Zondag 20/06/2021

Hoe defensief, angstvallig en verkrampt kan ons onderwijs zijn?

null Beeld kos
Beeld kos

Patrick Loobuyck is moraalfilosoof verbonden aan de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Gent. Auteur van 'Meer LEF in het onderwijs. Levensbeschouwing, Ethiek en Filosofie voor iedereen'.

Mag een homoseksuele leraar zich als homo uiten? Deze vraag beroerde gisteren de gemoederen. Een leerkracht basisonderwijs had op een sollicitatiegesprek het advies gekregen om zijn geaardheid niet nadrukkelijk te uiten. Charles Huygens, de directeur-generaal van het Brussels openbaar onderwijs, bevestigde dit met de woorden dat leerkrachten er goed aan doen voorzichtig te zijn met uitspraken over hun privéleven, of dit nu over godsdienst, politieke overtuigingen of geaardheid gaat.

Door de seksuele geaardheid op hetzelfde niveau te zetten als godsdienstige en ideologische overtuigingen, maakt de directeur-generaal er een potje van. Geaardheid behoort tot wat mensen zijn - net zoals mensen bruin, groot, corpulent en/of aantrekkelijk kunnen zijn. De overtuigingen die mensen eropna houden zijn het resultaat van opvoeding, onderwijs, beïnvloeding, en/of kritisch nadenken. Geaardheid behoort tot het niveau waarvoor mensen niet zelf verantwoordelijk zijn, overtuigingen behoren tot het niveau waarvoor mensen wel aansprakelijk zijn. Door op een pedagogisch onverantwoorde manier te veel en te eenzijdig de eigen politieke, ideologische en morele overtuigingen in de klas te uiten, kunnen kinderen oneigenlijk beïnvloed worden. Daar dient het onderwijs niet voor, dus hier is een vorm van omzichtigheid inderdaad geboden - wat niet wil zeggen dat het altijd onwenselijk is dat de leerkracht eerder subjectieve oordelen in het klasgebeuren binnenbrengt. Het gemotiveerde oordeel van een leerkracht esthetica en literatuur over Bach en Baudelaire kan een meerwaarde zijn. Het kan een verrijking zijn voor de leerlingen als de leerkracht uitlegt waarom ze bepaalde werken goed vindt en andere niet. Het kan een uitnodiging en hulp zijn voor de leerling om zelf tot een oordeel te komen.

Hoe anders is het bij huidskleur, handicap, gestalte en geaardheid. Hier is er geen sprake van mogelijke beïnvloeding, maar gaat het er in de eerste plaats om dat mensen leren aanvaarden dat er onuitwisbare verschillen zijn tussen mensen - verschillen waar mensen zelf overigens niets aan kunnen veranderen (als ze dat al zouden willen) en dus niet verantwoordelijk voor gesteld kunnen worden. Meer nog dan bij levensbeschouwelijke, morele en ideologische diversiteit het geval is, moeten mensen (leren te) aanvaarden dat anderen echt anders kunnen zijn en toch gelijkwaardig zijn. Over de (on)waarde van het gedachtegoed en de bijbehorende levensstijl van mensen, daarover kan gediscussieerd worden. Een atheïst mag het religieus leven problematisch vinden, de asceet mag neerkijken op het consumentisme en omgekeerd. Maar in een open samenleving aanvaarden we niet dat mensen ongelijk gewaardeerd en gerespecteerd worden omwille van huidskleur, lichaamskenmerken of seksuele geaardheid.

Voortrekkersrol
Dat met name actoren uit het onderwijsveld nu oproepen om de seksuele geaardheid - de homoseksuele geaardheid wel te verstaan - te verdonkeremanen is intriest. Het illustreert een defensief, angstvallig verkrampte houding terwijl het onderwijs nu juist als taak heeft om kinderen en jongeren op de open samenleving voor te bereiden en bepaalde immorele taboes het hoofd te bieden. Het onderwijs moet hierin een voortrekkersrol op zich nemen. Goed dus dat zowel het katholiek onderwijs als het GO! zich gisteren duidelijk van de genoemde uitspraak hebben gedistantieerd.

De vraag rijst overigens waarom de leerkracht dit advies kreeg. Is het om de leerlingen te beschermen tegen zaken die ingaan tegen datgene wat ze in hun (religieuze) opvoeding meekrijgen? Dit is alvast een slecht argument. Het is net de taak van het onderwijs om leerlingen voor te bereiden op een open samenleving waarin verschillende mensen aanwezig zijn. Dat doe je niet door te vragen aan homo's om hun geaardheid te verbergen. Het blijkt overigens uit allerlei rechtspraak - van Straatsburg tot het hooggerechtshof in de VS en Canada - dat leerlingen niet het recht hebben om zich van diversiteit af te sluiten. Wel moet het onderwijs vrij zijn van oneigenlijke beïnvloeding - maar dat argument is inzake de seksuele geaardheid naast de kwestie. Mensen worden geen holebi of hetero doordat ze van een leerkracht les kregen die openlijk holebi of hetero was.

Of was het advies ingegeven om de leerkracht te beschermen tegen onaangename en misschien wel verontrustend negatieve reacties van leerlingen en ouders? Ook dat is een slecht argument. Het is analoog aan de laffe redenering dat meisjes best geen korte rokjes dragen als ze niet lastiggevallen willen worden, of dat de biologieleerkracht best Darwin verzwijgt omwille van religieuze gevoeligheden. Als het onderwijs plooit voor negatieve feedback op een homoleerkracht, dan zijn we ver van huis.

Werk aan de winkel
Net gisteren werden de resultaten bekend gemaakt van een UA-onderzoek naar het gedrag van 500 studenten ten aanzien van homoseksuele mannen. Het onderzoek bevestigt dat er nog werk aan de winkel is: een substantiële groep jonge twintigers voelt zich ongemakkelijk in de nabijheid van homoseksuele mannen en er wordt nog al te vaak naar flauwe grapjes en schuttingtaal teruggegrepen om over deze mensen te praten. Het onderwijs moet haar leerkrachten dus niet beschermen door ze te vragen het eigen vlees en bloed te verloochenen, maar door aan een open schoolsfeer en samenleving te werken waarin mensen in al hun verschil gelijk gewaardeerd worden en waarin leerlingen duidelijk de boodschap meekrijgen dat mensen uitsluiten, ridiculiseren of beschimpen omwille van lichamelijke kenmerken en seksuele geaardheid niet kan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234