Zaterdag 04/12/2021

analyse

Hoe de VS en Europa in snelheid zijn gepakt door IS

Een Amerikaanse AV-8B Harrier-straaljager staat klaar om op te stijgen op het schip USS Makin Island in de Perzische Golf. Beeld EPA
Een Amerikaanse AV-8B Harrier-straaljager staat klaar om op te stijgen op het schip USS Makin Island in de Perzische Golf.Beeld EPA

Terwijl de voorbereiding van het anti-IS-offensief nog volop aan de gang was, moesten Amerikaanse piloten maandagnacht toch al in actie schieten en IS-doelwitten bombarderen. "Het feit dat de Verenigde Staten de timing van hun offensief uit handen lieten nemen door IS moet ons grote zorgen baren." Of hoe dit tot een miliair fiasco kan leiden

Hij had lang getwijfeld, maar midden augustus nam president Barack Obama de definitieve beslissing om alles in gereedheid te brengen om IS ook in Syrië aan te vallen. De Amerikaanse president was op een punt gekomen dat hij niet anders kon. Toen de Islamitische Staat in juni de Iraakse stad Mosoel had veroverd en met zwaar Amerikaans legermaterieel en 334 miljoen euro overheidsgeld aan de haal was gegaan, moet Obama beseft hebben dat er in Irak en Syrië een vechtmachine was ontstaan die vele malen groter was dan zijn inlichtingendiensten hem hadden doen geloven.

Wanneer IS-strijders op 5 augustus een offensief lanceren op tienduizenden jezidi's en daarbij gruwelijke massamoorden begaan, wordt voor Washington een grens overschreden. Obama geeft bevel tot een beperkte ontplooiing van het Amerikaanse leger. De eerste luchtaanvallen zijn een feit. Maar is pas met de moord op de Amerikaanse journalist James Foley op 19 augustus dat in Washinton alle alarmbellen aangaan. De Amerikaanse publieke opinie reageert geschokt, Obama beseft dat hij geen andere keuze heeft dan in Irak én Syrië in directe confrontatie te gaan met IS.

Amerikaans president Barack Obama. Beeld REUTERS
Amerikaans president Barack Obama.Beeld REUTERS

Levensgevaarlijke opdracht
Op 22 augustus brengen de generaals van Central Command, dat operaties van het Amerikaanse leger in het Midden-Oosten overziet, de militaire planning van de oorlog tegen IS in een stroomversnelling. Justin Bronk, analist van het Britse Royal United Services Institute: "Op dat moment begon het Amerikaanse leger met alle strategische IS-locaties in kaart te brengen. Daarvoor werd onder andere gebruik gemaakt van satellietbeelden en verkenningsvluchten. Maar het lijdt geen twijfel dat de VS ook inlichtingenmensen op het terrein inzette.

Vooral het Vrije Syrische Leger en de Koerdische strijdkrachten hebben waardevolle informatie. Verder beschikken de Amerikanen uiteraard over informanten ter plaatse. Met al deze inlichtingen werden potentiële IS-doelwitten in kaart gebracht: wapenopslagplaatsen, commandocentra, checkpoints. Vergeet niet dat het voor Islamitische Staat zo goed als onmogelijk is om hun wapens te verstoppen: ze maakten Amerikaans tanks en vrachtwagens van het Iraakse leger buit en die kun je niet zomaar discreet verbergen."

Amerikakenner Bart Kerremans (KU Leuven) merkt op dat inlichtingen verzamelen in Syrië geen sinecure is. "Zeker in Raqqa is spioneren voor de Amerikanen een levensgevaarlijke bezigheid. Het wemelt daar van IS-strijders, een spion die ontmaskerd wordt, zal daar niet lang leven. Vandaar dat de VS zeer waarschijnlijk ook een beroep deden op inlichtingen die al wat verouderd zijn: getuigenissen van vluchtelingen en van verjaagde strijders van het Vrije Syrische leger."

