Dinsdag 25/06/2019

psychologie

Hoe de psycholoog zich van ons meester maakt

Beeld THINKSTOCK

In onze drukke en hectische samenleving draait alles - of toch veel - om werk, ambitie en succes. Dat onze 'verlichte geest' het in deze materialistische kennismaatschappij al eens zwaar te verduren krijgt, is dan ook niet verwonderijk. Gelukkig nemen we ook steeds vaker de tijd om daar even bij stil te staan, zo blijkt. Niet alleen worden sofa-tripjes naar psycholoog of zogenaamde life coach steeds minder taboe, ook dringt een opwaardering van alles wat met de menselijke psyche te maken heeft steeds dieper door in alle takken van onze populaire cultuur. Van life coaching apps, tot het biografisch relaas van een opname in de psychiatrie: psychologie is alomtegenwoordig.

Na de bredere cultivatie van het menselijk lichaam en zijn gezondheidstoestand - denk hierbij aan alle onmogelijke fitness - en dieethypes in het bijzonder - lijkt nu het tijdperk van de menselijke geest ingeluid. Hoe zit de menselijke psyche in elkaar, en hoe spelen we daar op een bewustere en meer effectieve manier op in? Het zijn duidelijk vragen die ons anno 2014 bezig houden. Zowat alle takken van ons sociaal-cultureel leven gooien dan ook de psychologische kaart op. Niet alleen de (semi-) wetenschappelijke sector roept vandaag mens en geest tot onderwerpen bij uitstek uit, ook in de lifestyle- en kunstenwereld lijkt het menselijk brein en diens geestelijke uitwassen een favoriet item om aan te snijden.

Zo zijn er vandaag onder meer talloze lifestyle apps die de gebruiker bijstaan in zijn zoektocht naar mentale balans op de markt. Daarnaast speelde er de laatste jaren menig theaterstuk rond één of andere psychologische aandoening en draaide er ettelijke films en documentaires rond hetzelfde thema. Ook de wereld van de beeldende kunsten en die van de literatuur nemen het onderwerp gretig op.

Om de verregaande "psychologisering" van onze samenleving eventjes in kaart te brengen, zetten we hier alvast een paar mooie culturele bewerkingen van het thema voor u neer.


1. BOEK Irvin Yalom - 'In therapie'

Dit boek van schrijver-psychiater Irvin Yalom is het relaas van zijn therapie met patiënte Ginny Elkin. De New Yorkse schrijfster, die al menig psychiater afschuimde, wordt geteisterd door sociale angsten en heeft het naar eigen zeggen erg moeilijk met menselijke interactie. Behandelend therapeut Yalom stelt dan ook voor om de therapie op een wel erg speciale manier voort te zetten: na elke sessie gieten zowel psychiater als patiënte hun bevindingen uit in een verslag. Het is de aaneenschakeling van deze verslagen die het hart van dit boek uitmaken. Het resultaat is een fascinerend verhaal dat de dynamische interactie tussen patiënte en therapeut op de weg naar psychologische stabiliteit uit de doeken doet.

Beeld kos


2. FILM Martin Scorsese - Shutter Island

In deze film van Martin Scorsese uit 2010 gaat Teddy Daniels, een U.S. Marshal, op zoek naar Rachel Solando, een moordenares die ontsnapt is uit een instelling voor geesteszieke criminelen. De instelling bevindt zich op een afgelegen eiland langs de kust van Boston. Tijdens zijn zoektocht op het eiland krijgt Daniels last van allerlei vreemde wanen en nachtmerries. Het verdere verloop van de film mondt uit in een kluwen van raadsels en intriges, waarin steeds minder duidelijkheid ontstaat over wie nu precies 'mental' dan wel 'gezond' is.


3. THEATER Theater Malpertuis - 'Ivanov'

Deze moderne bewerking van Tsjechovs eerste toneelwerk draait om de depressieve Ivanov. Ivanov is moe, en hoewel hij amper dertig jaar oud is, is hij het leven grondig beu. Anders dan in het originele stuk wil regisseur Piet Arfeuille in de moderne bewerking de klemtoon leggen op de dynamische interactie tussen de psychologische neergang van het hoofdpersonage en de bredere maatschappelijk teloorgang van "een praatzieke samenleving die zich uit verveling overgeeft aan saaie futiliteiten en overbodigheden, oeverloos geklets en een onophoudelijk grossieren in meningen." Het stuk speelt vanaf 23 januari 2015.


4. BOEK Alain de Botton - 'Art as Therapy'

Niet alleen worden afwijkingen in ons psychologisch systeem gretig bestudeerd en uitgewerkt in de kunsten, ook wordt men er zich de laatste steeds meer en meer van bewust dat kunst op zich ook een vorm bij uitstek is om aan de mentale weerbarstigheid van ons brein gestalte te geven, en die grilligheid zelfs tegen te gaan. Dankzij een grote overeenkomst tussen het verloop van het creatieve process en de fasen die de hersenen doorlopen op weg naar een psychose, is kunst een ideale uitlaatklep voor mentale spanningen. Hoe kunst dienst kan doen als therapie, dat is ook het onderwerp van het laatste boek van cultuurfilosoof Alain de botton. In zijn 'Art as Therapy' introduceert hij een nieuwe manier om naar kunst te kijken: kunst als de bezwering van mentale instabiliteit.

Beeld kos


5. DOCU Mariana Otero - 'A ciel Ouvert'

Ook deze knappe documentaire uit 2013 neemt de interactieve relatie tussen creativiteit en de weg naar mentale genezing tot onderwerp. 'A ciel ouvert' documenteert het leven zoals het is in een jeugdinstelling op de grens tussen Frankrijk en België. Kinderen met een psychische of sociale stoornis worden er behandeld volgens het gedachtegoed van pscyhoanalyticus Jaques Lacan. De leuze luidt er dan ook als volgt: creativiteit en geduld zijn productiever dan repressie en restrictie. Voor de kinderen zelf brengt deze methode iets meer bewegingsvrijheid, voor de verzorgers is het vaak een kwestie van 'trial and error'. Deze aftoetsing van een omstreden opvoedingsmodel wordt door documentairemaakster Mariana Otero op een warme, maar gedurfde manier voorzien van beeld en klank.


6. MUZIEK Pink Floyd - 'Wish you were here'

Hoewel er veel moderne muzikanten en bands denkbaar zijn die hun diepste zieleroerselen in de strijd gooiden om met een straf album uit de hoek te komen, toch is er in dit opzicht één plaat die omwille van zijn uitwerking en thematiek voor altijd in het collectief geheugen der muziekliefhebbers gegrift zal blijven. Pink Floyd schreef 'Wish you were here' (1975) ter nagedachtenis van Syd Barrett, hun ex-frontman die wegens alcoholmisbruik uit de groep werd gezet. Vooral het nummer 'Shine on you crazy diamond' gaat heel expliciet over Barret en zijn problematisch bestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden