Zondag 26/09/2021

Tax shift

Hoe een hogere btw niet per se asociaal hoeft te zijn

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

De boodschap van minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) is duidelijk: de tax shift zal via de btw-weg verlopen, of zal niet zijn. De kritiek klinkt even helder: asociaal en onverantwoord. Zonder compensaties dreigen de laagste inkomens inderdaad hard getroffen te worden. "Maar met een lastenverlaging kun je op het einde van de rit een positief effect hebben."

Op de krant die u nu in handen hebt, betaalt u geen btw. Op een ticket voor een museum, een bezoek aan de dokter of - vreemd genoeg - lottobiljetten ook niet. Om alle uitzonderingen, vrijstellingen en verlaagde tarieven voor btw op te lijsten, heb je al snel een klein boek nodig.

Op dat boek zou je dan weer 6 procent btw moeten betalen, want boeken genieten nu eenmaal van een gunsttarief. Minister van Financiën Johan van Overtveldt (N-VA) is "onder de indruk" van alle uitzonderingen die zijn kabinet in kaart heeft gebracht, zo vertelde hij in een interview met De Tijd. Van Overtveldt liet ook geen twijfel bestaan over hoe hij de beloofde en fel bediscussieerde tax shift wil laten verlopen. De lasten op arbeid moeten verschuiven naar meer belasting op consumptie, milieuvervuiling en vermogen.

"In die volgorde", want een vermogens(winst)belasting zal volgens de minister te weinig opbrengen, net zoals - op termijn - ecologische taksen. Blijft over: btw en andere indirecte belastingen, zoals accijnzen. "Dat is een relatief stabiele belasting. Maar ze is niet de enige: er zal een pakket op tafel komen", aldus de oud-hoofdredacteur van Trends. Simpel gesteld: minder belasting op het geld dat je verdient via arbeid en meer op het geld dat je ermee uitgeeft.

BTW?

• Het algemene tarief in België is 21 procent.

• Daarop bestaan heel wat uitzonderingen.

• Veel activiteiten met een cultureel, medisch of sociaal karakter, zoals binnen een vzw, zijn vrijgesteld van btw. Net als bepaalde diensten van een advocaat of goederen, zoals kranten en weekbladen, met een algemeen informatief karakter.

• Het lagere tarief van 6 procent geldt voor de meeste levensmiddelen (zuivel, vlees, fruit en groenten) en commerciële diensten met een sociale basis, zoals personenvervoer, maar ook voor renovatiewerken aan een huis dat ouder is dan vijf jaar. Ook de meeste cultuurproducten genieten van dit gunsttarief.

• Het tussentarief van 12 procent is een stuk beperkter. Margarine behoort ertoe, net als steenkool en banden voor landbouwmachines.

Stevige kritiek

Vragen naar verdere details over het plan, zoals welke uitzonderingen men wil schrappen en voor welke producten en diensten we meer btw zullen betalen, bleven het hele weekend onbeantwoord. De piste kon alvast rekenen op stevige kritiek. Een btw-verhoging is asociaal, zo liet onder meer sp.a verstaan. Want meer btw betekent minder koopkracht, zeker voor de laagste inkomens.

Bij hen is het aandeel van consumptiebelasting verhoudingsgewijs immers groter in hun totale belastingdruk (zie grafiek). Hoe armer, hoe meer je een btw-verhoging 'voelt'.

Een terechte kritiek? Als er een lineaire verhoging komt, dan wel. Veel hangt dus af van wat er gebeurt op het niveau van de inkomstenbelasting. Als iedereen, ook de laagste inkomens, netto meer loon overhoudt dankzij een lastenverlaging, dan is het negatieve effect van een btw-verhoging op de koopkracht te verwaarlozen en draait ze zelfs positief uit.

null Beeld De Morgen
Beeld De Morgen

Marge

"Je gaat de lage inkomens meer plezier doen door de lasten op arbeid te verlagen", stelt econoom Gert Peersman (UGent). "Een lagere loonkost betekent op termijn meer jobs en dus meer welvaart en koopkracht. Natuuurlijk houd je best een laag tarief voor levensnoodzakelijke middelen, maar voor al de rest hebben we nood aan een grote kuis. Je kunt trouwens ook een aantal luxeproducten meer gaan belasten, en zo je hervorming socialer maken. Vandaag betaal je 21 procent btw op een jacht of op een Maserati. Dat kan perfect wat meer zijn."

Het Belgische btw-tarief van 21 procent is al een van de hogere in Europa. Alleen bevindt onze reële belasting op consumptie zich door de vele uitzonderingen en verlaagde tarieven eerder onder het gemiddelde. Er is dus een zekere marge. Wat niet betekent dat een btw-verhoging gecombineerd met lagere lasten op arbeid zonder gevaar is. Al was het maar door de pure haalbaarheid. Achter elke gunsttarief schuilt immers een hele sector die een verhoging kan missen als kiespijn. Denk maar aan de landbouw, horeca of bouw. Ook de cultuursector, die vandaag grotendeels in de 6 procent-categorie valt, zal een verhoging niet zonder slag of stoot aanvaarden.

"Bovendien is het geen wondermiddel", duidt econoom André Decoster (KU Leuven). "Sowieso zijn indirecte belastingen minder herverdelend. Rijk of arm: iedereen betaalt hetzelfde tarief, of je het nu verhoogt of verlaagt. Zeker, je kunt compenseren met lagere loonlasten. Maar wat met gepensioneerden en werklozen? Die hebben geen inkomen uit arbeid, en dreigen sowieso de dupe te worden."

Consumptie meer belasten heeft wel één groot voordeel. In tegenstelling tot kapitaal kan het niet zomaar wegvluchten. De regering kan het snel doorvoeren met een tastbaar resultaat als gevolg, in de vorm van meer inkomsten. Vandaag rijft de overheid zo'n 27 miljard euro aan btw-inkomsten binnen, en dat kan volgens internationale instellingen zoals de OESO en het IMF een stuk beter.

null Beeld Bas Bogaerts
Beeld Bas Bogaerts

Fiscaal kluwen

Voor ons land berekende de Europese Commissie eind vorig jaar nog dat een afschaffing van de lagere tarieven 9 miljard extra kan opleveren. Maar welke politicus zal kunnen uitleggen dat we voor basisproducten plots 15 procent meer moeten betalen? En wat zijn levensnoodzakelijke producten eigenlijk? Over boter en melk zal er weinig discussie bestaan, maar wat met hersteldiensten van schoenen en kleren, installatie van alarmtoestellen, veevoeder, auteursrechten en postzegels om te verzamelen? Voor die betalen we ook 6 procent btw.

De politieke gevoeligheid maakt de zaken er niet eenvoudiger op. En toch zal het in een essentie politieke keuze zijn hoe men het btw-stelsel wil hervormen, net als hoe een milieu- en vermogens(winst)belasting passen in het bredere verhaal van een tax shift.

"Natuurlijk mag je de opbrengst van een vermogenswinstbelasting niet overschatten en is zo'n belasting een stuk volatieler," zegt Peersman. "Maar dat is geen reden om het niet te doen. Mijn hoop is dat door alles duidelijk in kaart te brengen, we eindelijk ons fiscaal kluwen kunnen vereenvoudigen. Mijn vrees is een vaag compromis door een koehandel, met wat gemorrel in de marge."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234