen. “Het punt is dat er nooit is beslist dat de buurtweg is afgeschaft”, zegt Philip Roosen, oppositieraadslid voor N-VA in Grimbergen. “Als een weg niet is afgeschaft, ook al is het een aarden weg, dan bestaat hij nog. Dat is nu eenmaal de wet.”

De wet van 1841.

Geconfronteerd met een groeiend aantal ruzies onder boeren over waar de een zijn weiland begon en dat van de ander eindigde, vaardigde de regering-Lebeau II op 10 april 1841 de Wet op de Buurtwegen uit. Elk boerenpad in het koninkrijk België, hoe smal en onooglijk ook, en ongeacht wie eigenaar was, kreeg een openbaar karakter. Niemand had nog het recht om de doorgang te versperren, laat staan er iets op te bouwen.

Datzelfde jaar, 1841, werden al die paadjes geïnventariseerd in de Atlas der Buurtwegen.

Toen Vlaanderen na de Tweede Wereldoorlog razendsnel werd verkaveld en bebouwd, gingen honderden buurtwegen verloren. Niemand scheen er wakker van te liggen, niet van de wet en nog minder van de atlas. Maar tijden veranderden en mensen werden mondiger. In Aarschot moest het gemeentebestuur onlangs dwangsommen betalen aan een koppige wandelaar die van het procederen rond verdwenen voetwegen een lucratieve hobby heeft gemaakt.

Het is in dit soort zaken altijd een kwestie van nagaan wanneer zo’n weg is verdwenen. De wet bepaalt namelijk dat als een buurtweg 30 jaar niet meer is gebruikt, hij wordt beschouwd als “uitgedoofd”. Afgeschaft.

Welles-nietes

De meest actuele publieke landkaart waarop je op geopunt.be nog iets kunt zien van Chemin Nr 3 dateert van 1879. De kaart vermeldt Het Borrekens Veld en het toponiem Klemput. Wat volgens deskundigen in de materie wijst op leemontginning.

De voetweg verbond Strombeek met de locatie die we vandaag kennen als de ingang van parking C. Bij de opbouw van de wereldtentoonstelling van 1958 werden boeren onteigend. Het geheel werd bedekt onder een laag overtollig puin, waarna de Belgische staat het parkeerterrein in 1961 cadeau deed aan de stad Brussel. De grond is dus Brusselse eigendom, maar ligt op het grondgebied van Grimbergen, Vlaanderen dus. Maar goed, Chemin Nr 3 is intussen toch al zeker 59 jaar verdwenen, bijna tweemaal 30 jaar.

Wee je gebeente als je dat in Grimbergen hardop durft te zeggen. Vanaf het moment waarop Ghelamco Invest en de stad Brussel hun ogen op parking C lieten vallen als locatie voor het Eurostadion, de nieuwe tempel voor de Rode Duivels, werd Chemin Nr 3 de inzet van een virulent juridisch steekspel en een eindeloze semantische discussie.

“In het midden van parking C loopt er een centrale asfaltweg waarlangs bezoekers aan de Heizel naar hun parkeerplaatsen rijden”, argumenteert Philippe Fierens van het actiecomité ‘Geen stadion op parking C’. “Die weg volgt min of meer het traject van de buurtweg. Telkens als iemand daar naar zijn auto wandelt, wandelt die dus eigenlijk over de voetweg. Wij willen onze weg niet weg, om de eenvoudige reden dat hij altijd is blijven bestaan.”

Gevaar voor eigen leven

Parking C is een betaalparking, al kun je als je dat wil wel onder een slagboom kruipen en voor je plezier wat tussen de auto’s heen en weer gaan wandelen. Doorgaand (wandel)verkeer is onmogelijk. Aan de ene kant loopt de centrale weg dood op een twee meter hoge berm en langs de andere leidt hij je via een afrit naar de grote ring. Wie, koppig als hij/zij zijn wil, het oude tracé van Chemin Nr 3 zou afwandelen tot in Wemmel rest geen andere keuze dan over de ring te gaan stappen en over te steken – wat behalve een onderneming met ernstig gevaar voor eigen leven ook nog eens een inbreuk op de verkeerswet zou zijn.

Het is ook niet zo dat hier op zondag ornithologen met ringbaardjes aan geïnteresseerde volgelingen uitleg komen verschaffen over unieke vogelbroedgebieden of 16de-eeuwse kapelletjes, want die zijn er niet. Er zijn alleen kiezelstenen, modder, eindeloos veel auto’s en het aanhoudende gedaver van de grote ring.

Philippe Fierens: “Als er niks te doen is op de Heizel, is parking C een grote lege vlakte. Dan wandelen hier wél af en toe mensen, echt waar. Het zou een perfect stuk kunnen zijn om van Strombeek naar Laken te wandelen. Om daar een fietspad te leggen, eventueel. Ik woon daar vlakbij, ik heb daar zelfs mijn dochter nog leren fietsen.”

Afgelopen zomer werd de zaak voorgelegd aan de vrederechter in Grimbergen. Die kwam op 4 augustus persoonlijk de toestand bekijken. Advocaten van Ghelamco hadden rode vlaggetjes neergezet op wat volgens hen, na minutieuze studie van de Atlas der Buurtwegen, het traject zou moeten zijn geweest van Chemin Nr 3. Dat week een heel eind af van de centrale weg. De rechter, in zijn vonnis: ‘Het tracé loopt over de zogenaamde biggenruggen van de parking, wat impliceert dat het onmogelijk is van de buurtweg gebruik te maken op de tijdstippen dat auto’s komen parkeren.’

Game, set, match voor Ghelamco? Had je gedacht.

Iemand van het actiecomité ontdekte dat in 2006 in een aanpalende straat, iets verderop, is gebouwd op het oude tracé van Chemin Nr 3. Dat de bouwheer toen het zekere voor het onzekere nam en via een procedure bij gemeente en provincie de afschaffing van dat ene stukje geregeld kreeg. Waaruit volgens de letter van de juridische logica volgde dat de weg in 2006 kennelijk toch nog niet was verjaard of uitgedoofd.

Philip Roosen: “Eigenlijk zegt de rechter dat de buurtweg nog bestaat. En oké, u weet even goed als ik dat de buurtweg op zich niet de inzet is van dit alles. Wij willen dat stadion hier niet, wij willen niet dat Brussel wéér een beetje richting Vlaanderen opschuift.”

De rechter was niet helemaal blind voor de hogere belangen. Ghelamco had al een overeenkomst met de stad Brussel, dat het terrein voor 99 jaar in erfpacht gaf, met de gemeente Grimbergen, ook, en met voetbalclub Anderlecht. Dat zou het stadion vanaf 2020 gaan huren voor 9,5 miljoen euro per jaar. De rechter droeg daarom Grimbergen op om zonder dralen de procedure voor afschaffing van Chemin Nr 3 op te starten. Op straffe van een dwangsom van 250 euro per dag, met een plafond tot 25.000 euro.

'Dit is Vlaamse grond'

Grimbergen wordt bestuurd door CD&V, Open Vld en Groen, met een erg krappe meerderheid van 17 zetels op 33. Burgemeester Marleen Mertens (CD&V), en zeker de liberale familie, was wel te vinden voor dat Eurostadion. Dat kleine driehoekige lapje Grimbergen, van de rest van de gemeente afgesneden door de ring, de A12 en de Heizel, bijna integraal ingenomen door parking C, is voor het gemeentebestuur al jaren weinig anders dan een win for life-biljet.

Van de 5 euro die elke bezoeker aan Autosalon of Batibouw moet dokken om hier zijn wagen achter te laten, gaat een deel naar de gemeentekas van Grimbergen, dat zo jaarlijks vanzelf 200.000 euro ziet binnenwaaien. Een akkoord om Chemin Nr 3 te schrappen zou de gemeente eerst 557.000 euro opleveren, een bod dat uiteindelijk werd verhoogd tot 1,45 miljoen euro. Dat geld komt hoofdzakelijk van de stad Brussel, waar schepen Alain Courtois (MR) als voormalige bobo van de voetbalbond, en op de achtergrond ook minister Guy Vanhengel (Open Vld), van dat stadion een levensmissie hebben gemaakt.

Een deurwaarder bezoekt samen met gemeenteraadsleden en vertegenwoordigers van bouwheer Ghelamco parking C in Grimbergen om vast te stellen waar de buurtweg loopt. Beeld Jan Aelberts
Een deurwaarder bezoekt samen met gemeenteraadsleden en vertegenwoordigers van bouwheer Ghelamco parking C in Grimbergen om vast te stellen waar de buurtweg loopt.Beeld Jan Aelberts

Toen op 26 januari in de gemeenteraad van Grimbergen moest worden gestemd over de afschaffing van Chemin Nr 3, leek weinig mis te kunnen gaan. Groen-schepen Eddie Boelens was met zijn mensen al jaren aan het ijveren tegen dat stadion, dus de overige leden van het schepencollege zouden het vast wel begrijpen als hij en de twee andere Groen-verkozenen eenmalig tegen de meerderheid in zouden stemmen. Want, geen nood: met drie verkozenen van de Union des Francophones (UF), van wie er in Grimbergen twee tot de MR behoren, leken de vaten vanzelf te communiceren.

Helaas pindakaas. 16 stemmen voor, 16 tegen, 1 onthouding. 1 stem te weinig voor de afschaffing van Chemin Nr 3.

De blanco stem kwam van Jean Dewit, de derde verkozene van UF. Hij is een oude hardliner van het vroegere FDF en contra alles waar Vlamingen voor zijn. Als ze ergens tegen zijn, dan is hij doorgaans pro. Wetend dat het Taal Aktie Komitee (TAK) al een groot spandoek voor de kantoren van Ghelamco ging hangen met opschrift ‘Dit is Vlaamse grond!’, is het lastig te snappen waarom uitgerekend hij die avond zonodig spelbreker moest zijn.

Jean Dewit: “Ik vind het niet kunnen dat een vrederechter beslist wat ik als democratisch verkozen gemeenteraadslid moet beslissen. Wij hebben hier in België nog altijd scheiding der machten.”

