Zondag 16/05/2021

Reconstructie

Hoe Britse spionnen de reconstructie van de vliegtuigcrash bij elkaar puzzelden

null Beeld AP
Beeld AP

Hoe konden de Britse inlichtingendiensten weten dat de vliegramp mogelijk islamitisch terrorisme was? En waar om kwamen juist de Britten hier als eerste mee?

"Het is 1-0 voor Islamitische Staat, of een van hun zustergroeperingen. Dat valt nu haast niet meer te ontkennen. De vraag is nu of het een eenmalige aanslag is, een wraak op de Russen, of het begin van een internationale terreurcampagne." Crispin Black, een Falklands-veteraan en een voormalige inlichtingenanalist van het Britse kabinet, zegt het laatste te verwachten. "Het lijkt erop dat we de ambities van IS hebben onderschat. Dat kan ons duur komen te staan."

De aanwijzingen dat de Russische toeristenvlucht boven de Egyptische Sinaï is neergestort door een bomaanslag stapelden zich vrijdag op. De Britse inlichtingendienst heeft "gepraat" onderschept van islamitische extremisten, die voor de crash afgelopen weekeinde spraken over een op handen zijnde terreurdaad. De vanuit Cyprus afgeluisterde gesprekken zijn pas na de aanslag ontdekt. Daarnaast onthulde de zwarte doos van het toestel, in het bezit van de Russen, een knal. Het sluit aan bij de mededeling, eerder deze week, van de plaatselijke, aan IS gelieerde terreurgroep Ansar Beit al-Maqdis dat het achter de aanslag zit, iets dat aanvankelijk niet serieus werd genomen.

Gebrekkige controles

In de Britse tabloidpers doken afgelopen week veel verhalen op over gebrekkige controles op de luchthaven, met de Franse slag uitgevoerd door rokende of dagdromende beambten. Maar uit de informatie is gebleken dat de bomkoffer vrijwel zeker op het laatste moment in het Metrojettoestel is gezet. Alles wijst er derhalve op dat er een mol werkzaam was op het vliegveld van Sharm-el-Sheikh.

Er is inmiddels een arrestatie verricht door de Egyptische autoriteiten. "Dat kan een sympathisant zijn geweest. Die zijn er genoeg in die regio", zegt Black. "Een andere mogelijkheid is dat een luchthavenmedewerker onder zware druk is gezet. Dat is een oude IRA-tactiek. Je ontvoert iemand en dwingt diens naasten om een aanslag te plegen."

Voor Black kwam de bomaanslag als een verrassing. "Het is een bot wapen dat lang geleden voor het laatst is gebruikt. Er zijn pogingen van Al Qaida geweest vanaf Britse luchthavens, maar die zijn verhinderd door oplettende inlichtingendiensten. Bovendien is de controle op westerse luchthavens nu zo goed dat pogingen gedoemd zijn te mislukken. Daarom zoeken terroristen naar plekken waar de beveiliging poreuzer is. Vergeet niet dat IS actief is in de drugshandel. Dat levert niet alleen geld op, maar ook ervaring met smokkelpraktijken."

Puzzelaars

De Britse premier David Cameron was donderdag de eerste politieke leider die hardop zei dat de vliegramp hoogstwaarschijnlijk islamitisch terrorisme betrof. Met de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland vormen de Britten de 'Five Eyes'. Hoewel de Amerikanen de sterkste 'ogen' hebben, staan de Britse spionnen bekend als de beste puzzelaars. Zij kunnen beter een beeld vormen aan de hand van informatie.

"Inlichtingen vormen het beste wapen dat we bezitten", zegt Black, auteur van de boeken 7-7 The London Bombings - What Went Wrong en The Falklands Intercept. Dat was vorige maand ook zichtbaar bij de bevrijding, op basis van gedetailleerde informatie, door Amerikaanse en Koerdische commando's van zeventig Irakezen die door IS gevangen werden gehouden. Black denkt dat het zal leiden tot meer begrip voor afluisteren. Toevallig behandelde het Britse parlement eerder deze week nieuwe spionagewetgeving, die kritiek kreeg van privacyorganisaties.

De Britse premier David Cameron op een persconferentie over de vliegtuigcrash. Beeld REUTERS
De Britse premier David Cameron op een persconferentie over de vliegtuigcrash.Beeld REUTERS

Grensoverschrijdende ambities

Het bijzondere is dat IS nu grensoverschrijdende ambities lijkt te hebben. Tot nu toe was de aanname dat ze zich vooral richtten op de stichting van een eigen woestijnstaat. Nu het een opvolger van Al Qaida lijkt te worden, moet dat volgens Black gevolgen hebben voor de tactiek van westerse autoriteiten, zeker als IS een spectaculaire aanslag op westerse bodem gaat plegen.

Hij spreekt van profileren: "Op luchthavens zullen gerichtere controles moeten plaatsvinden. Tevens zal men het gevaar van westerse Syrië-gangers beter onder ogen moeten zien. Dat ze mogen terugkomen verbaast me al tijden. Ik vrees dat die tolerante houding moet veranderen."

De crash met de Russische Airbus A321 boven de Sinaï-woestijn in Egypte maakt wederom duidelijk dat het delen van inlichtingen tussen landen bijzonder gecompliceerd is. De Britten lijken de aanwijzingen die zij bemachtigden dat het een aanslag was, niet aan Nederland te hebben doorgegeven. De Britse krant The Telegraph citeert de minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond. "Sommige inlichtingen kunnen we delen, andere niet".

Volgens Hammond zijn deze specifieke inlichtingen met weinig landen gedeeld. De Britten zullen hun conclusies wel met de Five Eyes hebben gedeeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234