Maandag 20/09/2021

Hoe een land en een band hun verdeeldheid overwonnenIn volgende vijf scenes brengt Bono Berlijn ter sprake. Als woonplaats van beroemde kunstenaars en anonieme burgers op zoek naar een huis, als politiek zenuwcentrum van wereldbetekenis, als inspirerende locatie waar vier muzikanten na de val van de Muur hun onderlinge verdeeldheid overwonnen om een nieuwe plaat te maken.

SCÈNE 1

BRANDENBURGER TOR, BERLIJN, NOVEMBER 2009 - NACHT

De camera zwaait over een menigte van duizenden mensen op de Pariser Platz.Een Ierse band speelt de song ‘One’ in de stad waar hij bijna 20 jaar vroeger werd geschreven. De band is hier voor een uitzending van MTV om de verjaardag van de val van de Muur te vieren. Een helikoptershot zweeft als een geest door de architectuur van deze hypermoderne stad: de avant-garde Kanselarij, de glazen koepel op de Reichstag, de vernieuwde Brandenburger Tor. Beelden van Oost- en West-Berlijn, dansend op de muziek, worden op de Brandenburger Tor geprojecteerd.Close-up van de band. De zanger geniet van het gewicht van het moment. Van bescheidenheid heeft hij nooit last (de man schrikt er niet eens voor terug om in de derde persoon over zichzelf te schrijven). Op het podium is hij emotioneel, op de manier die we van hem verwachten. Deze keer omdat een song, die hij geschreven heeft om te voorkomen dat zijn band uiteen zou vallen, op de ene of andere manier een onsentimentele ode aan de eendracht is geworden.We volharden in de gekunsteldheid van een scenario en gaan over naar

SCÈNE 2

EEN OUD HERENHUIS, OOST-BERLIJN, OKTOBER 1990 - OCHTEND

Het voelt als een huis dat gebruikt werd om bezoekende hoogwaardigheidsbekleders uit de Sovjet-Unie te ontvangen (want dat is het). Het oog van de camera glijdt over een niet echt imposant bed waarin ooit Leonid Breznjev heeft geslapen - op beide oren, mogen we veronderstellen - terwijl hij het tweede grootste kernarsenaal ter wereld controleerde. Lag de rode nop naast de asbak op het nachtkastje?In het bed, geen logge Breznjev maar een meer verwilderde megalomaan: een veel jongere versie van De Zanger die we in scène 1 hebben ontmoet. Hij is gevaarlijk, maar alleen voor zichzelf. Om eerlijk te zijn, hij heeft een zware kater, nadat hij die nacht met zijn vrienden de hereniging van Duitsland heeft gevierd, een gelegenheid die bij zijn gevoel van eigenwaan past en hem het excuus heeft opgeleverd om zich “in naam van de geschiedenis” te laten gaan.De vlucht waarmee hij en de andere leden van de band zijn aangekomen, was de laatste naar het verdeelde Berlijn. Ze wilden de carnavalssfeer proeven van een stad die haar nieuwe vrijheid ontdekt. In plaats daarvan zijn ze in soort begrafenisstoet van sombere gezichten in grijze jassen beland, marcherend op het geluid van geen muziek. “Die Duitsers hebben echt wel verstand van fuiven,” fluisterde een van de leden van de band. In werkelijkheid is de band aan de verkeerde kant van de Potsdamer Platz (en van de geschiedenis) beland, in een demonstratie tégen de val van de Muur. De camera neemt de details van de kamer in zich op. In de winterzon is ze een symfonie in bruin: bruin tapijt, bruine meubelen, zelfs, ongelooflijk genoeg, een bruine stereo. De Zanger passeert in zijn onderbroek, wanhopig op zoek naar een glas water. Zijn hoofd voelt als een smeulende sigaar die geblust moet worden.Hij schrikt wanneer hij in de hal van de gehuurde villa een Duitse familie ontdekt: een oudere man, zijn vrouw, een vrouw van een jaar of dertig, wat kleinkinderen. De Zanger wrijft ongelovig in zijn ogen. Hij beseft dat hij halfnaakt is.Bono (de Zanger): Eh, wat kan ik voor jullie doen?Oudere man: (in een Engels met een zwaar accent) Nein. Voor ons doen? Dit is mijn huis!Bono: Sorry, dit moet een misverstand zijn. Dit is jouw huis niet, het is mijn huis.Oudere man: Werk jij hier?Bono: Nee, ik woon hier.Oudere man: Wie is de eigenaar?Bono: Niemand - ik bedoel, ik speel bij een band. Nou, zeg maar dat ik het ben, ik ben de eigenaar van het huis - en ik zou graag hebben dat jij nu vertrok.Oudere man: Vertrekken! Jullie vertrekken! Dit is mijn huis en het huis van mijn vader! Ik ga hier nooit meer weg.Bono: (snapt het) Oh. (stilte) Ik snap het. (stilte) Goed, je krijgt je huis terug, maar kun je later terugkomen? Er is hier een rockband die je liever niet wil wakker maken, en ik voel mij niet zo goed...

SCÈNE 3

HANSA STUDIOS, VLAKBIJ DE BERLIJNSE MUUR, EEN MAAND LATER

We zijn in de koele kathedraal van Hansa, de opnamestudio die David Bowie, Iggy Pop en Nick Cave beroemd hebben gemaakt. Ooit was het een balzaal waar de nazi’s graag kwamen dansen. De leden van de Ierse band hebben een gebedsbijeenkomst georganiseerd om de duivels uit te drijven. Echt waar. Maar vandaag zijn hun eigen, persoonlijke duivels van de partij.De leden van de band naderen de dertig en komen in botsing met elkaars volwassen ego’s. Ze leven in hun eigen wereldje en zijn de soepelheid kwijt die een band nodig heeft. Brian Eno, een producer, maakt niet echt een grapje als hij uitlegt dat “bezittingen een manier zijn om geld in problemen te veranderen”. De band heeft van het succes geproefd en, nog erger, heeft goede smaak gekregen, wat fataal is voor wie rock ’n’ roll probeert te maken.De droomruimte waarin de songs worden geboren is nu gevuld met mooie huizen die gevuld moeten worden met niet noodzakelijk mooie kunst. Adam Clayton droomt van Jean-Michel Basquiat; Bono van Louis le Brocquy; Edge van meubelen ontwerpen; Larry Mullen van niet in Berlijn zijn.Edge zit midden in een echtscheiding en is daar kapot van. Hij ziet het ook slecht aflopen met de band. Hij probeert acht maten te schrijven voor een song die ‘The Fly’ heet. Hij schrijft er twee, maar wanneer hij en De Zanger samen gaan zitten, komt er een andere song uit... Uit de mond van De Zanger komen nieuwe woorden en een nieuwe melodie…Bono: (min of meer zingend) We’re one, but we’re not the same... we get to carry each other...Larry: (charmant maar koppig, achter zijn drums) Klink sentimenteel.Bono: Dat hoeft het niet te zijn. Ik kan het bitter genoeg te maken om de zoeterigheid te doen verdwijnen. Het is geen klapzoen, het is het schokschouderen van gelaten optimisme. Het is echt het complete tegengestelde van de hippie nonsens die je van een titel als ‘One’ verwacht.Larry: Waarom noem je het dan ‘One’? Denk je dat het daarmee op nummer 1 komt?Adam: (altijd met een wenkbrauw gefronst) Is ‘One’ geen liedje van Bob Marley?Edge: (droog) Dat is ‘One Love’. Helemaal anders.Adam: Kan me niet schelen, als ik je maar geloof wanneer je het zingt.Daniel Lanois (ook een producer): Mij kan het helemaal niet schelen, als het maar een tekst heeft. Waar gaat het over?Bono Dat weet ik nog niet... Eh, over moeten in plaats van willen samenleven. Het kan van alles betekenen voor verschillende mensen.Brian Eno: Maak er in ‘s hemelsnaam geen liefdesliedje van, dan ga ik kotsen.Bono: Het gaat over liefde maar het is geen liefdesliedje.

