Maandag 26/08/2019

Kernkabinet

Hoe bitcoin-technologie organisaties uitwist

Er is een nieuwe trend in town, en hij heeft revolutionaire trekjes, schrijft Rogier De Langhe. Blockchain, de basis van het bitcoinsysteem, staat garant voor niet aan fraude gevoelige transacties. Zonder hoge kosten. En zonder tussenkomst van een controlerende derde partij. Prachtige opportuniteit of fundamentele bedreiging?

Beeld REUTERS

Vergeet supersonische raketten, medicijnen tegen kanker en zelf­rijdende wagens. De hype van het moment is blockchain. Ether, dat tot voor drie maanden nog nooit de kaap van de 20 dollar had gerond, brak vorige week de kaap van de 200 dollar. Ook andere crypto­munten gebaseerd op de technologie zoals de Bitcoin regen de afgelopen weken de records aan elkaar.

Rogier De Langhe. Beeld Wouter Van Vooren

Is het een robot? Kan het vliegen? Nee, dat niet. Maar blockchain ­tackelt wel een van de meest fundamentele problemen waarmee beschavingen van oudsher worden geconfronteerd. En dat is het probleem van samenwerking.

Samenwerking is zo alledaags geworden dat we haast zouden vergeten dat het telkens opnieuw een mirakel is. Ook al loont samenwerking doorgaans, toch valt het niet mee om samen te werken met anderen. Samenwerking vereist immers dat mensen stabiele verwachtingen hebben over elkaars gedrag. Dat betekent dat we elkaars gedrag op een betrouwbare manier moeten kunnen voorspellen. Dat is heel moeilijk, omdat er veel situaties zijn waarin iemands gedrag wordt bepaald door de keuzes van anderen. Daardoor kunnen inter­acties al snel zo complex worden dat ze nauwelijks nog behapbaar zijn en samenwerking onmogelijk wordt.

Een voorbeeld uit het verkeer. Aan welke kant van de weg ik het best rij, hangt af van aan welke kant jij zult rijden. Alleen door ons gedrag te coördineren door aan dezelfde kant te rijden, kan het verkeer veilig verlopen. Om mijn gedrag met het jouwe te coördineren, moet ik proberen te voorspellen wat jij zult doen. Ik kan veronderstellen dat jij zult kiezen voor die kant die voor jou de beste is. Maar welke kant voor jou de beste is, hangt af van welke kant ik kies. En welke kant ik kies, hangt af van welke kant ik denk dat jij zult kiezen. Met andere woorden, van welke kant ik denk dat jij zult denken dat ik zal kiezen. En dat hangt zelf weer af van welke kant jij denkt dat ik denk dat jij zult denken dat ik zal kiezen. Enzovoort. En dat voor elke andere weggebruiker die je ontmoet. Kortom, het coördineren van ons gedrag met anderen leidt al snel tot extreme complexiteit.

Uitvinding van het schrift

Een van onze meest fundamenteel menselijke vermogens stelt ons in staat om dit probleem op te lossen: het vermogen om iets te laten staan voor iets anders. Dankzij dat symbolische vermogen kunnen we uit het niets regels creëren die onze interacties structureren. Zo slagen we erin om regels te creëren zoals voorrang van rechts, die eigenlijk niet bestaan maar toch een werkelijkheidskarakter krijgen wanneer mensen er zich aan houden. Augmented reality, zeg maar. Een verrijkte realiteit waarin het wél haalbaar is om stabiele verwachtingen te hebben over het gedrag van anderen. Want dankzij regels hoeven we niet elke situatie opnieuw volledig in te schatten, maar volstaat een algemeen vertrouwen dat ook de anderen de regels zullen volgen.

