Woensdag 15/07/2020

Schaarbeek

Hoe een minituintje het Schaarbeeks bestuur in verlegenheid bracht: ‘Onze missie is geslaagd’

Leen Schelfhout en Xavier Damman plaatsten een houten plantenbak op de lege parkeerplek voor hun garage. Maar dat was woensdagochtend ineens verdwenen. Beeld Marc Baert

Een koppel uit Schaarbeek mag geen groenten kweken op straat. Het gemeentebestuur liet het tuintje van de milieuactivisten ontmantelen, omdat het in strijd is met het politiereglement. Al lijkt er nu toch een politiek compromis in de maak. ‘Onze missie is geslaagd.’

De pompoenplanten waren al flink opgeschoten, en de kinderen uit de buurt kwamen elke dag langs om de wilde bloemen water te geven. Toen Leen Schelfhout (41) en Xavier Damman (36) in februari naar Schaarbeek verhuisden, plaatsten ze een houten plantenbak op de lege parkeerplek voor hun garage. Het tuintje werd een ontmoetingsplek voor de hele buurt, met grasmatten, een bankje en een zaaibed waar iedereen zaadjes mocht komen planten.

Maar woensdagochtend was de bak plotseling verdwenen. “Een laffe daad”, zegt Schelfhout, die rond acht uur een berichtje kreeg van een bezorgde buurman. Of zij de moestuin had weggehaald? “Ik ben meteen van de trap gespurt om te gaan kijken, en de bak was effectief weg. Iemand had hem stiekem weggehaald”, zegt ze. Even later hing het koppel een poster aan de gevel met de boodschap: ‘Missing: who stole our garden?’

Ver hoeven ze de daders niet te zoeken. Schaarbeeks burgemeester Cécile Jodogne (Défi) gaf zelf de opdracht aan de gemeentediensten om de moestuin te verwijderen, zo bevestigt haar kabinetschef Marc Weber. “We hebben meneer Damman en mevrouw Schelfhout meermaals gewaarschuwd dat hun tuin in strijd was met het politiereglement”, zegt hij. GAS-boetes en pv’s haalden niets uit.

Extinction Rebellion

Wie niet horen wil, moet voelen, vindt het bestuur. “Het privatiseren van publieke ruimte is niet toegestaan, hoe sympathiek of schattig een initiatief ook is. Anders kan iedereen zijn zin beginnen te doen”, zegt Weber. Het is verboden om een obstakel voor een garage te plaatsen, ook als deze garage niet wordt gebruikt door de bewoners. Zo heeft het bestuur de kans om er een publieke parkeerplaats van te maken. En dus geen publieke tuin.

Helemaal onverwacht kan dat nieuws niet komen voor doorwinterde activisten als Schelfhout en Damman. Zij stond aan de wieg van de Antwerpse Burgerlijst, de beweging die bij de lokale verkiezingen in 2018 opkwam voor meer participatie. Hij oogstte succes in Silicon Valley met de ontwikkeling van het onlineplatform Storify. Samen zijn ze actief bij de radicale milieubeweging Extinction Rebellion, en hebben ze met Open Collective een crowdfundingplatform waarmee ze burgerinitiatieven over heel Europa steunen. Via dat platform konden buurtbewoners ook mee investeren in de moestuin.

“Wij zijn activisten in hart en nieren”, beaamt Schelfhout, die gemengde gevoelens overhoudt aan dit project. “Op dit moment overheerst de shock, want we hebben veel liefde in ons tuintje gestopt. Maar dit project heeft uiteraard een bredere bedoeling: het debat over de publieke ruimte op gang trekken. In dat opzicht is de missie geslaagd. De ingreep van het gemeentebestuur toont aan hoezeer de publieke ruimte wordt ingepalmd door de auto-industrie.”

Het verhaal van Schelfhout en Damman werd intussen opgepikt door internationale media. In Londen volgen sympathisanten hun voorbeeld met pop-upstraattuinen. En op de Twitter-pagina @Citizen_Garden houdt het duo meer dan 1.300 volgers op de hoogte van de ontwikkelingen rond de moestuin. Het  minituintje heeft een maximale impact. “Burgerlijke ongehoorzaamheid zoals het hoort te zijn”, zegt Schelfhout.

Politiek compromis

Met hun actie raakt het duo een gevoelige snaar. Door de coronacrisis beslissen steden over de hele wereld om meer ruimte aan zwakke weggebruikers te geven, omdat het longvirus het openbaar vervoer een pak minder aantrekkelijker heeft gemaakt. Ook in Brussel veranderde minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt (Groen) enkele rijvakken in fietspaden. Maar die evolutie gaat gepaard met forse weerstand.

Op sociale media spuien automobilisten hun gal: is het al niet moeilijk genoeg om in Schaarbeek een parkeerplaats te vinden? De voorbije maanden werd de moestuin verschillende keren aangereden, waarbij hij beschadigd raakte. “Veel buurtbewoners zijn blij dat de gemeente eindelijk haar werk heeft gedaan, en orde op zaken heeft gezet”, zegt Weber daarover.

Schelfhout en Damman mochten hun moestuintje ongehavend gaan afhalen op het stort van de gemeente.Beeld RV Twitter / Citizen Garden

Opvallend is wel dat de gemeente lijnrecht ingaat tegen het beleid van Brussels mobiliteitsminister Van den Brandt. Zij lanceerde begin juni een oproep om tijdens deze zomer extra ruimte vrij te maken voor de Brusselaars, met tijdelijke ingrepen in de openbare ruimte. “Ik ben behoorlijk ontgoocheld”, zegt ze over de beslissing van Schaarbeek.

Dat de groenen zelf mee in het gemeentebestuur van Schaarbeek zitten, en zo in nauwe schoentjes dreigden te komen, verklaart wellicht waarom Schelfhout en Damman hun moestuintje woensdagavond ongehavend mochten gaan afhalen op het stort van de gemeente. Bovendien was de gemeente plotseling toch bereid om een fietsbox voor hun deur te plaatsen. De burgemeester belde het koppel persoonlijk op.

“We hopen dat we de fietsbox zelf mogen bouwen met een houten constructie, zodat we hem kunnen vergroenen”, zegt Schelfhout. “Dan kunnen we het tuintje alsnog in ere herstellen door het op het dak te installeren.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234