Zaterdag 19/10/2019

kunstgras

Hoe de lobby in Brussel het rubber in kunstgras hield

95 procent van alle kunstgrasvelden in Europa wordt gemaakt van rubberkorrels uit afgedankte autobanden. Beeld ANP

Zijn kunstgraskorrels kankerverwekkend? In België zorgde de kwestie al voor ongerustheid en de EU voert nog een onderzoek. Toch pleitte Nederland voor soepele regels omtrent het rubbergranulaat. Onder druk, zo stelde de Volkskrant vast. Hoe het masseerwerk van de machtige bandenlobby de besluitvorming beïnvloedde.

Het is een drukte van belang in het Westelijk Havengebied van Amsterdam. Ze zijn er allemaal deze ochtend, op het kantoor van rubberrecyclingbedrijf Granuband: de autobandenbranche, de recyclingindustrie en de ministeries van VWS (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en Infrastructuur en Milieu (IenM). Ook milieuwaakhond RIVM en de Voedsel- en Warenautoriteit schuiven op 27 oktober 2015 aan. De toekomst van kunstgras staat op het spel.

Maarten van Randeraat, eigenaar van Granuband, leidt de aanwezigen rond langs de stapels afgeschreven autobanden. Dat ambtenaren op werkbezoek gaan is niet ongebruikelijk: ministeries staan op alle mogelijke manieren in contact met bedrijven, milieuorganisaties en lobbyisten. Van Randeraat, en met hem de banden- en recyclingbranche, hoopt dat het bezoek ertoe zal leiden dat ze kunnen doorgaan met de productie van materiaal voor kunstgrasvelden.

Artikel of mengsel

Al in december 2013 hebben de Europese lidstaten afgesproken dat het gebruik van kankerverwekkende stoffen in artikelen aan banden wordt gelegd. Maar de banden- en recyclingbranche schieten pas wakker in 2015, als het al bijna te laat is. Op 27 december 2015, precies twee maanden na het spoedoverleg bij Granuband, zal de Europese Commissie beslissen of ook rubbergranulaat onder de strengste norm komt te vallen.

Van de 15.000 kunstgrasvelden in de Europese Unie is 95 procent gemaakt van versnipperde autobanden. Als Brussel besluit om zo'n rubbergranulaat als 'artikel' aan te merken en niet meer als 'mengsel', kan de kunstgrasindustrie als een kaartenhuis in elkaar storten. De normen voor mengsels zijn namelijk veel soepeler dan de norm voor artikelen.

De kunstgraslobby oefent daarom flinke druk uit op de aanwezige ambtenaren. Kan Nederland niet bij de Europese Commissie aandringen op uitstel van de verordening, vraagt een aanwezige vrouw bij het Granuband-overleg. De ambtenaren beloven hierover "met elkaar van gedachten te wisselen". De naam van de vrouw is weggelakt in de notulen die de ministeries aan de Volkskrant beschikbaar hebben gesteld. De stukken geven inzicht in waarom Nederland aanvankelijk de strengste norm voor kunstgraskorrels nastreeft, maar uiteindelijk toch in de pas loopt met het bedrijfsleven en de Europese Commissie.

Rubbergranulaat is dus een mengsel of een product. Nederland moet kiezen, net als de andere Europese lidstaten, maar de onduidelijkheid regeert. In de voorgestelde REACH-verordening, waarin Brussel de regels voor talloze (chemische) stoffen en producten heeft vastgelegd, komt de term rubbergranulaat nergens voor. Een medewerker van het bedrijf Sekisui Alveo vindt het daarom tijd voor opheldering en wendt zich op 19 oktober 2015 tot de de Nederlandse overheid.

Het Zwitserse bedrijf maakt onder meer schuimlagen voor kunstgrasvelden. Sekisui Alveo is niet afhankelijk van het oordeel van de Europese Commissie: volgens het bedrijf zijn er genoeg alternatieven op de markt om rubbergranulaat te vervangen en zo de productie van kunstgrasvelden op peil te houden. Ook Terra Sports Technology B.V. heeft zich voorbereid op een toekomst zonder rubbergranulaat.

De milieuwaakhond RIVM bevestigt wat Sekisui al vermoedde: "Een grasmat wordt onder REACH als een voorwerp beschouwd. Rubbergranulaat is een rubberen onderdeel daarvan en daarom geldt deze beperking in ieder geval voor instrooigranulaat dat rechtstreeks aan de consument wordt geleverd." Toch houdt hij een slag om de arm: Europa heeft hierover het laatste woord.