Het belang van die sociaal ge­creëerde werkelijkheid kan nauwelijks worden overschat. Dankzij ons vermogen om regels af te spreken kan de complexiteit van onze interacties worden gereduceerd zodat samenwerking mogelijk wordt. Een manier om de vooruitgang van de menselijke beschaving te begrijpen, is door ze te beschrijven als een zoektocht naar steeds betere manieren om de complexiteit van samenwerking te reduceren, met innovaties zoals taal, schrift, religie, geld en de dubbele boekhouding.

Zo worden steeds grotere samen­levingsgroepen mogelijk en slagen die groepen er ook in om zich op steeds efficiëntere manieren te organiseren.

Mensen hebben dus het vermogen om samen regels te maken om samen dingen te doen. De blockchain staat voor de digitalisering van dat vermogen. Net zoals taal en schrift mensen toeliet om sociale realiteiten te creëren door samen af te spreken dat iets het geval is, zo laat blockchain hetzelfde toe, maar dan tussen computers.

Blockchain is een technologie die met elkaar verbonden computers toelaat om ergens overeenstemming over te bereiken. Het is als het ware de digitalisering van onze symbolische capaciteit.

Exit bookmaker

Een symbolische orde creëren en in stand houden gaat niet vanzelf. Ze heeft een prijs. Er komen transactiekosten bij kijken en ook die kunnen snel hoog oplopen. Om samen regels te maken, moeten mensen elkaar vinden en met elkaar kunnen communiceren. En om de afgesproken regels vervolgens te laten naleven moeten we elkaars gedrag kunnen monitoren en waar nodig ingrijpen om die regels af te dwingen. Een effectieve manier om die transactiekosten te reduceren is door ze te poolen in een organisatie om zo schaalvoordelen te realiseren.

Voor het maken van regels hebben we raden en parlementen, voor het communiceren van onze symbolische orde hebben we scholen en leraars, voor het monitoren van elkaars gedrag hebben we inspecteurs en agenten en voor het af­dwingen ervan hebben we rechtbanken en gevangenissen. De organisaties die onze maatschappij vormen, bestaan eigenlijk maar omdat er transactiekosten zijn bij het creëren en onderhouden van de regels die onze interacties structureren.

Maar wat nu als het communiceren, monitoren en afdwingen van de regels ingebakken zou zitten in die regels zelf? Dan kunnen mensen elkaar rechtstreeks vertrouwen (peer-to-peer) zonder tussenkomst van een derde partij.

In plaats dat je een bookmaker nodig hebt die op­schrijft wie je bent en welke weddenschap je wilt doen, die weddenschap koppelt aan andere wedden­schappen en achteraf de winsten verdeelt, zou je de toegang tot het geld dat je inzet gewoon kunnen programmeren om aan iemand anders te worden toegewezen in het geval je verliest.

Zo vormt het ingezette geld zelf een slim contract dat na afloop van een wedstrijd de uitslag kan opvragen en op basis van een voor­ge­programmeerde verdeelsleutel de winsten op een transparante en betrouwbare manier verdeelt. Exit bookmaker.

Minder rooskleurig

Het voorbeeld van de bookmaker illustreert de belofte van de blockchain om de creatie en het onderhoud van regels rechtstreeks te programmeren in de sociale realiteit zelf. Op die manier worden de transactiekosten zodanig gereduceerd dat de noodzaak van een overkoepelende organisatie mogelijk verdwijnt.

Afhankelijk van hoe je het bekijkt, is dat een fundamentele bedreiging of opportuniteit. Efficiëntere instituties zorgen ervoor dat we elkaar makkelijker kunnen vertrouwen, waardoor we beter kunnen samenwerken en uiteindelijk samen meer welvaart en welzijn kunnen creëren.

Op de korte termijn zijn de gevolgen minder rooskleurig. De blockchain is niet zomaar een nieuwe concurrent voor bestaande organisaties; ze doet hun bestaansreden verdampen. Blockchain is geen disruptieve organisatie, maar de disruptie van organisatie. Dat impliceert niets minder dan het einde van de maatschappij zoals we die kennen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden