Maandag 24/02/2020

reportage

Hoe gaat dit land verder na 22 maart?

Borgerhout, stoffenzaak Joelle heeft de Belgische driekleur in de etalage gelegd na de aanslagen in Zaventem en Brussel.Beeld Jonas Lampens

Ergens heet de frituur 't Smullebekske en elders knipt kapper Abdel. Dat gebeurt allemaal in ditzelfde land. Maar ís dit nog wel hetzelfde Vlaanderen na de bommen van 22 maart? In twee dagen van Paradijs in West-Vlaanderen naar de Sahara in Limburg voel je de twijfel tussen bang en boos. "Als ik een vreemde kleur had, dan zou ik me ongemakkelijk voelen."

Het bordje hangt er echt: we staan in de Vagevuurstraat in Paradijs. Het is een gehucht van Rekkem, leg je vinger op de kaart, je vindt het op dat puntje waar West-Vlaanderen knikt en Wallonië en Frankrijk kust. En zoals in elk Vlaams dorp ligt er een verloren aankomstlijn. Een dun spoor van witte verf, bestand tegen veel tijd, dat lijntje tussen winst en verdriet. Tussen voor en na. Dit verhaal is geen verslag van een wedstrijd, maar laat die lijn dan maar de start zijn van deze Ronde van Vlaanderen die zoekt naar net dat. Naar waarom met dezelfde witte verf 241 kronkelende kilometers verder op een stoep 'ROT OP MOLSIMS' werd geschreven. Naar voor en na 22 maart. Naar de wonden van Vlaanderen.

Paradijs (Rekkem) - 0 km

"On est au bout du bout", zegt Maxime Taelman en dat is wel een beetje zo. Op de brug over de E17, die Paradijs van Rekkem scheidt, zie je de file door de controle aan de grensovergang. We kennen die van de radio. "Het grote probleem in onze quartier is de snelheid. Juist om de autostrade te vermijden, rijden veel camions langs deze weg. Maar wél alsof ze op de snelweg rijden. Maar verder?"

Veel verder dan het gehucht waar hij al 12 jaar woont, kijkt deze geboren Mouscronnois niet. Ja, via het Menense immobiliënkantoor waar hij werkt, verhuurde hij in De Barakken een huis of drie waar nu vluchtelingen wonen. Maar Zaventem en Maalbeek zijn ver weg. Grenscriminaliteit is wel een probleem, maar dit is niet het Paradijs waar terroristen aan denken voor ze zichzelf opblazen. "Ik ben geen fatalist, maar la vie continue. We zitten hier niet in de buurt van een grote stad of in een belangrijk politiek centrum." Dat zijn vrouw hem vorig jaar na 18 jaar verliet, had op Maxime een grotere impact dan de aanslagen van 22 maart. En als hij met zijn bulterriër Duc de auto instapt om net over de taalgrens het gehucht Risquons-Tout binnen te rijden, is hij onze vragen alweer vergeten.

Maar wij draaien ons om.

Luchthaven Wevelgem - 12 km

Tussen een Porsche Cayenne en een Range Rover met nummerplaat 'N-01' is er nog parkeerplaats. De kleine luchthaven van Wevelgem moet niet inspringen voor Zaventem. "Wie hier komt, is niet de grootste sukkelaar", zegt een man. "En voor 80 procent van die mensen is er een pasklare oplossing: alle moskeeën dicht, allemaal de boot op en de grenzen dicht. Pas op: daar hadden ze 22 maart niet voor nodig. Dat zeiden ze ook na Parijs en de metro in Londen al." Hij wil zo niet denken, maar hij wil ook niet met zijn naam in de krant. Wat hij vertelt, is nochtans helder. "Voor wie vroeger al geloofde in de multiculturele samenleving, zullen de aanslagen in Brussel weinig veranderen. Maar wie al twijfelde, slaat allicht over naar de andere kant van het politieke landschap. Het is zo dubbel. Want je ziet ook dat dit voor eenheid kan zorgen."

Hij stemde zelf altijd sp.a. Zijn vrouw Groen. Soms hij ook wel eens Vld. "Maar die zijn rechts achterna aan het lopen en dat moet je nooit doen. Je moet geen kopie worden. Ze zouden beter het echte liberalisme weer omarmen. Nu hebben N-VA en Vlaams Belang de wind in de zeilen. Wie vandaag zou zeggen dat hij tegen de doodstraf is, zou politieke zelfmoord plegen", denkt hij. Maar hij denkt ook dit: "Integratie moet ook van de andere kant komen. Vorige week ging ik naar een theaterstuk, toevallig van Chokri Ben Chikha. De moslim die in de zaal zat, was de witte merel hé. Ik begrijp het wel, theater is duur, het heeft met sociale achtergrond te maken. Maar toch."

Rechts van het kleine luchthavengebouw zit vliegclub Alfako: Alfa Flight Academy Kortrijk. Het poortje gaat open, we mogen op het tarmac en daar landen Dominique Vandoorne en Elke Robberechts. In een vliegtuigje erachter nog vrienden en een cameravrouw. Elke kust Dominique: hij heeft haar zonet in de lucht ten huwelijk gevraagd. "We zijn dertien jaar samen, hebben twee kinderen en hebben in ons restaurant Zonnebloem in Moerbrugge hard gewerkt: ze verdient dat."

Qua 'la vie continue' kan dit tellen. Vanuit de lucht zagen ze het grote hart dat hij in Hertsberge op de grond had laten vormen. Ze zei 'ja' en nu wordt ze nog overvallen door een verrassingsreceptie met opgetrommelde vrienden in de wat afgesleten hangaar van Alfako. Iemand serveert sneetjes Bekegemse eend bij een glas cava. Ze hebben het hier goed. "Dat is zo", zegt Miguel, Dominiques broer. "Maar ik ben dakwerker en rechtuit gezegd: mensen zoals wij die met onze handen werken, zijn kwaad en teleurgesteld. Waarom worden het voetbal en allerlei feesten afgelast? Dat ze ons moeten behoeden, oké. Maar dat het zover is moeten komen dat ze ons moeten behoeden, dát is niet meer oké." Miguel noemt het de frustratie van de werkman. "Wij moéten werken en krijgen iets als we er recht op hebben. Zij komen ons land binnen, moéten niks en krijgen alles. Ben ik een racist als ik dat zeg? Neen, vorig weekend ben ik nog met de quad gaan rijden met een vriend die moslim is. Maar ik zeg wel mijn mening. Ooit heb ik voor het Vlaams Belang gestemd, als protest. De laatste keer was dat N-VA en dat zal ik de volgende keer ook doen. Maar het probleem is volgens mij vooral dat er te véél politici zijn. Dat is niet nodig."

Maar Elke zei dus ja, en ze zegt nu: "Dat we gaan trouwen, komt niet door 22 maart. Maar meer dan ervoor denken we: carpe diem. Natuurlijk hebben we makkelijk spreken. Hertsberge ligt ver en veilig. Maar ooit woonde ik een jaar in Molenbeek. Ik zag jongeren die zich verveelden en ik denk dat die radicalisering echt vaak tot die verveelproblematiek terug te brengen is. De politie dacht: leven en laten leven. Maar dan heb je natuurlijk geen rechtsstaat."

Luchthavenkoppel Dominique en Elke in Wevelgem. Dominique vroeg zijn vrouw Elke in de lucht ten huwelijkBeeld Jonas Lampens

Belgiek (Deerlijk) - 30 km

In zijn taal zit het Italiaans van zijn vader, die als mijnwerker uit Foggia naar Beloeil kwam. Daar werd hij dan weer geboren en dus zit ook het Frans erin. En West-Vlaams: "Ik kwam in Deerlijk dansen in het Lindenhof of in de Vera Cruz, en daar leerde ik mijn vrouw Marie-Jeanne kennen. Ik woon hier al 40 jaar. Vier jaar geleden is ze gestorven aan kanker. Twee jaar later ben ik hertrouwd. Met een vrouw uit Tunesië. Een moslima dus."

We zijn niet toevallig naar Belgiek gereden. Wijknaam vol symboliek. We zijn wel toevallig bij Antonio Pignatelli gestopt. Zijn naam staat groot op zijn gevel na het woord 'Carrosserie'. Hij leunt tegen een oude Alfa Romeo, in zijn rug waakt een beeld van San Antonio naast een kalender met een naakte vrouw. Dat kan.

Van racisme ("ik heb het zelf meegemaakt") begrijpt Antonio niks. "Of een klein beetje", zegt hij. "Als ik morgen de baas van IS tegenkom, doe ik hem ook dood", zegt hij. "Maar eigenlijk respecteer ik iedereen. Je moet een mens beoordelen op wie hij is. Niet op wat hij is. Of hij nu advocaat, arbeider, katholiek of moslim is: n'importe."
Zoals hij Marie-Jeanne toevallig in de Vera Cruz ontmoette, zo groot was het toeval toen hij twee jaar geleden vier Tunesische vakantiedagen nam en zijn nieuwe vrouw ontmoette. "Ze is meegekomen en ze past zich aan. Op het CVO leert ze Nederlands. Ik ga ermee naar de barbecue in de straat en ik leer ze autorijden. En ze is moslima en dat is toch oké? Haar familie woont in Tunis op 500 meter van het Bardomuseum, waar vorig jaar die aanslag gepleegd werd. Die mensen schamen zich net zo goed als wij. Wat er in Zaventem gebeurd is, is echt niet de schuld van heel België of van heel Molenbeek. Als er in je casserole een slechte aardappel zit, gooi je dan alles in de vuilnisbak? Neen: enkel die slechte patat. Wel."

Goedstraat, Grammene - 49,7 km

We rijden Oost-Vlaanderen binnen via Zulte, de Leie een tijdje als leidraad. Je ziet de kapel van Onze-Lieve-Vrouw ten Dale, juwelier Petit Paris en Café Pallieter. Je stopt in Grammene. "In eerste instantie voelde ik een enorme woede", zegt Pierre Mahy. "Maar in tweede instantie begon ik aan alles te twijfelen. Echt aan alles. Is dit eigenlijk de islam of wordt dit geïnduceerd door Amerika? Misschien zitten zij wel achter die aanslagen om de islam in een slecht daglicht te stellen. En die hooligans zondag? Misschien meenden die écht wel dat ze vreedzaam wilden protesteren."

Hij is 66, gepensioneerd en: hij weet het niet meer. "In politiek heb ik nooit echt geloofd", zegt hij. "Ik vind dat er een geringe oprechtheid in zit. Maar ik begin me nu zelfs af te vragen of er gerechtigheid in ons rechtssysteem zit. Ik weiger negatief te zijn, maar er is twijfel. En de veiligheid is gone. Niet dat ik schrik heb. Al ben ik niet krankzinnig: ik ga niet op reis naar Syrië. Maar de dag van de aanslagen zat ik in Aarschot en 's avonds reed ik natuurlijk via Brussel naar huis. Sommige mensen verklaarden me zelfs daarom zot: 'Waarom heb je geen hotel geboekt?'"

Hoe peil je de opinie? Je kunt dat vanuit een kantoor doen in Brussel. Maar je kunt het ook op straat vragen. "Je kunt toch niet geloven dat Amerikanen op Trump stemmen en toch doen ze het. Zoals ik niet kon geloven dat ze op Bush zouden stemmen, maar hij was verdorie ácht jaar president. Worden we nog rechtser hier? Misschien zullen we ontdekken dat dat fout is. Natuurlijk zal het Vlaams Belang erop springen. Maar dat de N-VA die verklaring tegen die hooligans niet wilde tekenen? Weet jij zeker dat dat was omdat ze hun publiek niet wilden schofferen? Ik niet. Ik vind Bart De Wever geen dommerik. En het is niet omdat je de naam van hooligan hebt, dat je extreemrechts bent."

Net als in Paradijs lijkt de Goedstraat een enclave van geluk, maar Pierre ziet dat anders. "Het hoeft geen aanslag te zijn, maar vandalisme en inbraken vind je ook hier. Het is niet omdat je in een klein dorpje woont, dat je van alles gespaard blijft. Iedereen heeft de mond vol van Monsanto, maar wat zit er hier in de grond?"

Hij weet het niet meer. "Ik trek me op aan iets dat ik op Facebook las. Een Somaliër getuigde over een aanslag in zijn dorp. Hij schreef: 'We verloren mensen die we graag zien, we treuren en we begraven ze. Maar we gaan ons niet laten kapotmaken door een paar onnozelaars die niet in staat zijn een vrouw te versieren en zich daarom maar opblazen om in het paradijs 70 maagden te krijgen.'" Hij lacht.

Diegem-Lo, vlak bij Zaventem - 133,2 km

Adriana ("zeg maar Adri") was die dag boodschappen gaan doen. Rik was jarig op 23 maart. Omdat vlakbij net bommen waren ontploft, vond ze het beter de fiets te nemen dan de auto. "Maar toen ik terugkeerde, hadden ze zelfs de straat hier afgesloten. Ik zei aan die politieman nog: 'Kijk maar in mijn fietszakken. Er zit geen bom in.' Maar er was niks aan te doen. 'Ga maar 100 meter verder', zei hij. 'Die laat u misschien door.'"

