Vrijdag 18/10/2019

Profiel Greta Thunberg

Hoe Greta Thunberg kon uitgroeien van een schuwe 15-jarige scholier tot een mediagenieke Cassandra met superpower

Klimaatactiviste Greta Thunberg. Beeld REUTERS

Vrijdag staken en demonstreren wereldwijd miljoenen mensen voor het klimaat. De basis voor deze klimaatstaking werd een jaar geleden gelegd door Greta Thunberg, een toen 15-jarige Zweedse tiener. Wat maakt haar zo succesvol? Een verklaring in vijf archetypen.

1. Meisje

Greta Thunberg, een schuwe 15-jarige scholier met een paardenstaart, ging augustus vorig jaar op een vrijdag in haar eentje met een kartonnen bord voor het Zweedse parlement in Stockholm zitten en begon een wekelijkse ‘schoolstaking voor het klimaat’ (motto: waarom zou je leren als de wereld naar de kloten gaat?). Een jaar later heeft ze al 2 miljoen schoolstakers geïnspireerd in 135 landen, en als boegbeeld van de klimaatbeweging zowel het Europees Parlement, het Amerikaanse Congres als de Verenigde Naties toegesproken.

Thunberg is het symbool geworden van de jonge generatie die geen schuld heeft aan de opwarming van de aarde maar er het meest onder zal lijden. Dat geeft haar onmiskenbaar moreel gezag tegenover al die grijze wereldleiders die ze verwijt te weinig te doen tegen de klimaatcrisis. “U zegt dat u meer dan wie ook van uw kinderen houdt. Toch steelt u hun toekomst.” Ze is ook een schoolmeisje met simpele argumenten die ze uit de klimaatrapporten haalt. “Ik wil niet dat u luistert naar mij, ik wil dat u luistert naar de wetenschappers”, zei ze deze week in het Congres. Ze is als het onnozele kind dat de waarheid spreekt, speaking truth to power.

2. Mediaster

De spectaculaire opkomst van Thunberg (ze groeide in acht maanden uit van een onbekende 15-jarige tot de bekendste klimaatactivist ter wereld, werd ontvangen door paus Franciscus en het Wereld Economisch Forum in Davos, en genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede) heeft alles te maken met de kracht van sociale media. Dankzij Facebook en Twitter kon ze een enorme schare fans opbouwen (1,4 miljoen volgers op Twitter).

Haar nieuwe status als beroemdheid is Thunberg niet in haar bol geslagen. Ze is verlegen, houdt er niet van op een podium te staan (vandaar haar voorliefde voor sociale media) en ziet zichzelf als een gewone activist, niet als de leider van een beweging. Deze week in New York, aan de vooravond van de Global Strike for Climate vrijdag, weigerde ze bij een manifestatie te spreken “omdat andere sprekers al alles hadden gezegd”. Ze zegt keer op keer dat het om de klimaatboodschap gaat, niet om haar.

3. Heilige

Voor haar jonge fans is Greta een onbaatzuchtige heldin, een moderne heilige die de wereld wil redden. Een Jeanne d’Arc van de klimaatbeweging (in de woorden van de Amerikaanse schrijver David Wallace Wells), een beweging die dankzij haar soms veel weg heeft van een kinderkruistocht. Ze is ook een schutspatroon van het consuminderen, met haar eenvoudige kledij, veganisme en vliegschaamte, zoals de middeleeuwse heilige Clara van Assisi, die haar erfenis weggaf, haar haren afknipte en haar leven wijdde aan het geloof.

Thunbergs idealisme triggert rechtse complotdenkers. Op internet circuleren verhalen dat ze gemanipuleerd is door haar moeder Malena Ernman (een operaster) en ‘globalistische oligarchen’ als Al Gore en George Soros. En zeilde ze niet klimaatvrij naar de VS op een luxejacht van de prins van Monaco? Julian Baggini noemt in The Guardian haar virtuele heiligverklaring een cadeau aan haar vijanden. “Een jonge, idealistische teenager boegbeeld van een beweging maken, maakt het makkelijk de campagne af te doen als naïef en idealistisch.”

4. Cassandra

Thunbergs hameren op de klimaatramp doet denken aan middeleeuwse boetepredikers die waarschuwden voor de apocalyps: kom tot inkeer! En meer nog aan Cassandra, in de Griekse mythologie de Trojaanse prinses die van de god Apollo het vermogen kreeg om de toekomst te kunnen voorspellen, maar toen ze zijn avances afwees door hem werd vervloekt zodat niemand haar profetieën zou geloven. Ze waarschuwde haar stadsgenoten vergeefs voor het Trojaanse paard, waarin de Griekse soldaten zich hadden verstopt.

Thunberg is – volgens haar moeder – een zieneres die de mensheid wél kan redden omdat ze ziet wat anderen niet willen zien. “Greta (hoort) bij de kleine minderheid die onze CO2 met het blote oog (kan) zien.” Het is de Cassandra-rol zoals psycholoog Melanie Klein die zag: die van een geweten dat ons waarschuwt voor de gevolgen van ons gedrag. Een zware rol die kan leiden tot emotionele spanningen, in reactie op ongeloof en ontkenning van anderen. Een beroepsrisico voor milieuactivisten: ze waarschuwen voor wat komt en raken gefrustreerd als niemand luistert. Een tragiek die Thunberg tot nu toe bespaard bleef.

5. Asperger

Thunberg is behalve klimaaticoon ook een meisje met een ‘diagnose’: ze heeft asperger (een vorm van ­autisme) en dwangstoornissen, waaronder systematisch zwijgen. De klimaatcrisis bood haar de kans haar zwakte om te zetten in kracht. Jarenlang had ze naar eigen zeggen “geen energie, geen vrienden en ik sprak tegen niemand. Ik zat in mijn eentje thuis, met een eetstoornis.” Tot ze op haar 15de haar schoolstaking bedacht.

Tegenstanders zetten Thunberg vanwege haar asperger vaak weg als een raar kind dat doordraaft met haar klimaatalarmisme. Het grenst soms aan karaktermoord. Zo noemde de Britse klimaatscepticus en columnist Andrew Bolt haar “zwaar gestoord”, “eng invloedrijk” en “eigenaardig”. “Ik heb nog nooit zo’n jong meisje met zo veel geestelijke afwijkingen gezien dat door zo veel volwassenen als een goeroe wordt behandeld”, aldus Bolt.

Thunberg zelf is trots op haar anders-zijn. Ze ziet het als een gave. Asperger biedt haar focus, zegt ze, laat haar out of the box denken, dingen doorzien. Het is “superpower”, #aspiepower. “Als ik was geweest als iedereen, was ik die schoolstaking nooit begonnen.” Intimideren laat ze zich niet. “Als aanvallen persoonlijk worden, ben ik blijkbaar aan de winnende hand.” Het maakt haar ook tot een heldin van de neurodiversiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234