Zaterdag 20/07/2019
Een brandende Notre-Dame.

Analyse Brand Notre Dame

Hoe bouw je een afgebrande kathedraal opnieuw op?

Een brandende Notre-Dame. Beeld AFP

Honderden miljoenen euro’s zijn al toegezegd voor de restauratie van de Notre-Dame. Mooi. Maar hoe pak je dat verantwoord aan? 3D-scans en -printers kunnen helpen bij de reconstructie van de kathedraal. Zelfs bij het bepalen van de exacte kleur blauw van de beroemde glas-in-lood-ramen. 

Ze woonde vijf jaar in Parijs, is getrouwd met een Fransman, en deed haar huwelijksgeloften in de Notre-Dame. Dus ja, de brand in de iconische kerk raakt haar enorm. Carola Hein, hoogleraar aan de Nederlandse TU Delft en gespecialiseerd in geschiedenis van architectuur: “De Notre-Dame is cruciaal erfgoed, niet alleen voor Frankrijk, maar voor heel Europa. Deze kerk moeten we koste wat kost opnieuw bouwen.”

De eerste vraag die daarbij opduikt: wat is er precies verloren gegaan? Foto”s en bouwtekeningen hebben hun beperkingen, aldus Hein. High tech kan helpen om meer inzicht te geven.

In de Notre-Dame maakte de Amerikaanse historicus Andrew Tallon een 3D-scan van het interieur. Vanaf een statief schiet een laser dan in alle richtingen, en legt de afstand vast. Door dit op verschillende posities te doen, legde hij het gebouw met miljoenen datapunten vast.

Carola Hein deed iets vergelijkbaars in de kerk van Middelstum, die zich bevindt in het Groningse aardbevingsgebied. “Met een 3D-scanner brachten we exact de kromming van het gewelf in kaart, de textuur van het oppervlak op micrometerschaal. Daarnaast legden verfmonsters voor eeuwig vast welke kleuren er precies gebruikt zijn bij de schilderingen.”

Mensen kijken naar de Notre-Dame in Parijs, de dag nadat een groot deel van de kathedraal afbrandde. Beeld AFP

Hoe blauw is blauw?

Hein denkt dat de 3D-scans van de Notre-Dame zeker van pas gaan komen bij de reconstructie van de kerk. Al is het wel de vraag hoe gedetailleerd de gegevens zijn. “In Middelstum scanden we het gewelf vanaf een hoogwerker, zodat we de schilderingen tot anderhalve meter konden naderen. Vanaf de grond misten we te veel details. Is bij de Notre-Dame bijvoorbeeld exact vastgelegd hoe blauw het blauw is in de glas-in-lood-ramen? Daar maak ik me zorgen over. Glas is vaak het eerste wat sneuvelt bij rampen met erfgoed.”

Driedimensionale scans kunnen architecten helpen om precies te doorgronden hoe een gebouw in elkaar steekt. Niet alleen op een scherm, maar ook met replica”s uit de 3D-printer, die laagje voor laagje op schaal het origineel nabouwen. Om te laten zien wat er al mogelijk is op dit terrein presenteren wetenschappers en kunsthistorici in het Mauritshuis woensdag een 3D-geprint wandsegment uit de Gouden Zaal, met schilderingen van de Italiaanse kunstenaar Pellegrini. 

“3D-printers werken met steeds meer verschillende materialen”, zegt Joris Dik, kunsthistoricus en hoogleraar materiaalkunde aan de TU Delft. “Beton, staal, plastic, het is allemaal mogelijk. Ook grote constructies kunnen tegenwoordig opgebouwd worden met 3D-printers, tot huizen aan toe.”

Een replica van een wandsegment uit de Gouden Zaal in het Mauritsmuis. De replica is met 3D-printers gemaakt, nadat onderzoekers het origineel eerst met 3D-scanners nauwkeurig in kaart hadden gebracht. Beeld Mauritshuis

De complete Notre-Dame op ware schaal 3D-printen op basis van een scan: dat zit er niet in natuurlijk. Maar architecten kunnen de 3D-printer wel gebruiken om op schaal elementen na te maken, en zo de gedachtevorming op gang helpen over wat de beste manier is om de renovatie uit te voeren. Daarbij moeten architecten en kunsthistorici in het geval van de Notre-Dame antwoorden vinden op ingewikkelde vragen. 

De in architectuurgeschiedenis gespecialiseerde hoogleraar Carola Hein: “Probeer je het gebouw te herstellen zoals de eerste architecten het in de 12de eeuw ooit bedoelden? Kies je ervoor om de kerk zoveel mogelijk te laten lijken op hoe het gebouw er tot voor kort uitzag? Wil je het tijdsbeeld van alle eerdere renovaties laten zien? Voeg je nieuwe functionaliteiten toe, om de kerk meer te laten passen bij hoe mensen vandaag de dag kerken gebruiken?”

De Notre-Dame in Parijs. Beeld AFP

Nieuwe ziel

De wil om de Notre-Dame weer te herstellen tot pronkstuk van Parijs is hoe dan ook groot. Bedrijven en miljardairs zegden al honderden miljoenen toe voor de renovatie. Dat de kerk daarbij nooit exact een kopie zal worden van voor de brand, hoeft volgens de Delftse hoogleraar materiaalkunde Joris Dik geen probleem te zijn. Hij verwijst naar de Frauenkirche in Dresden, een belangrijk Barok-symbool van Duitsland. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het verwoest en pas jaren later zo goed mogelijk nagebouwd. 

Dik: “Dat gebeurde natuurlijk deels met nieuwe materialen, maar ik geloof niet dat de Duitsers zich daaraan storen. Stel Meisje met de Parel van Vermeer zou verbranden en mensen zouden daarna een replica te zien krijgen, dan stelt zo”n kopie misschien teleur. Maar kerken: daarin wordt gelééfd. Er zijn diensten, vieringen. De Notre-Dame zal na de renovatie razendsnel weer een ziel krijgen.”

Joris Dik, kunsthistoricus en hoogleraar materiaalkunde: ‘De Notre-Dame zal na de renovatie razendsnel weer een ziel krijgen’ Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden