Maandag 28/11/2022

Blik op BelgiëGeel

Hoe de put een berg werd: achter het mysterie van De Zegge gaat een onaangename verklaring schuil

Natuurgebied De Zegge in Geel. Beeld Jonas Verhulst
Natuurgebied De Zegge in Geel.Beeld Jonas Verhulst

De Zegge in Geel, het oudste natuurreservaat van ons land, werd zopas zeventig jaar. Dit weekend was het moerasgebied uitzonderlijk open voor het publiek. Daar kletterde de regen en klonk kritiek.

Geert De Weyer

Zondagmorgen, De Zegge. Donkere wolken pakken zich boven onze hoofden samen. Dan druppelt het, vervolgens regent het pijpenstelen. Wandelaars die zonder bottines in dit laagveenmoeras en heidebiotoop arriveren, vloeken de duivel uit de hel. Dat ze er überhaupt - zij het met gids - mogen wandelen, is dan weer wel goed nieuws, want ’s lands oudste natuurreservaat is doorheen het jaar niet toegankelijk. Voor het afgelopen feestweekend werd een uitzondering toegestaan.

De Zegge, 111 hectare groot, klinkt als een succesverhaal. Zeventien soorten zoogdieren en 169 vogels vonden er een onderkomen, net als 10 soorten reptielen en amfibieën, 28 dagvlinders, 40 libellen, 348 planten en 190 kevers. In 2001 keerde de behoorlijk imposante roerdomp na 22 jaar terug als broedvogel, terwijl vorig jaar voor het eerst sinds 140 jaar een ooievaarsjong uitvloog.

Maar buiten het oog van de bezoeker, niet eens zo diep onder de grond, dreigt een ramp. Drie jaar geleden hing de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde Antwerpen (KMDA), die het gebied sinds 1952 onder haar hoede heeft, al bij de Vlaamse overheid aan de alarmbel: het was vijf na twaalf voor De Zegge. De reden? Het systematisch oppompen van grondwater door de naburige landbouwers.

Hoe de put een berg werd

Daarom wordt er, naast randanimatie en verkoopstandjes, ook een persconferentie georganiseerd. Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) tekent present. Al kirrend rijdt ze Kapitein Zeppos-gewijs met het amfibievoertuig Truxor T50 een veengebied op om riet te maaien. Ideaal voor een photo-op.

Maar er worden ook serieuze zaken besproken. Dat er veel op het spel staat voor “dit uniek stukje Vlaanderen, zelfs uniek stukje Europa”, weet een behoorlijk kritische KMDA-directeur Dries Herpoelaert.

“Dit gebied houdt met zijn omvangrijke veenlagen enorme hoeveelheden koolstof vast en vormt zo een baken in de strijd tegen de klimaatopwarming”, begint hij. “Daarbovenop fungeert het als natuurlijke airconditioning en als opslagplaats en bufferzone voor oppervlakte- en hemelwater.”

Maar de waterhuishouding wordt bedreigd, leren we. “Vooral het oppompen van grondwater in het omliggende landbouwgebied droogt De Zegge in een hoog tempo uit. Het reservaat ligt nu al ruim een meter hoger dan de omliggende landbouwgronden. En dat voor een moeras. We spreken weleens over het mysterie van De Zegge: hoe de put een berg werd.”

Een systeemfout, klinkt het. “Structureel heeft ons reservaat en bij uitbreiding de hele Netevallei nood aan een volledige reshuffle.” Herpoelaert stelt dat de historische claim van de landbouw op de vallei en haar ongebreidelde drainage herbekeken moet worden, en pleit ervoor landbouw en natuur in een nieuw evenwicht samen te brengen. In 2014 zou de regering hier al “beslist beleid” hebben gevoerd, maar er gebeurde niets.

Vlaamse spons

Demir geeft Herpoelaert over de hele lijn gelijk. Ze zit er niet zomaar. Het tekort aan grondwater in Vlaanderen was de voorbije zomer historisch. “Kantje boord”, omschrijft ze de recente lage standen van het grondwater, terwijl ze de manier waarop De Zegge wordt gerund “exemplarisch” noemt voor toekomstige projecten rond waterbehoud. “Vlaanderen moet opnieuw een spons worden”, stelt ze onomwonden.

Een eerst stap is al gezet: sinds enkele jaren koopt de overheid hier landbouwgronden op.

“Fantastisch”, vindt bioloog en journalist Dirk Draulans (66). “Het is tekenend voor de huidige moodshift qua natuurbehoud.” Hij onderstreept het belang van De Zegge en zegt hier als kind aan natuurbehoud te hebben gedaan. Sterker: “Ik ben hier gevormd tot de persoon die ik nu ben.” Daar is één man voor verantwoordelijk: de in 2021 overleden De Zegge-conservator Marcel Verbruggen. “Dat was een icoon van natuurbehoud en milieubescherming, een pionier in natuurbeheer. Hij trachtte natuurwaarden te behouden en was een van de eersten die dat in de praktijk bracht. Zonder zijn beheer zou De Zegge nu kurkdroog zijn.”

Dat hij een inspirerende man was, besluit Draulans. “De zenuwachtigheid en inherente kwaadheid heb ik van Marcel overgenomen. Ach, als je je in dit land niet dik maakt in de strijd voor natuurbehoud, gebeurt er op dat vlak gewoonweg niets.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234