Donderdag 06/05/2021

Hoe de Luftwaffe Israël verdedigde

Twintig jaar lang raakte de succesvolle Franse scenarist Yann zijn scenario aan de straatstenen niet kwijt. De oorzaak: het te beladen onderwerp. In de pas verschenen one-shot Mezek komt de vergeten geschiedenis aan bod van ex-piloten van Hitlers Luftwaffe, die vanaf 1948 de grenzen van de nieuwe staat Israël verdedigden.

We schrijven 1948. De oprichting van de staat Israël heeft heel wat voeten in de aarde. Egyptische bommenwerpers nemen Tel Aviv onafgebroken onder vuur, terwijl de jonge Joodse staat amper kan terugslaan. Omdat er te weinig Joden een vliegtuig kunnen besturen, betaalt Israël huurlingen van alle slag.

Gevolg: aan de stuurknuppel zitten plots mensen met heel wat minder idealistische motieven. Een van hen is Björn, een zogenaamde gojim, die niet vecht voor een land of ideaal, maar voor de harde cash die welk land dan ook hem aanreikt. Dat hij ooit piloot was in Hitlers Luftwaffe, maakt hem niets uit, in tegenstelling tot de Joodse strijders die er heel wat idealistische motieven op nahouden en er niet voor terugdeinzen om hun ongenoegen te uiten via sabotage.

Aan de basis van Mezek ligt een verhaal dat de Franse scenarist Yann meer dan twintig jaar geleden uit de mond van een Joodse vriend aanhoorde. "Dat was een ongelooflijk verhaal", herinnert de Franse scenarist zich. "Zijn neef was piloot in de Luftwaffe én tegelijkertijd Joods. Dat vond ik eerst moeilijk te geloven: een Jood die voor Hitlers Luftwaffe vocht?! Maar toen ik dat gegeven aan een nader onderzoek onderwierp, ontdekte ik dat een aantal boeken wel degelijk refereerden aan wat 'de tragedie van de Joodse soldaten onder Hitler' wordt genoemd.

"Het geval van buitenlandse huurlingen, vaak ex-nazi's, die de beroemde Messerschmitts in Israël in 1948 bestuurden, is net zo fascinerend. Ik ben altijd een liefhebber geweest van de luchtvaart. Als kind stak ik al honderden modelvliegtuigen in elkaar en verslond ik alle boeken en gespecialiseerde tijdschriften over dit onderwerp. In een daarvan had ik al geleerd over hoe de met davidssterren versierde Messerschmitts Israël naar de onafhankelijkheid hadden geholpen.

Ideaal voor verfilming

"Net omdat dat zo'n bizar verhaal lijkt, heb ik in Mezek een bibliografie laten opnemen met alle naslagwerken en tijdschriften die over deze bizarre geschiedenis berichten. Weet je, nu nog verbaast het me dat geen enkele filmmaker ooit dit onderwerp aankaartte. Dat is op zijn zachtst gezegd eigenaardig, want alle elementen voor een goede film zijn aanwezig: een ongewoon verhaal en bijzondere personages, emoties, actie, symboliek, bloed en tranen... Ik zou zeggen: 'Wakker worden, Steven Spielberg!'"

Niet dat Yann, die toen al een carrière en bekendheid als scenarist had afgedwongen met reeksen als De onnoembaren, Freddy Lombard, Govert Suurbier en Theodoor Clijsters, geen moeite had om zijn uitgevers te overtuigen om dat onbekend gebleven stukje historiek in een strip te dwingen. Hij kreeg telkens nul op het rekest. Twintig jaar zou het duren eer een uitgever groen licht gaf. Dat heeft hij te danken aan onder meer de belangstelling van die andere bekende Franse stripauteur André Juillard van klassiekers als De 7 levens van de sperwer, Roodmasker en Blake en Mortimer.

