Zaterdag 04/12/2021

AchtergrondMilieu

Hoe de beruchte neushoornstroper Big Joe al tien jaar zijn straf ontloopt

Een gestroopte zwarte neushoorn in Zuid-Afrika waarvan beide hoorns tot ver onder de huid zijn afgezaagd.
 Beeld EPA
Een gestroopte zwarte neushoorn in Zuid-Afrika waarvan beide hoorns tot ver onder de huid zijn afgezaagd.Beeld EPA

Het blijkt bijzonder lastig om stropers te veroordelen in Zuid-Afrika. De zaak tegen Joseph Nyalungu, alias Big Joe, bewijst dat. Een corrupt rechtssysteem is daar debet aan.

Big Joe, de bijnaam van Joseph Nyalungu, is niet zomaar een stroper. Hij is een van de beruchtste criminelen van Zuid-Afrika en bovendien voormalig politieman. Zijn invloed rijkt ver. Het lukt hem al tien jaar zijn rechtszaken te ­vertragen en te frustreren.

Op een kille ­ochtend verschijnt Nyalungu voor de neushoornrechtbank, Skukuza court, gelegen in het beroemde Kruger Nationaal Park. Zijn zaak is exemplarisch voor een aantal grote stroperszaken in Zuid-Afrika. Corruptie en vertragingstactieken komen veelvuldig voor.

Skukuza is een kampement voor wildlife-bezoekers in Kruger. Aan de achterkant ligt een kleine rechtbank verborgen in de bush. Op de binnenplaats staat Nyalungu onder een boom met om zich heen veel andere verdachten, allemaal stropers. Hij is al een tijd op borgtocht vrij. Ook dit keer zal het spel van uitstellen en vertragen van de strafzaak onmiddellijk uit de kast worden gehaald.

Het is een beproefde tactiek onder de grote stropersbazen. Onlangs nog werd ­Dawie Groenewald (52), een witte boer met wildlife op zijn land, voor de zoveelste keer gearresteerd. Hij en Nyalungu zijn de ­beruchtste handelaren van de neushoornhoorn in Zuid-Afrika. Groenewald heeft al honderden aanklachten aan zijn broek als het gaat om illegaal bezit en verkoop van hoorn, afpersing en witwassen, nog nooit is er een vonnis tegen hem geveld. Zijn eerste arrestatie dateert uit 2010. Eind juli dit jaar werd hij opnieuw opgepakt met negentien hoorns in het bakkie van zijn truck. Hij werd onmiddellijk op borgtocht vrijgelaten, ook deze strafzaak werd meteen uitgesteld.

Openbaar aanklager Ansie Venter, een streng ogende vrouw met af en toe een ­grote lach, is dat eindeloze tijdrekken zat. In de zaak-Nyalungu eiste ze een zitting van de speciale stropersrechtbank. Daar wordt ­bepaald wanneer de strafzaak, na meer dan tien jaar, begint.

Ansie Venter, die namens het Openbaar Ministerie Big Joe voor stropen vervolgt in de Skukuza-rechtbank in Krugerpark, Zuid-Afrika. Beeld Erik van Zwam
Ansie Venter, die namens het Openbaar Ministerie Big Joe voor stropen vervolgt in de Skukuza-rechtbank in Krugerpark, Zuid-Afrika.Beeld Erik van Zwam

Neushoorn-DNA als bewijs

In 2011 wordt Big Joe onderweg van Johannesburg naar zijn woonplaats Hazyview, naast Krugerpark, aangehouden. Een speciale politie-eenheid vermoedt dat hij een partij hoorn in zijn auto heeft verstopt, maar op het moment dat Nyalungu tot stoppen wordt gedwongen, is de hoorn niet in de wagen. Wel wordt 2,3 miljoen Zuid-Afrikaanse rand (132.000 euro) aan­getroffen.

De hoorn is dan al verkocht. Ook ligt er een plastic zak met bloed in de kofferbak. Na laboratoriumonderzoek blijkt het van een neushoorn. Het DNA komt overeen met een dier dat drie maanden eerder werd gestroopt in Kruger. Van alle neushoorns en hoorn in Zuid-Afrika wordt geprobeerd DNA af te nemen om als bewijs in stroperszaken te kunnen dienen.

Een jaar later wordt Nyalungu opnieuw gearresteerd bij een undercoveroperatie van de antistroopbrigade. Hij verhandelde in ­totaal acht hoorns. Opnieuw wordt er geld gevonden: 5,1 miljoen rand (300.000 euro) dit keer, opgeslagen in zijn garage. Nyalungu belandt uiteindelijk twee jaar in de gevangenis in afwachting van zijn rechtszaak, maar wordt vervolgens op borgtocht vrijgelaten.

De criminele activiteiten worden na die tijd gewoon hervat, zegt Venter. De geschiedenis herhaalt zich: in 2018 wordt Big Joe opnieuw aangehouden voor het in het bezit hebben van hoorn. Hij moet daarvoor in een aparte strafzaak voorkomen. Ook is hij nu de hoofdverdachte in een oude moordzaak uit 2010, waarin onlangs bewijs tegen hem is gevonden.

Anderen deden het vuile werk, rechercheur geliquideerd

Big Joe wordt gezien als een kingpin, een maffiabaas in de handel in hoorn. Er liggen inmiddels 78 aanklachten tegen hem, die allemaal nog behandeld moeten worden. Venter legt zijn rol uit: “Hij heeft waarschijnlijk zelf nooit een neushoorn gedood, daar had hij anderen voor, vaak Mozambikanen. Hij gaf de opdrachten en betaalde de stropers. Hij verdiende zijn geld als de tussenpersoon die hoorn verkocht aan criminele Aziatische netwerken.”

Dan zijn er nog de onbewezen beschul­digingen over betrokkenheid bij misdrijven. Zo werd de effectiefste rechercheur op het gebied van wildlife-criminaliteit, luitenant-kolonel Leroy Brewer, vorig jaar maart meedogenloos geliquideerd. Dat zorgt opnieuw voor vertraging, want nieuwe rechercheurs moeten zich inwerken in de zaken die lopen tegen Nyalungu.

Nog zo’n onbewezen beschuldiging: Big Joes partner in crime, Petros Mabuza, alias Mister Big, werd dit jaar op klaarlichte dag in zijn auto bij een winkelcentrum door drie schutters doodgeschoten. Hij zou hebben gesproken met de politie. Vingers wijzen naar Nyalungu, maar er zijn geen bewijzen. Ook deze liquidatie zorgt voor vertraging.

De Robin Hood uithangen

Wat de zaak van Big Joe compliceert, zegt Venter, is dat hij de Robin Hood uithangt, maar ondertussen een gewetenloze crimineel is. Bij een vorige zitting bij een andere rechtbank zat de zaal vol met aanhangers van Nyalungu die eisten dat de strafzaak tegen hem zou stoppen. Ook buiten omsingelde zijn achterban het gerechtsgebouw. De intimidatie van politiemensen maakt het niet makkelijk om hem aan te pakken.

Buiten het rechtszaaltje roept agent Precious de namen van de verdachten die moeten verschijnen. Nyalungu, een grote, zwarte man, loopt voorop. Vijf kompanen sjokken achter hem aan. “All rise”, klinkt het. Magistraat M.J. Ngobem komt uit het piepkleine zijkamertje in een toga met een rode bies. Hij neemt voorin op een verhoging plaats. Venter eist een zittingsdatum voor de behandeling van de strafzaak tegen Nyalungu. Ze is de vertragingstactieken van advocaat Potgieter zat.

Het zijn niet alleen de verdachte en zijn ­advocaat die uitstel bewerkstelligen. Het rechtssysteem zorgt ook voor obstructie van binnenuit. Ook Groenewald profiteert steeds weer van nieuwe problemen in het Zuid-Afrikaanse rechtssysteem. Het is onduidelijk of dat per ongeluk gebeurt of dat er meer achter zit. Maar de frequentie van de fouten en de lange duur van deze zaken zijn zorgelijk.

Zo was er een akkefietje om de macht tussen de regionale rechtbank in Nelspruit en Skukuza court. Ruim drie jaar geleden ­besloot de president van de rechtbank in Nelspruit om de neushoornrechtbank te sluiten en de geprofileerde stroperszaken zelf te doen. Drie jaar lag daardoor het werk stil in Krugerpark, ook toen hogere rechtbanken de opening van Skukuza gelastten. Uiteindelijk moest het constitutionele hof van Zuid-Afrika eraan te pas komen om Skukuza te openen.

Ongeveer tegelijkertijd was er de kwestie met een IT-bedrijf dat alle bewijsstukken van forensisch onderzoek beheerde, ook Nyalungu’s zaak. De overheid verlengde het contract niet, waarop het IT-bedrijf de toegang tot 250.000 documenten weigerde. Advocaat Potgieter eiste inzage in bewijsstukken, maar die waren niet te krijgen. De avond voor de rechtszitting tegen Big Joe in Skukuza kreeg het IT-bedrijf betaald en kon de strafzaak op het allerlaatste moment toch doorgaan. Saillant detail: nu de bewijsstukken weer beschikbaar zijn, is Potgieter niet meer geïnteresseerd in inzage.

null Beeld EPA
Beeld EPA

De hoofdranger in spe bleek zelf stroper

Een ander structureel probleem is de frequente betrokkenheid van politiemensen en rangers. Ook Big Joe was ooit politieagent. En ranger Rodney Landela was de kroonprins van Krugerpark. Hij klom op tot regionaal ranger en had veel collega’s onder zich. De verwachting was dat hij de eerste zwarte hoofdranger van Kruger zou worden. Totdat hij in juli 2016 werd betrapt bij een dode neushoorn, waarvan de hoorn net was afgezaagd. De dierenarts, die het beest met een verdovingspijl neerlegde, ging ervandoor. Twee jonge rangers konden niet anders dan hun baas, tegen wie ze opkeken, arresteren. Hij kon lang zijn gang gaan omdat hij de dagschema’s maakte voor zijn deel van Kruger. Hij stuurde de veldrangers op patrouille, maar altijd ver weg van het gebied waar hij die dag zelf ging stropen. Ook in deze strafzaak zit weinig vooruitgang, hij wordt steeds verdaagd.

Zo gaat het ook met twee andere medewerkers van Kruger Park. Blues Shabangu en Derrik Mashale werden samen betrapt bij het doden van een witte neushoorn vlak naast Krugergate. Ook waren ze in het bezit van hoorn in 2014. Een daad van opportunisme. “Het bewijs in deze zaak is al jaren keihard”, zegt Venter, maar ook dit misdrijf ligt alweer zeven jaar te verstoffen. On­duidelijk is of dat komt doordat het tweetal indertijd als gids en veldranger in dienst ­was van Kruger.

Big Joe zwijgt de hele zitting. Hij weet dat dit de beste verdediging is. De hoofdverdachte houdt zijn armen strak naast zijn lijf en balt zijn vuisten licht. Als er een zittingsdatum is bepaald, over vierenhalve maand, sloft hij zonder iets te zeggen met zijn medeverdachten het zaaltje uit, naar huis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234