Zondag 08/12/2019

Televisie

Hoe de klassieke tv niet langer ons wereldbeeld bepaalt

De televisie bepaalt voor een groot stuk hoe we naar de wereld kijken, maar stilaan lijkt die klassieke tv zijn invloed te verliezen. Beeld RV/Sven Scheuermeier

De echte Netflix, de Vlaamse Netflix, Play More van Telenet, YouTube, Amazon Prime en Instagram TV of Facebook TV: het tv-aanbod brokkelt steeds verder uiteen als een slecht gebakken cake. Leidt die verbrokkeling ook tot een gefragmenteerd wereldbeeld bij kijkers?

"Remember the TV? The box in the corner, with the video recorder. Now there's a new world order." De persiflage van de Britse komiek Lenny Henry voor BBC op de YouTube-hit van Childish Gambino laat er geen twijfel over bestaan. Klassiek tv-kijken zit in een neerwaartse spiraal. Of meer zelfs: "Tv is dood."

Vroeger bepaalden zenders, al dan niet met een bepaalde missie, wat tv-kijkers te zien kregen. Het is ondertussen allang duidelijk dat consumenten die curerende rol niet meer nodig hebben. We bepalen zelf wat, wanneer en hoe we films, series, nieuws en documentaires bekijken.

Dat gedrag bleek ook uit de jaarlijkse Digimeter-studie van onderzoekscentrum Imec. Waar drie jaar geleden de televisie nog het belangrijkste scherm in Vlaamse gezinnen was, zegt slechts 4 procent van de jongeren tussen 15 en 35 dat de tv het te verkiezen dagelijkse scherm is.

De Vlaamse zenders en distributeurs hebben ondertussen begrepen dat zij daarop moeten inspelen, willen ze relevant blijven. Zowel Proximus als Medialaan/De Persgroep kondigde deze maand aan dat het een Vlaamse Netflix wil lanceren. Dat klinkt allemaal logisch vanuit economisch perspectief voor zenders en distributeurs of vanuit persoonlijke verzuchtingen, maar heeft dat veranderende gedrag geen maatschappelijke gevolgen?

In Amusing ourselves to death beschreef de Amerikaanse auteur Neil Postman in 1985 al hoe televisie de politiek steeds meer veranderde in amusement en hoe het onze blik op de wereld vormde. "Televisie is de belangrijkste manier om onszelf te leren kennen."

Nu iedereen zijn eigen tv-dieet samenstelt, op wat voor scherm dan ook, rijst de vraag of dat ook onze blik op de wereld en onszelf verandert?

Escapisme

"Je zou kunnen zeggen dat de vernetflixing een risico vormt voor de collectieve cultuur", zegt cultuurfilosoof Lieven De Cauter (KU Leuven). "Don't blame the media, be the media is een heel mooi ideaal. Iedereen kan dankzij het internet en sociale media zijn stem kwijt. De vraag is hoe je een publieke sfeer creëert."

Want hoe je het draait of keert, televisie bepaalde jarenlang de gesprekken aan de koffieautomaat of tijdens de lunch. Je praatte er over een stevig debat in Terzake of een spannende vrijdagavondfilm. 

Netflix. Beeld REUTERS

Lieven De Marez, professor nieuwe media (Imec-UGent), gelooft niet dat die verbrokkeling van het mediadebat per se pijnlijke stiltes veroorzaakt. "Tv heeft naast informeren een escapistische functie. Ik heb de indruk dat ondanks de fragmentering van het televisielandschap series als La Casa del Papel of Breaking Bad drukker besproken worden dan vroeger."

Dat heeft voor een groot stuk te maken met de beschikbaarheid van zulke series. Vroeger moest je thuis zijn, de digicorder instellen of een dvd-box kopen om een serie bij te benen. Dankzij diensten als Netflix en Play More van Telenet zijn de programma's maar enkele vingerbewegingen verwijderd.

Gestilde honger

Hoe zit het dan met de politiek? Dreigt met de fragmentering van nieuwsvideo's op onze smartphone geen wereld zonder publieke sfeer? En hoe organiseer je dan een constructief debat?

"Klimaatontkenners zullen inderdaad hun gading vinden in de zogenaamde filterbubbels, maar in Vlaanderen valt het met die versnippering wel mee. We kunnen nog steeds rekenen op sterke media en een goed uitgebouwde openbare omroep", zegt De Cauter.

In de Verenigde Staten ligt dat helemaal anders. De Iraanse onderzoeker aan het MIT Media Lab, Hossein Derakhshan, maakt zich niet meteen echt zorgen over de verbrokkeling. Hij vreest vooral dat emotie en beelden de bovenhand halen op rede en woorden. "Het internet uit de jaren 90 was op tekst gebaseerd, gedecentraliseerd, interactief en divers", schrijft hij. Sociale media veranderden volgens Derakhshan onze smartphone in persoonlijke televisies. Niet alleen omdat Facebook, Instagram en Twitter steeds meer video's toonden, ook omdat zij een heel emotionele omgeving gecreëerd hebben waar sensatie wint van ratio. 

Hij doopt dat fenomeen neotelevisie, omdat het internet iets is geworden waar je naar kijkt, in plaats van dat je er iets leest. En op dat internet lijkt nieuws volgens Derakhshan steeds meer terrein te verliezen aan entertainment. "Van Game of Thrones tot Orange is the New Black, van telenovelles tot soaps, schermdrama stilt onze honger die vroeger voor een groot deel gestild werd met nieuws."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234