null Beeld AP
Beeld AP

Sneller dan verwacht
Het feit dat de VS deze oorlog niet alleen hoeven te voeren, maakte de voorbereidingen iets makkelijker. In augustus kwamen ook de regimes van Saoedie-Arabië, Jordanië, Bahrein, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten tot het besef dat het leger van de Islamitische Staat zo groot en krachtig was geworden dat ze een gevaar was geworden voor de hele regio. Justin Bronk: "Vanuit technisch oogpunt zal de samenwerking met de VS weinig problemen opleveren. Al deze Arabische landen vliegen met Amerikaanse straaljagers. Maar vanuit politiek oogpunt is deze coalitie natuurlijk opmerkelijk: wie had ooit gedacht dat de VS een militair verbond zouden aangaan met soennitische regimes om tegen extremistische soennitische rebellen te gaan vechten?"

Met name de Jordaanse militaire inlichtingendiensten zouden bij de planning van de Amerikaanse bommencampagne een belangrijke rol hebben gespeeld. Saoedie-Arabië stelde zich dan weer kandidaat om militaire training te geven aan strijders van het Vrije Syrische Leger.
Vanuit Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland kwamen wapentransporten op gang die behalve de gematigde Syrische rebellen ook de Koerdische strijders moesten versterken. In strak tempo werd alles in gereedheid gebracht voor een totale oorlog tegen IS in Syrië waarbij Amerikaanse luchtaanvallen gevolgd zouden worden door een grondoffensief van Koerden en Syrische rebellen.

Maar dit plan werd doorkruist. De jongste weken rukten IS-strijders dermate snel op dat de VS sneller dan verwacht in actie moesten schieten. Vooral het beleg van de Koerdische stad Kobani, nabij de Turkse grens, veroorzaakte paniek. De slag om Kobani begon vorige vrijdag en bracht op drie dagen tijd een vluchtelingenstroom van 130.000 mensen op gang. Mocht de stad de komende dagen in IS-handen komen dan zullen nog eens 300.000 mensen naar Turkije vluchten.

De Amerikaanse generaal William C. Mayville Jr. toont waar de Amerikaanse bombardementen in Syrië plaatsvonden. Beeld EPA
De Amerikaanse generaal William C. Mayville Jr. toont waar de Amerikaanse bombardementen in Syrië plaatsvonden.Beeld EPA

Assad kan profiteren
Bart Kerremans: "Gezien het oude Turks-Koerdische conflict heeft Ankara het ook bijzonder moeilijk met het feit dat Koerdische strijders worden ingezet om Kobani te beschermen. Turkije dreigde echt in een onmogelijke situatie terecht te komen, en daardoor kwamen de Amerikanen onder tijdsdruk te staan." Gevolg: hoewel de voorbereiding van het anti-IS-offensief nog volop aan de gang was, bleek maandag dat het Amerikaanse luchtoffensief niet langer uitgesteld kon worden.

Het belangrijkste gevolg van deze versnelling zou wel eens kunnen zijn dat het Vrije Syrische Leger nog niet sterk genoeg is om IS op het terrein te confronteren waardoor de VS zonder grondtroepen zitten. En dat vergroot dan weer de kans dat vooral het Syrische regeringsleger van president Assad van de Amerikaanse bombardementen zal profiteren.

"Het feit dat de Verenigde Staten de timing van hun offensief uit handen lieten nemen door IS moet ons grote zorgen baren", vertelt een gerenomeerde terreurexpert die voor een Europese overheid werkt. "Ik vrees dat wij zonder het te beseffen de agenda van IS aan het uitvoeren zijn. Het was IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi zelf die in januari al verkondigde dat hij een oorlog met het Westen wilde uitlokken. De VS en Europa worden steeds dieper meegezogen in een moeras waar IS de baas is. Zij zullen de Amerikaanse aanvallen gebruiken om hun aanhang nog verder te vergroten. Al te vaak vergeten wij dat de IS-leiders niet als logische politici en militairen denken, maar als sekteleiders die met de dag meer volgelingen werven. Een Amerikaanse aanval die gesteund wordt door Arabische landen zal hen mogelijk nog aantrekkelijker maken. We lijken er maar geen greep op te krijgen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234