Druk van bedrijfsleven

Achter de schermen wordt het RIVM teruggefloten. De bandenbranche voelt zich overvallen door het antwoord en wil zo snel mogelijk met de overheid om de tafel. Dat gebeurt bij Granuband, op 27 oktober. "Het antwoord was te kort door de bocht", laat het ministerie weten. "Zowel product als mengsel is verdedigbaar."

Met nog maar twee maanden te gaan is het van groot belang dat elke twijfel over rubbergranulaat uit de weg wordt geruimd, beseft de rubber- en bandenbranche. Nederland is een voorloper in het propageren van kunstgras. Heracles Almelo legde in 2003 als eerste profclub een kunstgrasveld aan in het eigen stadion en inmiddels ziet meer dan de helft van alle clubs in de eerste en tweede divisie een voordeel in zo'n gebruiksvriendelijke en weerbestendige ondergrond.

Het is geen prettige gedachte als die markt ineenstort, beseffen ze ook in Den Haag. Tegelijk wil de overheid de absolute garantie dat het veilig is om op rubbergranulaat te blijven spelen als Nederland in Brussel instemt met de zwakste Europese norm. De branche zegt dit te kunnen garanderen en wijst op de "honderden studies" die ernaar zijn gedaan. Het onderzoek van het bureau Industox uit 2006 wordt veelvuldig aangehaald. Het opzet van het onderzoek was destijds bescheiden van aard. Van zeven mannelijke amateurvoetballers werd de urine gemeten na een voetbalwedstrijd op kunstgras. Een selecte steekproef die vrouwen en kinderen uitsluit, hoewel ook zij op kunstgras spelen.

Hoewel milieuwaakhond RIVM volhoudt dat niets mis is met de conclusie dat voetballen op kunstgras veilig is, zegt het twijfels te hebben bij het onderzoek. Toch maken de lobbyisten gretig gebruik van de resultaten bij het bespelen van de Europese Commissie en de lidstaten van de EU. De ETRMA, de Europese belangenvereniging van rubber- en bandenproducenten, staat bekend als een machtige lobbyorganisatie die zetelt op loopafstand van de belangrijkste besluitorganen in Brussel en rechtstreeks toegang heeft tot de Commissie. Ook de ETRMA verwijst naar het onderzoek van Industox als bewijs dat spelen op kunstgras veilig is.

FIFA-regels

In Brussel komen verscheidene landen terug op hun oorspronkelijke standpunt. Duitsland bijvoorbeeld, dat juist nog aan de basis had gestaan van de herziening van de REACH-verordening. Daarnaast doet ook de Europese Commissie een klemmend beroep op Nederland om zijn mening bij te stellen. "Het zou schelen als Nederland zijn standpunt heroverweegt dat deze infillmaterialen artikelen zijn. Behalve Nederland vindt maar één ander land dit", stelt een e-mail op 21 december 2015, zes dagen voor de deadline. Dat andere land is Zweden. Nederland geeft gehoor aan de oproep vanuit Brussel.

In Den Haag spreken ze af om na de kerstvakantie verder te praten over de kwestie mengsel-artikel. Intussen zoekt het Europees Chemicaliënagentschap in opdracht van de Europese Commissie uit of de norm voor rubbergranulaat in 2017 alsnog aangepast moet worden. Zo heeft de industrie de tijd gekregen waarvoor ze zo vurig streed.

Sekisui Alveo en Terra Sports Technology laten het er niet bij zitten. Ze tekenen bezwaar aan bij de Europese Commissie, maar horen nooit meer iets terug. De spelregels zijn van meet af aan duidelijk geweest, vinden de twee bedrijven, die miljoenen hebben gestoken in het ontwikkelen van alternatieven voor rubbergranulaat. Ze wijzen op de eisen van de wereldvoetbalbond: voor de FIFA gaat de vorm van de korrels boven de samenstelling, waarmee het automatisch als een artikel moet worden beschouwd.

De overheid ontkent niet er overleg is gevoerd met de bandenbranche. "Over de uitvoering van Europese wetgeving vindt op veel niveaus overleg plaats tussen overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Dit is van belang om te komen tot doelmatige wetgeving. De implementatie van bedoelde REACH-restrictie is dan ook door onze ministeries met de bandenbranche besproken", zegt VWS-minister Schippers op 18 november vorig jaar.

Toch hebben de twee gedupeerde bedrijven het gevoel dat de Nederlandse overheid is gezwicht voor de druk van het bedrijfsleven om een bloeiende miljardenindustrie overeind te houden. "De REACH-norm is er juist om de consument te beschermen, niet de producenten", zegt een betrokkene. Toxicoloog Martin van den Berg pleitte er al voor om rubbergranulaat onder de strengste norm te laten vallen: uit voorzorg, omdat veel kinderen er wekelijks op sporten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234