Dinsdag 29/11/2022

ReportageOekraïne

Hoe de oorlog families splijt: ‘Reken maar dat we ons zullen verdedigen, zei ik tegen mijn Russische broer’

 Aleksandr Sloetski (55) woont in Mykolajiv, in het frontgebied nabij Cherson. Met zijn broer in Rusland wil hij geen contact meer. Beeld Michiel Driebergen
Aleksandr Sloetski (55) woont in Mykolajiv, in het frontgebied nabij Cherson. Met zijn broer in Rusland wil hij geen contact meer.Beeld Michiel Driebergen

De oorlog scheurt families uiteen. De afgelopen decennia verwijderden Rusland en Oekraïne zich steeds verder van elkaar, met de invasie volgde een definitieve breuk. ‘Als je hierheen komt met wapens, zal ik tegen je vechten’, zei Aleksandr Sloetski in Mykolajiv tegen zijn Russische broer.

Michiel Driebergen

Op de vraag of de Oekraïners de stad Cherson zullen heroveren, is zijn antwoord onomwonden ‘ja’. Aleksandr Sloetski (55) pakt er een landkaart bij. Hij wijst op de slechts twee bruggen die de Dnipro-rivier bij die stad oversteken: eentje in de stad zelf en eentje bij Nova Kachovka. Nadat de Oekraïners die bruggen met succes hebben gebombardeerd, zijn de aanvoerlijnen van de Russen afgesneden. “Ze kunnen hun manschappen dus niet zo snel naar andere delen van het front brengen. Vervolgens vallen wij aan in een gebied waar ze het niet verwachten – zoals in de provincie Charkiv.”

Sloetski kan het weten. Sinds de Russische invasie op 24 februari fungeert hij als inlichtingenofficier van het Oekraïense leger. Vanuit zijn kantoor, ergens in een ondergrondse ruimte in het centrum van Mykolajiv, analyseert hij alles wat er 25 kilometer verderop aan het zuidfront gaande is. Met behulp van contacten in en rond de bezette gebieden, zoals bewoners, boeren en soldaten, verzamelt hij informatie over legerposities, troepenbewegingen en militair materieel. De invasie betekent fanatiek doorwerken – “Ik bedenk vaak pas aan het begin van de avond dat ik nog moet ontbijten” – maar ook een escalatie van het conflict met zijn Russische broer, vertelt hij.

Sloetski, een bekende activist in Mykolajiv, herinnert zich de eerste dag van de oorlog goed. Om 4.25 uur ’s ochtends schrok hij wakker van een explosie. Drie minuten later volgde een tweede klap. “Toen wist ik dat het oorlog was.” Hij handelde onmiddellijk. Hij stond op, kleedde zich aan, tankte zijn auto vol benzine en nam zoveel mogelijk geld op bij de bankautomaat. Toen reed hij terug naar huis, pakte zijn machinegeweer en ging naar kantoor. Daar stuurde hij een mail naar zijn broer. “Nu is het officieel oorlog tussen onze landen. En reken maar dat we ons zullen verdedigen”, schreef hij.

Strategisch gelegen

Mykolajiv ligt op de plek waar de rivier de Zuidelijke Boeg de Dnipro nadert, en is dus strategisch gelegen. De Russen beschieten de stad elke nacht vanuit Cherson, de stad en de omliggende regio die in februari zonder veel tegenstand veroverd werd: de Oekraïners bleken niet voorbereid op de bliksemsnelle aanval vanuit de Krim. De sporen zijn zichtbaar. Het provinciehuis in Mykolajiv is verwoest, in veel huizen ontbreken de ruiten.

Sloetski woont sinds 1984 in de stad. Hij werd, net als zijn broer, geboren in het Zuid-Russische Krasnodar, in de tijd dat Oekraïne en Rusland nog Sovjet-republieken waren. “De Sovjet-Unie bestaat niet meer, dus mijn land is Oekraïne”, zegt hij. Sloetski wilde graag naar de scheepsbouwuniversiteit en de enige optie in Rusland, Petersburg, was te ver weg. Dus verhuisde hij naar Oekraïne. Zijn broer bleef in Rusland. “We zijn meer en meer veranderd, en zullen meer en meer van elkaar gaan verschillen”, weet hij nu.

Terwijl zijn broer bij het Russische staatsbedrijf Gazprom werkt, is Sloetski ondernemer in de haven. Hij wijst op de kaart naar de verschillende scheepswerven en havens van de stad. “Mykolajiv is als Rotterdam”, zegt hij trots. Als maritiem inspecteur controleert hij schepen die in de haven aanmeren of eruit vertrekken. Namens zijn klanten, overslagbedrijven, rapporteert hij over de vracht: de hoeveelheid, de kwaliteit en eventuele schade. Naast zijn werk is hij al jaren actief als ‘volunter’, vrijwilliger bij het leger. Hij zamelt spullen en voedsel in en brengt ze richting het front. Het verklaart het kogelvrije vest dat in zijn kantoor voor het grijpen ligt.