Elke dag valt op de ring bij Zaventem dat kleine kerkje op. Neoromaans van uiterlijk, volgens Rik Haegebaert is het binnenin prachtig art-deco, maar de kerk Onze-Lieve-Vrouw van 7 Smarten is dicht vandaag. Het dorpje ligt geklemd tussen de ring en de luchthaven. "Vroeger woonden hier 1.800 mensen. Waar de luchthaven is, waren er allemaal witloofvelden. Er was ook een bos. Weinig huizen dus en veel plaats: daarom kwam de luchthaven daar."

Hij woont hier sinds 1980, Adri kwam enkele jaren later en met de kleinkinderen gingen ze tot vorige week af en toe in het luchthavengebouw naar de vliegtuigen kijken. Hoe mooi is dat: vanuit de cafetaria. Even zal dat niet kunnen, zeker niet, maar niet omdat ze zelf bang zijn. Rik is filosoof: "In de jaren 80 was het toch veel akeliger. Je kon in een Delhaize zomaar neergemaaid worden door de Bende van Nijvel. Die zijn overigens nog altijd niet gepakt. De bommen van vorige week zijn ontploft en dus weg: die zekerheid heb je. De dagen voordien was het veel onveiliger. En nu kun je ook snappen hoe het moet zijn om in Syrië te leven. Hoeveel onschuldige slachtoffers vallen daar niet?"

Dat het erg is natuurlijk. Dat kun je zeggen. En Adri zegt dat je nooit 100 procent veilig zult zijn. "Ook al zullen ze hun lessen wel trekken. Maar het is ook de prijs die je betaalt voor een open samenleving."

Rik: "Ik ben christelijk opgevoed en als je dat letterlijk nam, was dat ook vrij radicaal. Is oog om oog, tand om tand een goed idee? Ik vind het heilloos: hoe ver staan ze daar immers mee in Israël en Palestina? Nog harder reageren tegen die islamisten heeft geen enkele zin. En dat wéét men."

Adri: "Onze buren zijn Marokkaanse mensen en je voelt dat ze wat schichtiger zijn de laatste dagen."

Rik: "Mocht ik een vreemde kleur hebben, dan zou ik me ongemakkelijk voelen. Maar hoe erg is dat niet? Natuurlijk moeten ze zich integreren. Maar ze moeten natuurlijk ook wel uitgenodigd worden door ons."

iRk Haegebaert en Adri Monden in Diegem.Beeld Jonas Lampens

Wespelaar - 158 km

Een verhaaltje van donderdag, twee dagen na de aanslagen. Jongeren gaan van deur tot deur aanbellen om mensen te overtuigen het WWF te steunen. Eén jongen heeft een kwart Afrikaanse roots. Er wordt naar de politie gebeld: "Er loopt een terrorist in het dorp." De schrik zit in de dorpen.

Een week later zie je op het ereperk van het kerkhof van Wespelaar achter de zinnen 'Hier liggen hun lijken als zaden in het zand / hoop op de oogst o Vaderland' het kleine grafzerkje van Kenneth Page liggen. Zijn naam klinkt niet van hier, hij vocht hier in de Tweede Wereldoorlog. Vanuit een buitenland toch wel.

Offerandestraat, Antwerpen - 204 km

Diane van café De Valk is een beetje beroemd door de docureeks Een kwestie van geluk. Het paasweekend was slecht. "Op zaterdag zat het terras bomvol", glimlacht ze, zich bewust van het woord. "Maar zondag en maandag? Nooit zo weinig volk gehad." Volgens Diane wordt in De Valk niet zo veel over de aanslagen verteld. "En dat is goed. Mensen hebben het thuis op tv gezien. Hier binnen vinden ze precies een beetje rust. Weg van de buitenwereld."

Iedereen wist het, zegt een koppel: "Het moest een keer gebeuren. En de uitleg van de politiek is zever. Als iemand met een kinderwagen vol explosieven wil rondlopen, zal niemand hem tegenhouden. De keuze is tussen vrijheid of controle. Wij komen elk jaar in Monaco, het hangt daar vol camera's en dat stoort ons helemaal niet. Ze mogen heel Antwerpen volhangen met camera's. Alleen wie iets te verbergen heeft, is daar tegen."

