Zaterdag 26/09/2020

Lopende Zaken

Hoe CD&V tussen enerzijds de hamer en anderzijds het aambeeld terechtkwam

CD&V-partijleider Joachim Coens heeft het signaal gegeven dat medewerking aan een regering zonder N-VA denkbaar is.Beeld BELGA

Met een met veel christen­democratische omfloerstheid ­geformuleerd ‘avanti’ werpt CD&V alsnog een levenslijn naar de poging om een federale regering te vormen met liberalen, ­socialisten en groenen. Maar de vertwijfeling zit diep. Dat is begrijpelijker dan vele ongeduldige volgers in de Wetstraat nu doen uitschijnen.

Sociale media kunnen voor veel van nut zijn, maar niet om het volksgemoed te peilen.

Las je deze week de overvloedige Twitter-reacties op het snoeiharde opiniestuk waarmee oud-senatrice Els Schelfhout in De Standaard de deur van haar oude partij CD&V achter zich dichttrok, dan zou je kunnen besluiten dat de Vlaamse christendemocraten het nu echt wel kunnen schudden. Nooit eerder in haar nogal geruisloos verlopen politieke loopbaan heeft mevrouw Schelfhout zoveel bijval gekregen.

Nader inzicht leert evenwel dat de brandbrief vooral met instemming werd gedeeld door mensen die toch al nooit van hun leven op CD&V zullen stemmen. Natuurlijk verkneukelde de plots aanzwellende schare Schelfhout-fans zich vooral in de passage over de verhouding tegenover de N-VA. “Al maanden, of eigenlijk jaren, gedraagt CD&V zich als Pamuk, de chowchow van Sammy Mahdi, blind slijmend bij de loopse N-VA-teef”, luidt het.

Die observatie is, los van de weinig christelijke beeldtaal, wel correct. Sinds de voor CD&V dramatisch op 14,2 procent van de stemmen geëindigde verkiezingsavond van zondag 26 mei 2019 koppelden de christendemocraten het karretje aan dat van N-VA. Het leidde er alvast toe dat beide partijen elkaar ook in de lastige voorbije maanden in de Vlaamse regering innig bleven omhelzen. In volle coronacrisis schermde minister-president Jan Jambon (N-VA) de belaagde welzijnsminister Wouter Beke (CD&V) kogelvrij af. Als wederdienst kreeg geen enkele CD&V’er een kritische bedenking over de lippen over Jambons politieke verantwoordelijkheid in de zaak-Chovanec.

Succesrecept

Het doet de vraag stellen wat van die nog prille maar intense verstandhouding overeind blijft nu CD&V-partijleider Joachim Coens toch het signaal gegeven heeft dat medewerking aan een regering zonder N-VA denkbaar is. Rationeel lijkt die keuze de minst slechte. De alternatieven – nieuwe verkiezingen, of een plek in de oppositie naast N-VA en VB – zouden de levensvatbaarheid van de partij acuut kunnen bedreigen.

Maar dat betekent nog niet dat regeringsdeelname wel een succesrecept wordt. Als de partij vasthoudt aan haar huidige ethisch en communautair verstrakte koers – en daar ziet het voorlopig toch naar uit – en het komt toch tot een regering, dan lijken we weer vertrokken voor een zichzelf ten gronde richtende coalitie van conflict en wantrouwen. Voor CD&V zit er stilaan geen goede kant meer aan aan deze uitputtende formatie. De diepe vertwijfeling is dan ook best begrijpelijk: de partij van enerzijds/anderzijds zit tussen hamer en aambeeld.

De koppeling aan N-VA komt vooral uit de koker van sterke vrouw Hilde Crevits. Ze is meer dan een tactische positiewissel. Crevits heeft sterke antennes in het West-Vlaamse lokale veld, zowat de enige plek waar CD&V nog sterk staat. Daar pikte ze het ongenoegen op over de voor christendemocraten onnatuurlijk contraire en linksige koers die de partij na 2014 ging varen onder Wouter Beke, enkel om N-VA af te stoppen.

Het is geen toeval dat ook vandaag het verzet binnen CD&V tegen toetreding tot een regering zonder N-VA vooral door burgemeesters wordt aangevoerd, zoals onlangs nog in een enquête van Het Laatste Nieuws. De burgemeesters beseffen dat om weer populair te worden in Vlaanderen CD&V opnieuw bedaarder, conservatiever en, welja, rechtser moet worden. Het is die koers die Hilde Crevits en de eveneens West-Vlaamse voorzitter Joachim Coens nu varen.

‘Zero sum game’

Slim, zou je denken. Alleen: pál op die koers ligt tegenwoordig al een partij. De N-VA. De Vlaams-radicalen zijn wat ruwer in taalgebruik en politieke actie en hebben een fellere focus op identiteit en migratie, maar als rechts-conservatieve formatie laten ze in Vlaanderen, waar het politieke centrum de facto ‘rechts’ is, weinig ruimte voor nog een fatsoenlijk rechtse partij.

Het probleem van CD&V wordt vaak existentieel genoemd, maar eigenlijk is het economisch. De partij ziet haar afzetmarkt verschrompelen. In vergelijking met de vrije markt is de kiezersmarkt dan ook nog eens hyperconcurrentieel. Hij werkt namelijk volgens het principe van de zero sum game: wat de ene wint, verliest de ander, want er kunnen nooit meer dan 100 procent kiezers zijn. Het is een markt zonder groei.

Precies op de plek waar de Vlaamse christendemocratie haar stalletje wil heropbouwen, staat al een grote, blinkende winkel die dag na dag uitpakt met blinkende reclamefolders (geen partij gaf de voorbije weken meer geld uit aan internetcampagnes dan de N-VA). Je kan natuurlijk moed vatten en de concurrentie aangaan, maar het is wel verduiveld lastig.

Hoe lastig het is, werd bijvoorbeeld onlangs nog geïllustreerd in de abortuskwestie in de Kamer. CD&V maakte (en maakt) van de versoepeling een breekpunt, maar het was de N-VA die probleemloos met Valerie Van Peel en Bart De Wever zelf een politiek gezicht gaf aan het verzet. De partij deed dat ongetwijfeld uit overtuiging, maar toch ook om alle hoeken van de conservatieve markt af te dekken.

Dehaene-tijdperk

De schaal bezorgt CD&V vandaag een stevige handicap. Van de al krimpende maar nog almachtige CVP aan het begin van het Dehaene-tijdperk met een score van 27 procent in 1991 blijft vandaag nog maar een middelklein partijtje over dat amper de helft van de stemmen haalt. De middenpartij met een verzuild middenveld dat naar boven maatschappelijke signalen (en talenten) oppikt en naar beneden beleid verteerbaar vertaalt, bestaat simpelweg niet meer. Een burgemeestersenquête heeft bijgevolg vandaag meer impact dan een interview van een vakbondsleider.

Er is in de economie een alternatief voor concurrentie: fusie, of tenminste samenwerking in een joint venture. CD&V en N-VA kennen dat pad. Van 2004 tot 2008 vormden ze samen een kartel, weliswaar in een omgekeerde krachtsverhouding. Als de christendemocraten hun conservatievere, rechtsere koers aanhouden, dan komt de kartelkwestie vroeg of laat weer op tafel. En wellicht zou niet iedere CD&V’er daarom treuren.

Maar om dat spoor weer af te stoffen, moeten de stembusresultaten, ook bij N-VA, eerst nog wat slechter zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234