Zaterdag 06/03/2021

Opinie

Hoe getallen je voedsel veiliger maken

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Niko Speybroeck, Charline Maertens de Noordhout en Brecht Devleesschauwer, verbonden aan de Université catholique de Louvain (UCL) en de Universiteit Gent, maken deel uit van een internationale werkgroep onder leiding van Wereldgezondheidsorganisatie die de voorbije acht jaar werkte aan een schatting van de wereldwijde impact van voedselgerelateerde gezondheidsproblemen.

Vandaag viert de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) de Wereldgezondheidsdag. Dit jaar is het thema voedselveiligheid en met reden. Iedereen heeft eten nodig, elke dag opnieuw. Ons dagelijks voedsel staat echter bloot aan schadelijke bacteriën, virussen, parasieten en chemische stoffen, die meer dan 200 ziekten veroorzaken-van diarree tot kanker. Wereldwijd resulteert dit dagelijks in meer dan 1.000 doden, waarbij vooral kinderen het slachtoffer zijn.

Het risico op een voedselinfectie kunnen we echter eenvoudig beperken via enkele eenvoudige basisprincipes, zoals het koken van rauwe kip, het scheiden van rauw en gekookt voedsel, het bewaren van voedsel bij veilige temperaturen, en het wassen van de handen en levensmiddelen bij het bereiden van maaltijden.

Globalisering

Voedselveiligheid is vandaag de dag echter ook uitgegroeid tot een geglobaliseerde thematiek. Een steeds groter deel van ons voedsel komt uit andere landen, waardoor er nieuwe voedselrisico's ontstaan. Een typische gepaneerde gevulde kip, bijvoorbeeld, bestaat uit Braziliaanse kip, kruidenboter en beslag samengesteld uit ingrediënten geproduceerd in China, Ierland en Indonesië, en broodkruimels ingevoerd uit Frankrijk.

Het achterhalen van de oorzaak van een uitbraak van door voedsel overgedragen ziekten is dan ook zeer ingewikkeld. Bovendien leidt de globalisering er toe dat een probleem op een bepaalde plaats ook in uitermate snel tempo een internationaal probleem kan worden. Een voorbeeld hiervan is de E. coli-bacterie in Duitsland in 2011, waarbij 53 mensen het leven lieten. Epidemiologisch onderzoek heeft ondertussen aangetoond dat rauwe fenegriekscheuten de oorzaak waren van deze uitbraak. Het besmette lot werd ingevoerd uit Egypte, ontsproot in Duitsland, en verdeeld naar verschillende eetgelegenheden in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, met uiteindelijk infecties in 16 landen, waaronder ook Canada en de VS.

Naast de impact op de volksgezondheid, leidde de uitbraak ook tot een sterk verstoorde handel en een gedaald consumentenvertrouwen, met uiteindelijk ruim één miljard euro aan verliezen voor de voedselindustrie.

België als voortrekker

Sinds gekkekoeienziekte en de dioxinecrisis van 1999, plaatste België voedselveiligheid hoog op de agenda. Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) werd uit de grond gestampt, met als doel een maximale veiligheid voor de consument te waarborgen. Desondanks hebben we in België nog steeds te maken met infecties van Salmonella en Campylobacter, bacteriën voornamelijk via varkensvlees en pluimveeproducten overgedragen. Deze kunnen leiden tot diarree, maar ook ernstige complicaties zoals het syndroom van Guillain-Barré, en zelfs sterfte.

Ook Toxoplasma, verantwoordelijk voor afwijkingen bij pasgeborenen, blijft aanwezig in onze veestapel. Naast de microbiële risico's zijn er bovendien ook de minder gekende chemische voedselrisico's, die vaak pas op lange termijn tot gezondheidsproblemen zoals kanker leiden.

Elk individu speelt een belangrijke rol bij het bevorderen van de veiligheid van voedsel door bepaalde basisprincipes te hanteren. Toch vereist voedselveiligheid vooral een aanpak op beleidsniveau. Een alerte overheid is op zijn hoede voor de dagelijkse import van gevaren en hanteert een -strategie "van riek tot vork", waarbij een goede samenwerking tussen de verschillende actoren uit volksgezondheid, diergeneeskunde, landbouw, en onderwijs, zeer belangrijk is.

Show me the numbers!

Een goede opvolging van de voedselveiligheid is daarnaast een essentiële taak van het beleid. De WGO onderlijnt, als cruciaal onderdeel van haar aanbevelingen, de noodzaak van een goede raming van gezondheidsproblemen veroorzaakt door onveilige voeding.

Tien jaar geleden wist men amper hoe zwaar voedselgerelateerde problemen wogen op de wereldwijde volksgezondheid. Als reactie hierop heeft de WGO een internationale wetenschappelijke groep opgericht met als opdracht om de allereerste schatting te maken van de wereldwijde ziekte en sterfte gelinkt aan voedselgerelateerde problemen. Hierdoor werd voor het eerst aangetoond dat wereldwijd Salmonella de grootste bacteriële boosdoener is met jaarlijks 52000 doden. Finale schattingen zullen in het najaar vrijgegeven worden, en zullen de manier waarop we naar voedselveiligheid kijken grondig veranderen.

Helaas toont deze oefening ook de grote lacunes aan in de beschikbare gegevens rond voedseloverdraagbare ziekten. Individuele landen worden nu ook aangespoord nationale opvolgsystemen te ontwikkelen, maar dit is niet zo eenvoudig. Organisaties zoals het FAVV en het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid begrijpen het belang van een correcte opvolging van door voedsel overgedragen ziekten, maar het verzamelen en analyseren van gegevens vraagt ook een financiële ondersteuning. Veel andere gezondheidsproblemen smeken echter ook om meting en opvolging.

Een goede opvolging van de evolutie van de bestaande problemen zal dus keuzes vragen, ondersteund door studies die de kosten en baten duidelijk aanduiden. Gezondheidsproblemen vergelijken laat toe investeringen te verantwoorden en na te gaan of investeringen de gevraagde impact hebben op een afname van het probleem. Juiste cijfers zijn hiervoor cruciaal. Wereldwijd krijgt de "meten is weten"-gedachte dan ook meer en meer gehoor. Naast het belang voor de volksgezondheid is correcte informatie over voedselproblemen ook voor de burger belangrijk. Dit kost een inspanning, maar de hoop leeft dat de Wereldgezondheidsdag vandaag de geesten zal doen rijpen om dit basisrecht voor iedereen te garanderen.

Niko Speybroeck, Charline Maertens de Noordhout en Brecht Devleesschauwer

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234