Vrijdag 14/08/2020
Beeld rv

ColumnDe schaal van Mulders

Hoe duurder de auto, hoe kleiner de kans dat de chauffeur stopt voor een voetganger. Per 1.000 euro duurder scheelt het 3 procent

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen. 

Alle wetenschappelijk onderzoek is interessant, maar sommig wetenschappelijk onderzoek boeit je toch net nog iets meer dan ander. Als het bevestigt, bijvoorbeeld, wat je zelf al veel eerder in het straatbeeld vaststelde.

Amerikaanse wetenschappers onderzochten hoe gemakkelijk automobilisten stoppen om voetgangers over te laten steken. Die kans blijkt kleiner als de automobilist met een dure auto reed. Wonderlijk is hoe de vorsers daar zelfs een exact cijfer op kunnen plakken: per duizend euro duurder, daalt de kans dat de auto stopt met 3 procent. Het onderzoek bevestigt wat iedereen eigenlijk al veel langer weet: dat mensen in een dure bak het verkeersreglement vaker aan de laars lappen. Vervolgonderzoek kan uitwijzen dat ze ook vaker parkeren op zebrapaden en de clignoteur, zoals mijn vader de richtingaanwijzer noemde, als een hinderlijke optie beschouwen. Je ziet zo toch ook wel dat ik je de weg afsnij?

De vraag of je stopt voor voetgangers, komt neer op de vraag hoe gemakkelijk je je kunt verplaatsen in de ander. Het gaat om empathie, die eigenschap die ongeveer even handig is als een druipneus om in het leven hoge toppen te scheren.

Steve Jobs

Om empathie draait ook een ander onderzoek dat ik erg fascinerend vind. Het speelt zich af in de ietwat onderschatte wereld van de ratten. Die verguisde diertjes vermijden het blijkbaar om andere ratten pijn te doen. Nederlandse onderzoekers toonden aan dat ratten, of het nu vrouwtjes betreft of mannetjes, een gedrag vertonen dat harm aversion genoemd wordt. Ze hebben een afkeer van kwaad of letsel, een eigenschap die je als het goed is ook aantreft bij mensen.

De onderzoekers gaven de ratten de keuze tussen twee knopjes die ze konden indrukken om een beloning te krijgen. De ene knop gaf meer snoepjes dan de andere, maar als het dier die indrukte, kreeg een rat in een aangrenzend kooitje een elektrisch schokje. Zij protesteerde dan door luid te piepen – hoe zou je zelf zijn?

De wetenschappers kwamen er achter dat de ratten het meden hun favoriete knop te gebruiken, zelfs al leverde die twee keer zoveel snoepjes op. Ze ­probeerden dus te vermijden dat een soortgenoot pijn leed. Onduidelijk was of de ratten dat deden uit altruïstische overwegingen, of gewoon omdat ze niet hielden van het ellendige gepiep van gepijnigde buren. “Wat het motief ook is,” vergoelijkte de onderzoeksleider, “ik vind het erg fascinerend dat mensen met ratten een mechanisme delen dat asociaal gedrag voorkomt.”

Dat mechanisme heeft wel zijn beperkingen. Levert de pijnlijke knop niet twee maar drié keer zoveel snoepjes op als de andere, dan gaan de ratten hem wel weer à volonté gebruiken – hoe zou je zelf zijn? Ethische overwegingen verdampen wel vaker als het verschil in beloning te groot wordt.

Een zeldzame uitzondering op die wetmatigheid is Laurene Powell Jobs (56), die als weduwe van de Apple-topman zomaar de 35ste rijkste mens ter wereld werd. “Het is niet eerlijk dat individuen in hun eentje even rijk zijn als miljoenen en miljoenen mensen tezamen”, zegt zij niettemin. “Daar schuilt geen enkele rechtvaardigheid in. Steves rijkdom herverdelen, daar wijd ik mijn leven aan.”

Mijn gedachten gaan uit naar de Apple-topman, die er zijn hand niet voor omdraaide te parkeren op plaatsen voor gehandicapten. Hij reed dan ook met een zilvergrijze Mercedes 55 SL AMG, zo duur dat hij ­wiskundig gezien niet kón stoppen voor voetgangers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234