Dinsdag 05/07/2022

GetuigenisStikstofakkoord

Hoe de politiek een knoeiboel maakte van het stikstofdossier: ‘Plots zijn wij piekbelasters’

Luc Huyghe en zijn vrouw Kathleen. 'Ik begrijp er niets van. Erg groot is ons bedrijf niet. We hebben 25 paarden en 200 varkens. In 2013 hebben we nog een nieuwe stal in gebruik genomen die emissiearm is.' Beeld Wouter Van Vooren
Luc Huyghe en zijn vrouw Kathleen. 'Ik begrijp er niets van. Erg groot is ons bedrijf niet. We hebben 25 paarden en 200 varkens. In 2013 hebben we nog een nieuwe stal in gebruik genomen die emissiearm is.'Beeld Wouter Van Vooren

Vorig jaar oranje, nu plots rood. Hoe meer details er uitlekken over de lijst van rode landbouwbedrijven, hoe duidelijker het wordt dat het een knoeiboel is. De huidige regeringspartijen kunnen dat enkel aan zichzelf verwijten.

Ann De Boeck

Of hij eens in zijn brievenbus kon kijken? Luc Huyghe (58) uit Maldegem herinnert zich het telefoongesprek dat hij begin april had met een transitiemanager van de Vlaamse overheid nog levendig. Het was de dag waarop de hemel op zijn hoofd viel. “Ik ging kijken, maar er zat niets in. De dag nadien wel. Het was een brief met de melding dat we ‘code rood’ kregen. Hierdoor moeten we in 2025 sluiten”, vertelt hij.

Piekbelaster, dat is de stempel die nu op het veebedrijf van Luc en zijn vrouw Kathleen staat. Dat heeft te maken met de stikstof die ze veroorzaken. Die is goed voor meer dan de helft van de stikstofneerslag op nabijgelegen natuur. In hun geval: een beukenbos. “Ik begrijp er niets van”, zegt Huyghe. “Erg groot is ons bedrijf niet. We hebben 25 paarden en 200 varkens. In 2013 hebben we nog een nieuwe stal in gebruik genomen die emissiearm is.”

Vreemd genoeg was er tot voor kort geen enkel probleem. Toen Vlaanderen in 2014 voor het eerst hun stikstofimpact berekende, stonden Huyghe en zijn echtgenote niet op de rode lijst. Ook niet toen die lijst een jaar later werd aangepast. “Onze impactscore was 44,8, dus onder de drempel van 50”, zegt Huyghe. “Nu zitten we plots op 55 en worden we beschouwd als piekbelasters.”

Het koppel uit Maldegem is niet alleen. In totaal moeten acht boerderijen de boeken neerleggen, hoewel ze in 2015 nog een brief van de overheid kregen waarop stond dat ze veilig waren. Velen onder hen hebben in die periode forse investeringen gedaan. “Nu kunnen we onze boerderij zelfs niet eens meer aan de kinderen geven”, zegt Huyghe. Ze krijgen wel een compensatie.

Zoekzones

Hoe het zo kon fout lopen? Het korte antwoord: omdat de politiek er een knoeiboel van heeft gemaakt. Een knoeiboel waarvoor de huidige regeringspartijen N-VA, cd&v en Open Vld alle drie mee verantwoordelijk zijn.

Het begint in 2014 onder de regering-Bourgeois. Dat jaar krijgen alle veeboeren in Vlaanderen een brief in de bus met daarop hun impactscore, gekoppeld aan een kleurcode: groen, oranje of rood. De score wordt bepaald door drie parameters: de hoeveelheid mest die ze produceren, de (toekomstige) beschermde natuur die in de buurt ligt en de berekening van de hoeveelheid stikstof die op de buurt neerslaat.

De regering schrikt: 135 boeren blijken ‘rood’ te zijn. Een getal dat ze onmogelijk aan de publieke opinie verkocht krijgt, vreest ze. Daarom wordt er achter de schermen gesleuteld aan de berekening. Zo wordt er geschoven met de ‘zoekzones’, de plaatsen waar de overheid ooit nog waardevolle natuur denkt te gaan realiseren. Dat werkt. In 2015 blijven er plots nog maar 54 gedupeerde boeren over.

De jaren nadien blijven die rode boeren wel nog steeds vergunningen krijgen voor uitbreidingen. De lokale overheden, die de vergunningen uitreiken, hebben de rode lijst immers niet in hun bezit. Ze moeten zich baseren op adviezen van administraties, zoals het Agentschap Natuur en Bos, en die blijken soms ook gewoon een positief advies te geven.

Schauvliege

Hoe dat kan? Omdat ze volgens het politieke kader handelden. Een kader dat werd opgesteld onder toenmalig minister van Omgeving Joke Schauvliege (cd&v) in de vorm van een omzendbrief. In 2017 werd die brief nog versoepeld. “Daar zit de clou”, vindt oppositielid Mieke Schauvliege (Groen). “Er werd vlot vergund omdat er positieve adviezen kwamen, en die adviezen werden mogelijk gemaakt door de regering.”

Februari dit jaar. De Vlaamse regering besluit door de zure appel te bijten. Alle bedrijven die sinds 2015 rood waren, en dus de kans hebben gekregen om hun zaak te heroriënteren, worden verplicht om in 2025 te stoppen. Maar wat blijkt? De lijst die in het parlement ter inzage wordt gelegd, blijkt – andermaal – veranderd te zijn.

Het gaat niet meer om 54 maar 58 rode bedrijven. Een van de nieuwkomers is Huyghe. Plots vormt het beukenbos nu toch een probleem door een andere rekenwijze. In haar akkoord heeft de Vlaamse regering nochtans afgesproken dat er wordt gewerkt met de impactscores uit 2015. Maar in praktijk blijkt de Vlaamse Landmaatschappij naar de mestuitstoot van 2015 te kijken, aangevuld met een natuurkaart uit 2018 en een berekeningsmodel uit 2019.

Van de 58 bedrijven werden er 5 geschrapt, omdat ze onmogelijk konden weten dat ze rood waren – maar waarom dan niet met de oude lijst werken? Huyghe bleef staan omdat hij in 2015 gewaarschuwd zou zijn tijdens een plaatsbezoek. Nog 12 anderen werden dan weer wél van de lijst gehaald omdat ze in een begeleidingstraject stapten om hun uitstoot te milderen. Boeren die op eigen houtje hun uitstoot terugdrongen, hadden dat geluk niet.

Meerderheidsoverleg

Onaanvaardbaar, zeggen cd&v en Open Vld. De christendemocraten doen er alles aan om de lijst met getroffen boeren zo klein mogelijk te krijgen. Voor Open Vld moet er vooral juridische zekerheid komen. En bevoegd N-VA-minister Zuhal Demir? Die zit zo hard in het defensief dat ze aan de lijst van februari blijft vasthouden.

Een meerderheidsoverleg bracht donderdag geen oplossing. Het begint stilaan wel te dagen dat de regering met een probleem zit. Het risico bestaat namelijk dat het hele openbaar onderzoek naar de stikstofregeling, dat normaal op 17 juni afloopt, moet worden overgedaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234