SCÈNE 4

HEILIGENDAMM, DUITSLAND, JUNI 2007 - DAG

Een luchtopname van een ouderwets luxehotel aan de Baltische Zee... en de bewaking eromheen, met tanks achter de struiken, enzovoort. De leiders van de acht grootste economieën van de planeet slenteren als studenten op een campus over het binnenplein.De camera bespeurt George W. Bush, Vladimir Poetin, Tony Blair en Nicolas Sarkozy, en gluurt dan door een venster binnen in een salon. Angela Merkel, de Duitse kanselier, heeft een ontmoeting met een groepje activisten. Het bezoek wil weten of de G8 trouw zullen blijven aan hun twee jaar oude belofte om het miljard mensen te helpen dat met minder dan een dollar per dag moet overleven.De sfeer is gespannen. De activisten krijgen hun zin niet. De wereldleiders evenmin - zij willen met rust gelaten worden door de activisten, onder wie de Senegalese zanger Youssou N’Dour, Bono en een andere vergrijsde Ierse rocker, Bob Geldof. Hun organisatie, One heeft haar naam aan de song ontleend.Bob: Kanselier, wat Duitsland heeft gedaan, is indrukwekkend. U hebt in de afgelopen twintig jaar ongeveer vier procent van uw bbp aan de hereniging besteed... en toch wilt u nog altijd 0,7 procent van het bbp aan de wereldwijde economische ontwikkeling geven. Mensen die u nooit zult kennen of zien, zullen hun leven aan die beslissing te danken hebben... Het budget van 2008 bewijst dat u het meent, maar de rest van de wereld zal pas in 2009 weten of het u echt ernst is.Bono: (onderbreekt) Als 2009 zoals 2008 wordt, zal Duitsland de rest van de G8 tonen dat ze hun woorden met klinkende munt moeten waarmaken.Merkel: (die hen al vroeger heeft ontmoet en dat leuk leek te vinden, maar vandaag weinig geduld heeft met mensen die haar G8-fuif dreigen te verknoeien) Wij verbinden ons tot 2008 en niet verder. We zullen natuurlijk ons best doen.Bono: (op z’n hufterigst) Ik wil maar zeggen, mevrouw de Kanselier, dat ik en Bob het nieuwe Duitsland fascinerend vinden. Vijftigduizend mensen hebben vandaag hun solidariteit met de armen van de wereld getoond. U bent zelf zo sterk geëngageerd... en uw regering... en de coalitie. Wij geloven u volledig op uw woord, maar als de anderen hun beloften niet nakomen... u weet ook wel dat niets de mensen zo snel cynisch maakt als leiders die applaus opstrijken voor verbintenissen die ze niet naleven. Een belofte aan jezelf of je eigen kiespubliek breken is een ding, maar een belofte aan de meest kwetsbare mensen op de planeet breken, dat is een vloek.Merkel: (zacht en rustig) Toen ik als meisje opgroeide in Oost-Duitsland, heeft mijn vader mij een heel belangrijke les geleerd. Hij zei: zorg dat je altijd meer bent dan je lijkt, en dat je nooit meer lijkt dan je bent.Close-up van de ogen van De Zanger. Hij is een vlieggewicht in de ring tegen Muhammad Ali. Hij heeft de uppercut niet eens zien komen. Keer haar devies om en je hebt heel zijn leven. Gelukkig gaan we over naar

SCÈNE 5

EEN RESTAURANT IN BERLIJN, NOVEMBER 2009 - NACHT

Twintig jaar nadat hij in de verkeerde demonstratie was gesukkeld is De Zanger weer in Berlijn, voor het concert aan de Brandenburger Tor. Achteraf gaat hij uit eten met Wim Wenders, de Duitse filmmaker, en diens vrouw Donata Wenders, een fotografe. Ze praten over een Duitsland dat ook zonder Muur economisch en ideologisch verdeeld is, en over de rol dat het land in de wereld zou moeten spelen. De hereniging heeft geen eenheid gebracht.Bono tatert enthousiast dat Merkel, die eerst te weinig had beloofd, nu veel meer hulp geeft dan ze had toegezegd. Hij is blij met haar krachtige verklaring dat de wereldrecessie geen excuus mag zijn voor het falen van het westen om de humanitaire bijstand en de investeringen te leveren die zoveel mensen uit de extreme armoede zouden bevrijden.Bono: Misschien wordt zij de vrouw die alles verandert... Misschien heeft het met haar achtergrond te maken, haar jeugd in Oost-Duitsland... Ze is een ongewone combinatie van wetenschap en ouderwetse moraal. Ik denk dat haar vader dominee was. Ze gebruikt een nauwkeurige, emotieloze taal, maar je voelt dat ze eerlijk en misschien wel empathisch is. Ik was een idioot...Wim: Daar is jouw taak. Zij wist dat en ze wist ook dat onze interne verschillen onbelangrijker worden, naarmate Duitsland dichter bij Europa en de rest van de wereld komt... In elk geval kun je de politiek nooit losmaken van de cultuur. Liedjes, films, gedichten, boeken scheppen een geheugen en bewaren het - wat geweest is en wat zou kunnen zijn als wij oprecht waren over onszelf.Bono: (in vino veritas) Ik denk dat voor een artiest niets zo moeilijk is als oprecht zijn.Wim: En voor een politicus.Donata: (moe maar hoopvol) Voor ons allemaal. Maar weet je, hoe groot de kloof ook is, we kunnen nu tenminste zien wat er aan de andere kant van de muur ligt, en achter het gordijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234