Donderdag 03/12/2020

ReconstructieBlack Lives Matter

Hoe een manke voorbereiding de antitracismebetoging in Brussel deed ontsporen

De Black lives matter-betoging in Brussel.Beeld Tim Dirven

Flagrante schendingen van de coronamaatregelen en rellen met plunderingen na afloop. De Black Lives Matter-betoging in Brussel zondag liep volledig uit de hand. Was dit niet allemaal heel voorspelbaar? 

Zo’n 10.000 manifestanten stroomden zondag samen op en rond het Poelaertplein aan het Justitiepaleis in Brussel. Hoewel er mondmaskers werden uitgedeeld, was van bij aanvang was duidelijk dat anderhalve meter afstand niet kon worden gerespecteerd. Niet alleen een groot gezondheidsrisico, ook vloekt dit met de strenge regelgeving. Bovendien kwam het na afloop tot confrontaties met de politie en werden er winkels vernield; 28 agenten geraakten gewond. Brussels burgemeester Philippe Close (PS) was kop van Jut: had deze betoging wel mogen doorgaan? En had hij de situatie niet beter moeten inschatten? 

Twee politievakbonden, NSPV en VSOA, hebben nu een stakingsaanzegging ingediend. Ze klagen aan dat er pas heel laat een risicoanalyse werd gemaakt. “We hebben er zelf naar moeten vragen”, zegt Vincent Houssin van VSOA. “Pas zaterdag hebben we de tekst besproken.” De tekst was te vaag, klaagt Houssin aan. Volgens meerdere bronnen was er in de tekst geen sprake van welke actie moest worden ondernomen wanneer de situatie zou ontsporen.

De manifestatie in Brussel liep uit de hand.Beeld Yassin Akouh

De strategie om de manifestatie niet te laten escaleren ging uit van ‘genegotieerd beheer’, een politieterm om aan te duiden dat dreigende schermutselingen via dialoog moeten worden ontzenuwd. “In 99 procent van de gevallen is dat de juiste aanpak”, zegt Mario Thys van NSPV. “Maar soms volstaat praten niet. Als agenten worden aangevallen, moet je kunnen ingrijpen. Er waren eerst maar twee waterkanonnen voorzien en nauwelijks politie te paard. Zoiets moet je achter de hand kunnen houden voor als het fout loopt.” De bonden eisen overleg met de burgemeester en binnenlandminister Pieter De Crem (CD&V). Ze vragen bij elke manifestatie een gedegen risicoanalyse en de toestemming om in te grijpen als agenten worden aangevallen.

Burgemeester Close blijft zijn aanpak van overleg verdedigen. “Ook al hadden we de betoging verboden, dan nog waren er mensen op straat gekomen. In elke Europese hoofdstad is dat gebeurd, waarom zou dat in Brussel anders zijn? Dan ga je maar beter het gesprek aan met de organisatoren.” 

Plunderingen na de protesten in Brussel.Beeld Dieter Nijs

Dat in Amsterdam burgemeester Femke Halsema vorige week al onder vuur kwam te liggen omdat ze de betoging tegen racisme had toegelaten, is voor hem geen punt. Ook zij kreeg kritiek vanwege de schending van de coronamaatregelen. “Met mondmaskers en handgel hebben we de gezondheidsrisico’s zo klein mogelijk willen houden”, zegt hij. 

Geen ervaring

De betoging werd finaal getolereerd, op voorwaarde dat ze vreedzaam zou verlopen. Alleen hadden de organisatoren weinig of geen ervaring met grote evenementen, laat staan een grote manifestaties in moeilijke tijden waarbij mensen elkaar eigenlijk niet in groep mogen ontmoeten. 

Het Belgian Network For Black Lives heeft zich nadrukkelijk gedistantieerd van het geweld. De organisatie stond zondag enkel in voor het inhoudelijke programma en verwijst voor vragen rond veiligheid door naar Change, een vzw voor de Afrikaanse diaspora in ons land. Na een eerste, succesvol protest afgelopen maandag ging Change het gesprek aan met het Brusselse politiekorps. Op vrijdag vergaderden ze met burgemeester Close en de korpschef.

De voorbereidingstijd was erg kort. Zaterdagnamiddag plaatste Change nog een oproep op Facebook voor vrijwilligers voor beveiliging, stewards en de verdeling van mondmaskers. Rond die tijd wordt ook Greenpeace, dat al jaren op straat komt voor een beter milieu, via het stadsbestuur aangesproken om mee ondersteuning en stewards te leveren. Op dat moment gingen organisatie, politie en stadsbestuur uit van 2.500 tot 5.000 demonstranten. Uiteindelijk werden het er meer dan dubbel zo veel.

Beeld Tim Dirven

Zondag, om 15 uur, het startuur van de demonstratie, probeerden stewards van Change de toegang tot het Poelaertplein te ontzeggen, omdat toen al de afstandsregel van anderhalve meter niet meer gegarandeerd kon worden. Zonder veel succes. “Iedereen kwam op hetzelfde moment, het plein stond in enkele tellen bomvol”, zegt Addy Ntambama van Change. “Om het plein af te sluiten, hadden we te weinig stewards. De politie stond niet vlakbij, dat was ook de afspraak, om geen te agressieve aanwezigheid te vormen. Ze stonden achteraan.”

De demonstratie was al even afgelopen toen het uit de hand liep. Een aantal demonstranten probeerden rond 17 uur het Koningsplein te bereiken, maar stootten op een barricade. “Dat soort casseurs heb je op alle manifestaties, helaas”, zegt Ntambama. Agenten werden bekogeld met stenen en zelfs een verkeerslicht. 

Volgens de politievakbonden duurde het erg lang voordat de politie mocht ingrijpen. “Ondanks verschillende oproepen werd pas heel laat het waterkanon van stal gehaald”, zegt Mario Thys van NSPV. Close, die mee in het commandocentrum zat, looft net de rustige en serene aanpak van zijn politiemensen én de stewards. “Zij hebben ervoor gezorgd dat het daar niet helemaal uit de hand is gelopen.”

Na 18 uur gaat het van kwaad naar erger in de buurt van Naamse Poort: winkelruiten worden aan diggelen geslagen, twee winkels worden ook leeggeroofd. “Groepjes relschoppers verspreiden zich en troepen weer samen”, zegt Thys. “Dan is het moeilijk ze snel te vatten.” Volgens Close heeft de politie finaal juist ingegrepen. “Het is crapuul dat moet worden gestraft. De politie heeft niet voor niets zo veel aanhoudingen gedaan.” De Brusselse burgemeester betreurt het geweld, maar zegt dat hij het evenwicht tussen veiligheid en vrije meningsuiting maximaal heeft willen respecteren. “Ik zou het opnieuw zo doen.”

Beeld Tim Dirven
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234