Een vrouw rookt een sigaret aan de ingang van een flatgebouw in Mykolajiv dat beschadigd werd door beschietingen. Beeld REUTERS
Een vrouw rookt een sigaret aan de ingang van een flatgebouw in Mykolajiv dat beschadigd werd door beschietingen.Beeld REUTERS

Sinds de Russische invasie ligt de haven stil en dus functioneert ook Sloetski’s onderneming niet. Op een krijtbord staat een schip genoteerd dat op 22 februari aanmeerde bij zijn klant Nika Terra, een overslagbedrijf. Het ligt vandaag nog steeds aan de ketting. De rivier werd frontgebied, de haven werd militair terrein. “Ik zat hier in de zetel. Wat moest ik doen? Hoe kon ik me nuttig maken?”, vroeg Sloetski zich af.

De Russen trokken bliksemsnel om Mykolajiv heen, met de bedoeling aan de noordkant van de stad de rivier over te steken en zo de diepzeehavens van Odessa onder controle te krijgen. Het plan mislukte, maar de gevechten reikten begin maart tot in de stad. Op dat moment belden zijn ‘oude vrienden’ van de marine Sloetski op, met de vraag of hij voor hen aan de slag wilde. “Ik ben hen nog steeds dankbaar. Als ik werk, denk ik niet aan de beschietingen.”

Eerste afstand

In zijn analyserende manier van leven verschilt hij van zijn broer. De studie op Oekraïens grondgebied bracht voor het eerst afstand tussen beide jongemannen, herinnert Aleksandr Sloetski zich. Voor zijn onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog telde hij aantallen gesneuvelde Duitse militairen en Sovjet-soldaten tijdens verschillende veldslagen bij elkaar op. “Ik ontdekte grote verschillen met wat ik hoorde in de officiële geschiedenisles.” Ook liet hij een analyse los op de kwaliteit van tanks. Van de 47.000 Sovjet-tanks waren er aan het eind van de oorlog nog 7.000 over. Van de 1.360 Duitse tanks resteerden er 800. “Welke tank was beter?”

Toen hij zijn scriptie wilde laten lezen door de andere leden van de communistische jongerenorganisatie Komsomol, stak zijn docent daar een stokje voor. “Het is zo’n goed verslag dat niet iedereen het hoeft te zien”, had die hem toegefluisterd. Aleksandr Sloetski kreeg een hoog cijfer, maar begreep dat er een hoop informatie bestond die niet aan het licht mocht komen. “Dima, niemand zal ons de waarheid zeggen”, vertelde hij zijn broer. “Maar we kunnen wel leren hoe we de juiste vragen stellen.” Zijn broer, meer gezagsgetrouw van aard, wilde er niks van weten.

Betere films

Eind jaren tachtig veranderde Oekraïne in snel tempo, sneller dan Rusland, zegt Sloetski. Het waren de tijden van de ‘videosalon’: in achterafzaaltjes met een videorecorder en een televisiescherm kon je voor een habbekrats een Europese of Amerikaanse film zien. Die films werden nagesynchroniseerd, met altijd dezelfde Russischsprekende mannenstem. Sloetski knijpt zijn neus dicht en doet de nasale stem met verve na. In Oekraïne verschenen dezelfde films in 1989 voor het eerst op tv, ook nagesynchroniseerd, maar dan met telkens andere stemmen – en in het Oekraïens. “Beter goede kwaliteit in het Oekraïens dan slechte kwaliteit in het Russisch”, besloot hij.

Toen de Sovjet-Unie in 1991 ophield te bestaan, verschilden de bewoners van Mykolajiv niet zo van die van Krasnodar, vertelt Sloetski. Maar in de jaren negentig begon de ontwikkeling van Oekraïne en Rusland uiteen te lopen. Tot maart 2014 bezocht hij zijn Russische familie elk jaar. De annexatie van de Krim door Russische commandotroepen was opnieuw een keuzemoment. “Als je hierheen komt met wapens, zal ik tegen je vechten”, had hij zijn broer gezegd. Het was de laatste keer dat hij hem sprak.

Een Oekraïense militair vlak bij Mykolajiv. 'We zijn als bijen. Zodra iemand van buiten ons aanvalt, gaan we er als volk op af en steken we terug.' Beeld ANP
Een Oekraïense militair vlak bij Mykolajiv. 'We zijn als bijen. Zodra iemand van buiten ons aanvalt, gaan we er als volk op af en steken we terug.'Beeld ANP

‘Oekraïne is als een bijenvolk’

Als volunter begon hij de plaatselijke marine te ondersteunen, iets wat talloze Oekraïners al jaren doen. Dat activisme is typisch Oekraïens, legt Aleksandr Sloetski uit. “Oekraïne is als een bijenvolk. De verschillende families bemoeien zich niet met elkaar, de productie van honing staat voorop. Maar zodra iemand van buiten ons aanvalt, gaan we er als volk op af en steken we terug.” Voor Russen zijn een sterke leider en discipline juist hun kracht. “Als een Rus een bevel krijgt, dan gaat hij, ook al loopt zijn leven gevaar. Als een Oekraïner een bevel krijgt, bedenkt hij hoe hij zijn eigen leven kan redden. Als de aanpak van de commandant verkeerd is, doen we het op een andere manier.”

De relatie met zijn familie in Rusland heeft Sloetski “op pauze gezet, om niet alles kapot te maken”, zoals hij het uitdrukt. “De geschiedenis zal aantonen wie gelijk heeft.” De komende jaren zal hij al zijn tijd en energie wijden aan de verdediging van zijn land. Het zal nodig zijn, denkt hij. “De Russen zullen niet stoppen. Zij willen de Sovjet-Unie herstellen en zullen daarbij tot het uiterste gaan.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234