Donderdag 24/10/2019

Droogte

Hoe dieren onder de droogte kreunen: "Jonge beestjes die het nest verlaten, sterven vaak na drie dagen"

De egel heeft het moeilijk tijdens droogtes. Beeld AFP

De aanhoudende droogte weegt niet alleen op landbouwgewassen, maar ook op dieren. Vogel- en zoogdierenopvangcentra barsten van de verzwakte exemplaren. "Jonge dieren die het nest verlaten, sterven vaak na drie dagen."

Wie zijn muggenbeten beu is, hoopt maar beter dat de droogte aanhoudt. Muggen leggen hun eitjes namelijk het liefst nabij meren of waterpartijen, die bij deze droogte eerder uitzondering dan regel zijn.

Al kunnen de inwoners van Schellebelle over het tegenovergestelde getuigen. Het nabijgelegen Meersen-Donkmeer staat er nu namelijk zo droog dat steekmuggen maar al te graag hun eitjes leggen in het vrijgekomen slib. Het gemeentelijk rampenplan is zelfs afgekondigd.

Vogels en kleine zoogdieren kreunen ook volop onder de droogte. Door het uitdrogen van poelen, beken en plassen vinden zij namelijk steeds moeilijker water. Het gevolg: opvangcentra die barsten van de verzwakte vogels, egels, eekhoorns en andere zoogdieren. 

"We krijgen voortdurend compleet uitgedroogde egels binnen", zegt Sil Janssen van het natuurhulpcentrum in Opglabbeek. "De droogte treft vooral jonge egels die pas het nest verlaten hebben om op eigen benen te staan, maar geen water vinden. Dan sterven ze na drie dagen." 

Egels zitten het vaakst in tuinen en parken, plekken waar er zonder regenval moeilijk water te vinden is. "Ze komen in hun zoektocht naar water dan vaak in zwembaden terecht, waar ze in verdrinken", zegt Diemer Vercayie, expert zoogdieren bij Natuurpunt.   

Een ander dier dat volgens Vercayie kreunt onder de droogte is de mol. Die hangt namelijk af van onderaardse gangen voor het vangen van insecten en wormen. Alleen is bij deze droogte de bodem vaak zo hard dat de prooien van de mollen de ondergrondse gangen niet bereiken. "De mol moet dan aan de oppervlakte gaan jagen, maar dat is veel gevaarlijker", aldus Vercayie.

Mollen zijn door de vaak harde en droge bodem genoodzaakt om bovengronds te jagen. Beeld © Henry Ausloos

Maar ook de egel wordt getroffen door een te droge en harde bodem. Zo hangt de egel onder andere af van wormen en insecten die vanuit de ondergrond naar de oppervlakte kruipen. Dat is echter moeilijk bij een uitgedroogde bodem.

Speeksel en modder

Het Vogel- en Zoogdierenopvangcentrum van Heusden-Zolder krijgt dan weer massaal veel vogels binnen die verzwakt zijn door de hitte. "Vooral jonge vogels, die bezwijken bij een gebrek aan water", legt medewerker Yenton Elsen uit. 

"Ik raad iedereen aan een waterschaal voor de vogels te plaatsen", zegt Frederik Thoelen, directeur van Vogelbescherming Vlaanderen. "Vogels krijgen het moeilijk met de droogte, maar van een ramp kunnen we nog niet spreken."

Vogels hebben echter niet alleen waterpartijen en plassen nodig om te drinken, maar ook om hun nesten te bouwen. Zo bouwen zwaluwen hun nesten met een mengsel van speeksel en modder. "Maar in deze droogte is er amper modder voorhanden waarmee zwaluwen aan de slag kunnen", legt Thoelen uit. "Dat maakt de droogte nog eens zwaarder voor die soort." 

Zwaluwen maken hun nesten met modder, dat in deze droogte amper voorhanden is. Beeld Getty Images

Broodnodig

"Op het vlak van voedselvoorziening hebben vogels echter niets te vrezen van de droogte", vervolgt Thoelen. En dat kan kloppen, zo zijn de meeste insectenpopulaties doorgaans niet onderhevig aan droogtes zoals we die vandaag kennen. Dat hebben ze te danken aan bomen, struiken en gewassen die de waterschaarste redelijk vlot doorstaan, aldus Koen Van Es, plantkundige van de Plantentuin in Meise. "De meeste boom- en plantensoorten, toch degene die een paar jaar oud zijn, zijn goed gewapend tegen dit soort droogtes." 

Voor bloemen, grassen en landbouwgewassen liggen de kaarten volgens hem anders. "Een plant die droogstaat, produceert minder bloemen zodat hij minder water verdampt", legt Van Es uit. Een nadeel voor een andere diersoort: de bijen.

Die halen de voor hen broodnodige nectar uit bloemen, maar komen door de droogte in de problemen, aldus Jens D'Haeseleer, bijenexpert bij Natuurpunt. "Wilde bijen zijn slechts enkele weken actief en halen hun nectar meestal uit slechts één soort bloem, bijvoorbeeld rolklaver. Wanneer die bloemen verdord zijn door de droogte, missen de bijen hun kans." 

Maar ook de gewone honingbij kan in de problemen komen door de droogte. "Om zich tegen het watertekort te verweren, produceren planten minder nectar. Bij complete droogte valt de nectarproductie zelfs volledig stil, waardoor bijen op hun honger blijven zitten."

Al moeten we ons volgens D'Haeseleer nu nog geen zorgen maken over bijensterfte. "De populaties dalen voorlopig niet, maar bij aanhoudende droogte kan het snel fout lopen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234