"De interesse of - veeleer - vernieuwde interesse van het publiek voor luchtvaartverhalen is redelijk recent. Traditionele luchtvaartreeksen als Buck Danny of Tanguy en Laverdure borduurden altijd voort op conventionele verhalen. Zowat de gebruikelijke verhaaltjes die de papa vertelt, geschikt om de jeugd te laten wegdromen. In volwassener verhalen als dat in mijn scenario bleken uitgever noch tekenaar helaas geïnteresseerd te zijn. Met woorden als 'nazivliegtuigen' en 'Israël' in een en dezelfde zin maak je sowieso elke uitgever nerveus. Een goede thriller, een western of historisch verhaal is immers veel politiek correcter."

"Nu, op zeker moment was ik moe gestreden in mijn pogingen dat verhaal te slijten, dus besloot ik het op te geven en mijn voorliefde voor vliegtuigen in mijn verhalen als Pin-up of De onnoembaren binnen te smokkelen. Meer kon ik niet doen. Tot Juillard viel op een interview waarin ik zeurde over het feit dat dit verhaal maar niet van de grond kwam. Hij heeft meteen daarop contact met me opgenomen met de mededeling dat het onderwerp hem wel interesseerde. De morele achtergrond ervan en het menselijke drama beviel hem zeer."

Van Jood naar ariër

Nu nog stelt Yann zich vragen bij Joden die voor Hitler werkten of nazi's die voor Israël werkten. Opmerkelijk in het hele verhaal is dat blijkbaar niemand minder dan Hermann Göring, het hoofd van de Luftwaffe, Hitler papieren liet ondertekenen die van Joodse piloten plots volbloed ariërs maakte.

"Göring was meer nazi uit opportunisme dan uit overtuiging, net als heel wat andere gekken uit Hitlers entourage", zegt Yann. "Tijdens de Eerste Wereldoorlog vloog hij in het eskader van de Joodse Baron Von Rischtoffen, een van de beste vrienden van Göring. Zijn gevechtsvliegtuig was blijkbaar versierd met een grote davidsster. Daarbovenop had Göring een Joodse halfbroer en was een van de chefs van zijn personeel half Joods. Er is trouwens een beroemde zin van Göring die aantoont hoe hij dat voor zichzelf goedpraatte: 'Ik beslis wie Joods is en wie niet.' Zijn invloed op Adolf Hitler was zo groot dat die laatste meeging in Görings verhaal. Toch even, want na Stalingrad verhardde de toon en werd uiteindelijk toch besloten om de Joodse piloten op het einde van de oorlog te fusilleren. De door Hitler ondertekende papieren waren niet langer genoeg om hen te beschermen."

Het album Mezek kaart ook aan hoe het Joodse leger er in 1948 in geslaagd was een hoop Messerschmitts in handen te krijgen. Yann: "In 1948, toen Israël zich als onafhankelijke staat uitriep, werd het het slachtoffer van een internationaal embargo. Dat hield onder meer in dat andere landen geen vliegtuigen konden leveren aan Israël. De enige staat die toen nog wel zijn ontmantelde oude jagers kon verkopen, was Tsjecho-Slowakije. Die werden meteen opgekocht, zelfs al ging het dan om Messerschmitts ineengeknutseld met motoren van bommenwerpers. Nu, het hoofdpersonage uit Mezek, Ben-Gurion, commandant van squadron 101, had de luxe noch de tijd om kieskeurig te zijn."

"Israël rekruteerde huursoldaten van een tiental nationaliteiten: het merendeel waren ex-piloten van de RAF en de USAF, aangetrokken door een ideaal, hebzucht, of door de wens om te vliegen: Zuid-Afrikanen, Canadezen, Nieuw-Zeelanders, Zweden en zelfs een Newfoundlander en een Indiër. Het is moeilijk om te geloven, maar daar zaten dus inderdaad enkele Duitse Joden tussen." Het verhaal van Björn is echter 'gebaseerd op', en niet historisch accuraat, zegt Yann. "Ik ben geen historicus, maar een schrijver van 'gedocumenteerde fictie'. Ik heb een fictief personage neergezet die door zijn achtergrond met zijn geweten in de knoop ligt. Het is een geromantiseerde manier om dit verhaal te vertellen. Ieder zijn job!"

Op de vraag of je een album als dit ook in Duitsland of Israël aan de man kunt brengen, klinkt het kort maar krachtig: "Ik hoop het wel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234