Ten oorlog?

Vorige week raakte bekend dat Anderlecht het niet meer zo zeker weet, of het wel in dat Eurostadion wil gaan voetballen. Ghelamco voelt zich niettemin nog altijd gesteund door de akkoorden met Anderlecht en de voetbalbond, die zich er bij de UEFA toe heeft verbonden om voor het EK van 2020 een stadion met 60.000 zitplaatsen klaar te hebben.

Er is alleen die dekselse buurtweg, altijd weer.

De procedure tot afschaffing kan vier tot zes maanden duren. Zolang Chemin Nr 3 niet formeel is afgeschaft, kan geen enkele bouw- of andere vergunning worden afgeleverd. En om het EK van 2020 te halen, hadden de werken eigenlijk al begonnen moeten zijn.

Vanuit het Brusselse stadhuis broedde Alain Courtois op een tegenzet. Als de Grimbergenaren hun Chemin Nr 3 werkelijk een zo immens historisch en patrimoniaal belang toedichten, dan moeten ze er ook maar niet meer op komen parkeren. Batibouw wilde hij nog door de vingers zien, maar hij dreigde deze week met politiebarricades rond parking C voor de wedstrijd België-Griekenland op 25 maart. Als de buurtweg tegen die tijd niet was afgeschaft, wilde Courtois het parkeerterrein laten afsluiten. Dan zouden de Grimbergenaren pas echt gaan ondervinden wat dat is, chaos en verkeersellende.

Alain Courtois: “We moeten het absurde bestrijden met het absurde.”

Nog eens stemmen

Grimbergen, donderdagavond.

De spanning is te snijden. Nadat het schepencollege eerder op de week al een negatief advies verstrekte voor de bouwaanvraag van Ghelamco, staat het grote ultieme obstakel opnieuw op de agenda van de gemeenteraad. Punt 8: ‘Definitieve beraadslaging over het afschaffen van buurtweg nr 3 voor zover deze over parking C loopt.’

Vanuit de meerderheid is wekenlang geprobeerd om Groen-schepen Eddie Boelens te doen inzien dat als je in een coalitie stapt en een aardig salaris opstrijkt als schepen, er een zekere loyauteit van je wordt verwacht. Dat je ook zou kunnen stellen dat de wereld met de door Ghelamco geplande ondergrondse pendelparking met 10.000 plaatsen en een metrostation, en gelet op fijn stof en klimaat, misschien net iets beter af zou kunnen zijn dan met de situatie zoals ze nu is. Wat vind je essentiëler: elke dag 10.000 auto’s minder in onze in CO2 verstikkende hoofdstad of Chemin Nr 3?

Voor de gemeenteraadsleden plaatsnemen rond de grote ovalen tafel, gaan ze die eerst helemaal rond en geven iedereen een hand of een kus. Eddie Boelens en de twee overige Groen-raadsleden zitten er wat ongemakkelijk bij. Het enige wat de Groen-schepen vooraf zeggen wil is: “Er is afgesproken dat enkel de burgemeester over deze zaak zal communiceren.”

Marleen Mertens start een betoog over mogelijke astronomische schadeclaims van Ghelamco: “Wij kunnen ook niet ontkennen dat de verbindende functie van de buurtweg jaren geleden al is verloren gegaan.”

Philip Roosen (N-VA): “Als wij een leefbare gemeente willen zijn, dan moeten wij onze buurtwegen beschermen. Voor onze kinderen.”

Bart Laeremans (Vlaams Belang): “Het belangrijkste is dat er een buurtweg bestaat en dat die kan worden geactiveerd.”

Jean Dewit (UF), aflezend van een papiertje, zijn Nederlands is niet zo best: “Laat ons het agendapunt verdagen en een openbaar onderzoek organiseren.”

Aan het uiteinde van de ovalen tafel trachten twee schepenen achter een MacBook niks te missen van Zenit-Anderlecht, waar net de laatste minuten zijn ingegaan. Eddie Boelens heeft na twee uur geredetwist nog geen woord gesproken. Tijdens een korte pauze zegt iemand: “Eén maandje. Als we nog één maandje tijd konden winnen met die buurtweg, dan is dat stadion van de baan.”

21.54 uur. Voor of tegen de afschaffing van de buurtweg?

Er wordt gestemd bij naamafroeping. De Groen-verkozenen buigen zich naar hun microfoons als ter dood veroordeelden naar hun strop: “Voor.”

Eddie Boelens: “Als u hier zou zitten, bij de meerderheid, dan zou u ook twee keer nadenken. Misschien zit u straks in de volgende coalitie, zit u opgezadeld met tientallen miljoenen aan schadeclaims. Hebben wij een bocht gemaakt? Nee, jullie zijn gewoon dom geweest!”

Uitslag van de stemming: 17 voor, 14 tegen, 1 onthouding. Jean Dewit, wederom.

De wereld, en meer specifiek Grimbergen, gaat net als in de afgelopen 59 jaar moeten leren wennen aan een leven zonder Chemin Nr 3.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234