Vroeger stemden ze socialistisch, tot de laatste keer, maar nu: "Het is beter geworden in de stad. Ik reed vroeger met een bus vanop het Astridplein naar Zaventem. Een paar keer per dag. Wat je op dat plein allemaal zag, hou je niet voor mogelijk. Wel, dat is nu beter. Ze kunnen niet genoeg controleren. Ga maar eens kijken in de Zavelstraat. Daar geldt voorrang van links. Een andere wetgeving zeker voor wie zijn rijbewijs in Marokko haalt? Neen, ik vind het een verbetering met De Wever en ik zal er volgende keer ook voor stemmen."

De camera van de fotograaf hebben ze liever niet. We wandelen verder en op een luifel valt 'Stoffen Joëlle Gent-Deerlijk' op. In de etalage een grote Belgische vlag. In de winkel Davy Croon. "We waren al gewoon geraakt aan de militairen in de straat, maar nu zijn ze wel heel talrijk. En het geeft een dubbel gevoel. Een van veiligheid en een van angst: dát ze er lopen, betekent immers dat ze denken dat het nodig is."

Hij wil niet onverschillig lijken, zegt Davy, maar: "Ik ben homoseksueel en angst is een deel van mijn leven geworden. Hier in de Dambruggestraat zal ik nooit hand in hand lopen met mijn vriend. Op de Meir kan het nog net. Maar hier roepen ze zo al 'janet' of nog veel erger. Dus ik let erop. Maar tegelijk wonen we in een vrij Europa en wil ik daar dankbaar voor zijn. Dat we aangevallen worden op die vrijheid is erg."
Impact is zo moeilijk te meten. Reactie evenmin. "Zelfs in mijn familie hoor ik mensen zeggen: 'Nu stem ik voor het Vlaams Belang.' Maar wat zeggen zij van homoseksuelen? Ik maak me daar zorgen over hoor. Je komt in zo'n extreme samenleving terecht en waar vinden wij dan nog onze plaats?"

Vosselaar - 243 km

Nog een verhaaltje van vorige week. Voor de deur van een familie met Nederlands-Franse en Boliviaans-Mexicaanse roots stond de dag van de aanslag 'ROT OP MOLSIMS' op de stoep. De schrijffout was grappig, de boodschap verschrikkelijk wrang. Dat deze mensen niet eens moslims zijn, is een relativering met veel kanten. Zelfs als ze dat waren, was het erg. Dat ze het niet waren en enkel een wat exotischer uiterlijk hebben, vertelt nog meer. Vandaag spoelen de laatste resten detergent de slogan door de straatriool en de familie wil het vergeten. De CD&V-burgemeester van Vosselaar sluit het incident, er is met de familie gepraat en de gemeente spoot de straat schoon. De buurt gaf steun.

En er is nog een tweede verhaaltje uit dit dorp waar de frituur 't Smullebekske heet en de feestzaal Malperthuis. Een bedrijf dat koffiemachines verkoopt, en indien nodig herstelt, verwittigde een klant maandag dat Rachid zou langskomen voor de reparatie. Sommige klanten belden terug: of ze geen Belg konden sturen?

Sahara, Lommel - 301 km

De Sahara is een natuurgebied in de buurt van Lommel en wat een eindpunt voor deze rit. Kris en Annick Deckers hadden Marie beloofd deze paasvakantie naar Eurodisney te gaan. Dat zegden ze toch maar af. Ze gaan deze zomer niet op vakantie naar Egypte. Zelfs Brussel mijden ze nu liever. "Onder onze kerktoren gaan we niet anders leven", zegt Kris "Maar je gaat toch nadenken. Je kunt zeggen: we wonen ver en het is hier veilig. Maar Leopoldsburg is een garnizoenstad. We werken allebei bij Nike, een Amerikaanse firma. En er zijn kerncentrales in de buurt. Dat kunnen allemaal doelwitten zijn. En dan is het echt dichterbij dan we denken. Het gaat ook over onze gezondheid." Zien ze oplossingen voor die angst of de terreur? "Hoe meer IS in Syrië wordt verdreven, hoe harder ze proberen terug te slaan. Eigenlijk is dat niet te bestrijden. Ik denk alleen dat het wél had gekund als ze meteen hadden geprobeerd. (met een lachje) Als er olie had gezeten, hadden ze het allang gedaan."

In de Sahara speelt de chiro. We wandelen langs een pad, voorbij troostende bomen, tot op een zandtapijt. Verderop ligt een enorme plas water en dat is een beetje speciaal voor de Sahara. Maar toch: hier is enkel rust. Kris lacht: "Extreem rustig is het hier. Het is eens een andere vorm van extremisme."

Natuurgebied de Sahara in LommelBeeld Jonas Lampens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234