Woensdag 16/06/2021

Marokko

Hoe Al Hoceima is veranderd in een belegerde stad

De Marokkaanse oproerpolitie blokkeert een hoofdweg in Al Hoceima. De betogers mijden de confrontatie. Beeld REUTERS
De Marokkaanse oproerpolitie blokkeert een hoofdweg in Al Hoceima. De betogers mijden de confrontatie.Beeld REUTERS

De protesten in het Rif-gebied nemen in hevigheid toe. Wat begon als woede om de dood van een visverkoper, is nu strijd tegen achterstelling. "Er is hier geen werk, geen goed ziekenhuis, geen universiteit."

Tussen de demonstranten valt ze meteen op, als enige vrouw in de voorste linies. Silya Ziani (23) gooit het haar naar achteren, houdt haar smartphone omhoog en filmt zichzelf en de honderden mensen achter haar. "Wij zijn vreedzaam, we worden geprovoceerd", schreeuwt ze. De hoofdstraat die uitkomt op het plein van Sidi Abid staat vol met bars kijkende agenten, militaire eenheden en politie.

Alle ogen in Marokko zijn gericht op dit kruispunt in Al Hoceima. Elke avond zijn er demonstraties, sinds de politie eind mei tientallen demonstranten oppakte, onder wie protestleider Nasser Zafzafi. De aanleiding was dat Zafzafi de preek van de imam onderbrak in de moskee. "Wij zijn allemaal Zafzafi", is nu een andere veelgehoorde protestkreet.

Ook Silya is bang dat ze wordt gearresteerd. Ze slaapt niet thuis, maar zwerft van het ene naar het andere onderduikadres. Door haar opzwepende filmpjes op Facebook wordt ze gerekend tot een van de leiders van de protesten. "Ze vermoorden ons hier, elke dag opnieuw", vertelt ze. "Er is geen werk, geen ziekenhuis waar ze kanker kunnen behandelen, geen universiteit. Zwangere vrouwen brengen hun kinderen ter wereld op straat. Vroeger waren hier nog fabrieken, maar nu niet meer. Daarom demonstreren we."

Belegerde stad

Zelf studeerde Silya een jaar aan de universiteit in Oujda, een stad op vier uur rijden. Daarna werd het te duur om een kamer te huren en eten te kopen en kwam ze terug naar Al Hoceima. Ze koos niet zomaar een studie: literatuur van de Amazigh (Berbers). "De geschiedenis van de Amazigh is vol mensen die opkwamen voor hun rechten", weet ze. "Altijd waren daar vrouwen bij."

Zo'n vrouw is zij nu ook. "Of we bereiken wat we willen, of we sterven", zegt ze. Ze lijkt het te menen.

De beloften die de regering heeft gedaan, gelooft ze niet. "We stoppen pas als ze doen wat wij zeggen. Het hoeft maar een jaar te duren voordat kankerpatiënten hier in het ziekenhuis terechtkunnen, of om een universiteit te openen. Ze kunnen van alles beloven, maar het enige dat ze doen, is meer politie op ons afsturen."

Al Hoceima ziet er tijdens de avonden uit als een belegerde stad. Overal staan politieagenten in oranje hesjes en groene overalls en militaire eenheden in het donkerblauw.

Het grote centrale plein, vanwaar je uitkijkt op de rotsige kustlijn, is omzoomd met politiebusjes. Hier is demonstreren verboden, de betogers zijn er al vaak uit elkaar gedreven. Nu worden er speelgoedauto's verhuurd waarin kinderen kunnen rijden, maar je moet wel een sterke fantasie hebben om je op zo'n plek over te geven aan onbezorgde vrolijkheid.

De Rif is ontvlamd in de woede, en de dood van Mohsin Fikri was de vonk waarmee het begon. De vishandelaar kwam in oktober om in een vuilniswagen. Hij had een partij zwaardvis bij zich, een vis die niet gevangen mocht worden in dat seizoen. De politie gooide de vis in een vuilniswagen, Fikri sprong erachteraan, en werd vermorzeld door de metalen kaken van de wagen.

Onmiddellijk ontstonden er protesten waarbij een diepgravend justitieel onderzoek werd geëist. Fikri werd het symbool van de kleine man die wordt gepakt, terwijl de groten - de eigenaars van de vissersboten, de toezichthouders in de haven - hun gang konden gaan.

Meer banen, een ziekenhuis

Nasser Zafzafi ontpopte zich tot leider van de protesten. Het eisenpakket breidde zich snel uit: meer banen, een ziekenhuis, universiteiten. De Rif is achtergebleven bij de moderne steden in het westen - Tanger, Rabat, Casablanca. Over de bergachtige regio's werd tijdens de Franse overheersing al gesproken als het 'nutteloze Marokko'. De inwoners zijn nooit van plan geweest zich daarbij neer te leggen.

De gebeurtenissen in Al Hoceima zijn te lezen als een deel twee van de Arabische Lente. Die begon met een Tunesische fruitverkoper die zichzelf in brand stak nadat de autoriteiten zijn handel in beslag had genomen, gevolgd door protesten. Nu doet Al Hoceima denken aan het Tahrirplein in Caïro, zeggen de journalisten die elkaar tegenkomen in hotel La Perla (De Parel).

Al Hoceima volgt het ritme van de ramadan. Overdag is de sfeer loom. Om een uur of zeven in de avond nemen de ordebewakers hun plaatsen in. Ze dragen plastic tasjes met een flesje water, een croissantje en een bekertje yoghurt. Eerst het vasten breken, dan snel de stad onderwerpen aan hun controle. Ze weten: na het vastenontbijt volgt het avondgebed en dan het protest.

Op het strand ontbijten vijf vrienden, twintigers, in het gezelschap van miauwende katten en kwispelende honden. Drie vingers omhoog, dat is hun symbool. Vrijheid, waardigheid, rechtvaardigheid. Ze doen mee aan de protesten sinds de dood van Mohsin Fikri. "We zijn overal op voorbereid", zegt Najib. "Dat ze ons slaan en dat ze ons aanhouden." De regering noemde de betogers separatisten, maar Najib zegt dat ze helemaal geen eigen staat willen, welnee. De hulp moet juist komen van de Marokkaanse staat, zegt hij.

Ze leven nu van de familie die is uitgeweken naar Europa. Zonder uitzondering hebben ze familie in Nederland. Zij, de achterblijvers, werken als visverkoper, als verhuurder van materialen voor bruiloften, als meubelverkoper of in de bouw. Twee maanden per jaar. Als de familieleden uit Europa hier op vakantie komen.

"Als we een visum zouden krijgen, zou niemand hier blijven", zegt Tarik. Hij probeerde in een bootje over te steken, maar werd teruggestuurd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234