Maandag 20/01/2020

Blockchain

Hoe blockchain de wereld alleen maar eerlijker kan maken

Beeld Thinkstock

Waar komt het eten dat op je bord ligt precies vandaan? Het is als consument niet altijd gemakkelijk te achterhalen, dat hebben de wanpraktijken in Tielt nog maar eens aangetoond. Er is nochtans een technologie voorhanden die elke etappe in het productieproces kan verifiëren (zie kader onderaan). "Meer zelfs: de blockchain zal de hele wereld alleen maar eerlijker maken."

De dag nadat het slachthuis in Tielt zijn vergunning zag ingetrokken door de schokkende beelden van dierenmishandeling die dierenrechtenorganisatie Animal Rights verspreidde, liet het weten vragende partij te zijn voor meer cameratoezicht. De directie wil in volledige transparantie werken en de klok rond livestreaming ter beschikking stellen aan een bevoegde instantie, klonk het in het persbericht.

Op zich geen kwaad idee, alleen weet je dan enkel hoe het eraan toe gaat in het slachthuis. Wat met de rest van het productieproces, worden daar alle regels nageleefd? Moeten we niet verder kijken dan enkel onze vleesproductie? Niet alleen ons vlees legt soms een lange en schimmige reis af vooraleer we het opeten. Moet je als consument bijvoorbeeld kunnen achterhalen of het vlees op je bord wel op de juiste temperatuur vervoerd werd? Je zou elke tussenstap kunnen filmen natuurlijk – van bij het slachten, vangen of oogsten tot in de koelkast – maar dat is praktisch heel duur en misschien zelfs onhaalbaar. Dankzij de blockchaintechnologie zou je elk stapje in het productieproces kunnen controleren en vastleggen. Frauderen is haast niet te doen.

Ketting aan informatie

In de kern is de blockchain een digitaal grootboek dat blokjes informatie aan elkaar koppelt – een ketting aan informatie of blockchain, dus. De wiskundige koppeling zorgt ervoor dat die verschillende blokken, zodra ze geregistreerd zijn in de ketting, heel moeilijk te wijzigen zijn. Er is bovendien geen centrale server die je kunt hacken of platleggen om informatie te doen verdwijnen of te wijzigen. Het grootboek wordt beheerd door het netwerk, iedereen heeft een kopie op zijn computer of smartphone staan.

Provenance is bijvoorbeeld een platform dat de blockchain gebruikt om de transparantie in de moderne voedselketen te vergroten. Zo publiceerde het vorige zomer een rapport over tonijnvangst. Het eerste blokje informatie is een sms van een tonijnvisser in de Filipijnen. Ngo's verifiëren of die visser milieu- en werkomstandigheden naleeft. Telkens de vis een nieuw stadium passeert wordt een versleuteld blokje aan de ketting toegevoegd. Dat kan bijvoorbeeld een gps-signaal zijn dat elke 10 minuten registreert waar de vis zich bevindt bij transport. Een chip met thermometer kan nagaan of de tonijn nooit te warm wordt opgeslagen. Wanneer je tonijn koopt in de winkel, kun je via een eenvoudige QR-code controleren welke weg die heeft afgelegd en wie verantwoordelijk is voor welk stukje in de keten. Zo zoekt een containerbedrijf zoals Maersk naar gelijkaardige toepassingen van de blockchain om meer controle te krijgen over de inhoud van containers die het over de hele wereld rondvaren.

Experimenteren in België

Ook in België denken verschillende overheden al een aantal jaar na over wat de technologie voor hen kan betekenen. Eind deze maand staat 'Blockchain in de overheid' gepland. “Hoewel de techniek nog volop in ontwikkeling is en er nog niet zoveel toepassingen zijn uitgewerkt, zitten onze lokale, Vlaamse en federale overheden niet stil met experimenteren”, weet Eddy Van der Stock, voorzitter van de Vlaamse ICT-organisatie V-ICT-OR.

“Zo zou de blockchain perfect gebruikt kunnen worden om de rol van de wijkagent bij een verhuis overbodig te maken”, zegt Stefaan Ponnet, blockchainexpert die voor de stad Antwerpen al kleine blockchainexperimenten opzette. De verhuis is een ideaal voorbeeld om het op het eerste gezicht moeilijke principe van het versleutelde grootboek tot in de kleinste details uit te leggen. “Eigenlijk zijn onze buren veel beter geplaatst om te verifiëren of je wel woont waar je beweert te wonen. Ze hebben je tenslotte zien verhuizen en komen je waarschijnlijk ook weleens tegen op straat. Dat kan bijvoorbeeld via een app waarin ze elk op hun smartphone in een aantal swipes aangeven dat u hun nieuwe buur bent.”

De gedistribueerde database met alle domiciliegegevens staat niet op een bestofte server in de gemeente, elke inwoner heeft een kopie van de database. “In zo'n systeem is het heel moeilijk om te frauderen”, vertelt Karel Dekyvere, blockchainexpert en chief security bij softwarereus Microsoft. “Wanneer ik om een of andere reden bepaalde data wil wijzigen, moet ik dat op al die verschillende computers of smartphones doen.”

Wiskundige formule

Bovendien wordt elke verhuis gekoppeld aan de vorige, waardoor je die ketting aan informatie krijgt. De blokjes informatie worden aan elkaar gekoppeld met een wiskundige formule. Dekyvere gebruikt graag de vergelijking met een sudoku om die wiskundige versleuteling uit te leggen. Wanneer de drie buren bevestigen dat jij hun nieuwe buurman bent, maakt het systeem op basis van die gegevens een sudoku. Zodra de buren de sudoku hebben opgelost, wordt het blokje met jouw domicilie-informatie aan het vorige blokje gehangen. Je lost natuurlijk niet letterlijk een sudoku op, computers doen dat voor ons. Dat kost dus enkel pure computerkracht. Een agent moet zijn tijd er niet meer aan verspillen, ook de papiermolen wordt op die manier overbodig.

“Indien je de gegevens in dat blokje zonder toestemming van het netwerk wilt wijzigen, zal de uitkomst van de sudoku niet meer kloppen, waardoor de ketting breekt”, legt Dekyever verder uit. Met andere woorden: het is voor iedereen duidelijk dat er iets niet klopt. Het mooie aan het systeem is dat de data – de inhoud van het blokje – zelf ook kunnen worden versleuteld: niet iedereen die toegang heeft tot de ketting van informatie, kan per definitie direct je persoonlijke gegevens zien. Iedereen kan je wel om de sleutel vragen om die gegevens te bekijken. Bij een verhuis zou je bijvoorbeeld perfect een tijdelijke sleutel kunnen geven aan Telenet om het nodige te doen zodat jij op je nieuwe adres zo snel mogelijk digitale tv en internet hebt.

Waarom?

Om het geheel volledig te begrijpen rest nog een vraag: waarom zou u sudoku's oplossen of buren lastigvallen? Waarom zouden zij rekenkracht aan jouw verhuis verspillen? “De buren die de sudoku oplossen, krijgen daar bijvoorbeeld een beloning voor. Dat zouden digitale jetons kunnen zijn om gratis te zwemmen in het gemeentelijk zwembad”, weet Ponnet. De jetons voor het zwembad kunnen evengoed reputatiepunten zijn die je met de jaren opbouwt waardoor je steeds grotere voordelen in de stad kunt verkrijgen. “Met dergelijke reputatiepunten zorg je er bijvoorbeeld voor dat mensen belang hebben om hun rol als wijkagent goed te spelen. Ze zetten hun eigen reputatie op het spel”, legt Ponnet uit. In meer gesloten toepassingen van de blockchain, zoals hierboven in het voorbeeld van de voedselketen, kunnen partijen onderling afspreken wie computers ter beschikking stelt voor de wiskundige versleuteling.

Hoewel verschillende experts geloven in de kracht en efficiëntiewinst van de bovenstaande voorbeelden, zien ze vooral veel potentieel in open toepassingen, waarin groepen van mensen de boel draaiende houden in plaats van bedrijven of overheden. Swarm City, het project waar Ponnet en zijn team fulltime mee bezig zijn, spreekt tot de verbeelding. Wat als je een taxidienst kunt organiseren die even comfortabel is als die van Uber, maar waarvoor je niet meer afhankelijk bent van datzelfde Uber?

Die vraag werd eind vorig jaar heel reëel toen de taxideelplatformen Uber en Lyft na een dispuut besloten om weg te trekken uit de Texaanse stad Austin. Daardoor raakten 10.000 chauffeurs hun inkomen kwijt, klanten moesten alternatieven zoeken in een stad die berucht is om haar verkeersproblemen.

Verschillende bedrijven probeerden het gat in de markt op te vullen, maar heel wat mensen sloten zich aan bij een Facebook-groep waar chauffeurs en klanten elkaar kunnen ontmoeten om ritten met elkaar te regelen. Echt legaal is dat niet, maar daar lijken de meer dan 30.000 groepsleden zich weinig van aan te trekken. “In Austin zat er dus een community die op zoek was naar een manier om haar eigen taxidienst beter te regelen, terwijl wij net naar een community van die grootte op zoek waren om onze technologie uit te testen.” Een Facebook-groep leent zich qua gebruiksgemak en overzichtelijkheid niet echt om een coöperatieve taxidienst te runnen.

Virtuele munt

Ponnet en co. creëerden het blockchainplatform Swarm City. Het grote voordeel is dat elke rit met bijbehorende betaling geregistreerd wordt in die gedistribueerde database. Een machtige tussenpartij zoals Uber, die het nodige vertrouwen wekt waardoor u bereid bent om in de auto te kruipen bij een vreemde en in ruil de transactiekosten de hoogte in trekt, wordt dus overbodig. De enige kost is het vastleggen van de informatie over de rit in de blockchain. Waar bent u opgehaald? Waar werd u afgezet? Hoeveel hebt u betaald?

De uitdager voor de Uber-app is er nog niet, de mini-economie om alles te organiseren wel. Bij het platform hoort namelijk ook een nieuwe virtuele munt: de Swarm City-token. Om een beroep te kunnen doen op de alternatieve ride sharing-app zul je zulke tokens nodig hebben. “Je moet het vergelijken met Rock Werchter, daar heb je ook jetons nodig”, verduidelijkt Ponnet.

De cryptomunt is noodzakelijk om de waarde van het project te kunnen meten. “Wij hebben bij de start van ons project een vast aantal tokens aangeboden in de community in Austin. Daarvan zijn er 8,5 miljoen verkocht. De overschot hebben we weggegooid, dat staat geregistreerd in de blockchain.” Hoe meer mensen zich willen inkopen in de mini-economie, hoe hoger de waarde van de token, hoe hoger de waarde van het project. Voor vroege vogels geldt het opkopen van Swarm City-tokens dus als een investering.

Fundamentele verandering

Die manier van ondernemen kan een fundamentele verandering brengen in heel onze beursgerichte economie. Op dit moment bedenkt een ondernemer een idee, gaat op zoek naar investeerders die in het idee geloven en begint dan pas naar gebruikers te zoeken. Als dat allemaal lijkt te vlotten, maakt de ondernemer met zijn bedrijf de stap naar de beurs.

Dankzij het blockchainprincipe draait dat principe helemaal om. Wie een straf businessidee heeft, zoekt eerst gebruikers die baat hebben bij dat idee en creëert op basis van de blockchaintechnologie een mini-economie. Om deel te nemen aan het concept vraag je mensen om wat cryptomunten aan te kopen in je project. “Let op, ze kopen geen aandeel, ze kopen een digitale jeton die in waarde kan stijgen als het project aan populariteit wint”, vertelt Ponnet. Hij ziet een toekomst met verschillende kleine economieën die draaien rond goede ideeën, waarbij je als gebruiker zonder problemen van het ene naar het andere hopt.

Het grote verschil is dat de community er alle belang bij heeft om het idee ook te doen slagen. “Zij gaan misschien helpen om stukjes code te schrijven of ze helpen in de marketing.”

***

Blockchain in een notendop

Informatie delen via het internet is superhandig. Maar kopieën delen is niet zo interessant voor waardeoverdrachten. Je wilt zeker zijn dat het geld dat je ontvangt geen kopie is. Je kunt moeilijk twee keer hetzelfde geld uitgeven of twee keer dezelfde fiets verkopen. De blockchain houdt een soort online boekhouding bij van alle transacties die ooit via de technologie werden gemaakt.

Je vindt er informatie over de datum, welke partijen betrokken zijn en wat ze precies hebben afgesproken. In plaats van een notaris die als vertrouwenspersoon fungeert, registreert een keten van computers gezamenlijk een kopie van het online grootboek.

Transacties worden via het netwerk versleuteld en ondertekend. Zodra het netwerk het eens is over de correctheid van de transactie, wordt die toegevoegd aan de database. Hierdoor is het heel moeilijk om te frauderen, je moet al elke computer in het netwerk hacken om je slag te slaan.

***

In de praktijk

In functie van wetenschappelijk onderzoek

Vooraleer wetenschappers bevindingen van jarenlang onderzoek kunnen publiceren, bekijken vakgenoten (of 'peers') of het artikel aan bepaalde kwaliteitseisen voldoet en waardevol is om in een wetenschappelijk tijdschrift te worden opgenomen. Het Belgische bedrijf Prophets bouwt aan een blockchainplatform Nabu, waardoor er geen centraal orgaan meer nodig is om de peer reviews te organiseren. Het platform wordt op dit moment getest bij MIT en Harvard.

Voor snellere betalingen bij banken

Vandaag lopen betalingen tussen banken via Swift, de Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication. Als je vandaag geld van KBC naar Belfius overschrijftv is dat een dag onderweg. Europa wil dat die betalingen onmiddellijk verlopen. De blockchain kan daar volgens Karel Dekyvere van Microsoft een belangrijke rol spelen. “Als de grootbanken beslissen om onderling een blockchain te organiseren voor onderlinge betalingen, hebben ze Swift niet meer nodig.” Al maakt Dekyvere meteen de opmerking dat Swift naast het doorvoeren van betalingen ook controles uitvoert.

Eigendomsrechten vastleggen

Registreren welk stukje land aan wie toebehoort, het is geen sinecure. In westerse landen komt daar meestal een oeverloze papiermolen aan te pas, ook eigendomsbetwistingen horen daarbij. In minder goed georganiseerde landen zijn bewoners nog slechter af. De Wereldbank schat dat ongeveer 70 procent van de wereldbevolking in onzekerheid leeft over eigendomsrechten, omdat ze geen toegang hebben tot de administratie. De Zweden willen hun lowtechsysteem vervangen door een digitaal grootboek waarin niet gefraudeerd kan worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234