Donderdag 20/01/2022

'Hitler heeft idee van Baskisch ras verpest'

Een onkreukbaar politicus die als de spin in het web partijbelangen, onderhandelingen met de Eta en de strijd voor een onafhankelijk Baskenland verdedigt. Xabier Arzalluz, voorzitter van de Baskische Nationalistische Partij (PNV), is optimistisch. 'Ik verwacht de onafhankelijkheid binnen vijftien jaar.' Het zal niet eenvoudig worden. Arzalluz' naam staat voor het eerst op de dodenlijst van de Eta, zo werd deze maand bekend. Diezelfde Eta, die gisteren voor het eerst sinds november een nieuwe aanslag pleegde. Daarbij vielen twee gewonden.

Bilbao

Van onze medewerker

Rop Zoutberg

Hij recht de rug en tikt geïrriteerd met zijn wijsvinger hard op de tafel. Wat zijn het toch? Die vergelijkingen van premier José María Aznar tussen het geweld van Al-Qaeda, de Eta en de PNV? "Hij probeerde het onmiddellijk na 11 september. Je kunt evenwel niet zomaar parallellen trekken tussen het terrorisme van Bin Laden en de Eta." Arzalluz zwijgt even. "Het was alles en iedereen tegen ons. Vergis je echter niet. Hoe harder Aznar ons aanvalt, hoe sterker wij worden."

Hij heeft een licht geaffecteerde stem, een strakke mond. Voormalig jezuïet, afgestudeerd in de rechten en filosofie, advocaat en hoogleraar politiek recht. Een eenzaam en kil man, zonder al te veel vrienden, zeggen mensen die hem kennen. Maar ook: profeet, patriarch, de invloedrijkste Baskische politicus. Zijn partij vaart er goed bij. Vanaf de allereerste vrije verkiezingen na de dood van dictator Franco in 1975 regeert de PNV, nationalistisch en van christen-democratische signatuur, onafgebroken in de deelstaat.

Arzalluz schuift papieren op de vergadertafel opzij en begint automatisch te praten. Trekt vergelijkingen tussen Aznar en Berlusconi, die premier werd met de media onder zijn controle. "Ik heb begrepen dat daar nu de neofascist Fini minister van Buitenlandse Zaken wordt, iets dat Aznar wel een goed idee vindt. Ik kan dat snappen. Aznar is zelf een fascist, iemand die zich nog niet zo heel lang geleden tegen de grondwet keerde (verwijzing naar de periode dat Aznar als student lid was van de Falange, de politieke beweging van Franco, RZ). Een deel van die Franco-aanhang is niet verdwenen. Al die ideeën over een groot, sterk Spanje. Precies dezelfde die Aznar heeft. Het franquisme stroomt eruit wanneer zulke mensen politiek bedrijven. Het zijn geen echte democraten."

De tijden zijn anders geweest. Een korte periode lag er een pact op tafel tussen de PNV en de PP, die in 1996 stemmen te kort kwam om te kunnen regeren. De PNV deed mee, volgens Arzalluz nadat hij persoonlijk met Aznar had afgesproken dat in ruil het Baskenland gaandeweg meer autonomie kreeg. Later volgde onvermijdelijk de breuk, nadat de PNV een akkoord sloot met Batasuna, de politieke arm van de Eta, en in het geheim ook met Eta in onderhandeling trad. De PNV wilde zo profiteren van een onverwachte wapenstilstand die de afscheidingsbeweging in 1998 afkondigde. Ze trof Aznar lijnrecht tegenover zich.

De dreiging van de Eta levert de PP stemmen op, bijt Arzalluz. "Aznar heeft geen enkel belang bij onderhandelingen met de Eta. Hij is veel te bang dat uiteindelijk de Baskische nationalisten als winnaar uit zulke besprekingen komen. Wat is voor hem de Eta? Het is in zijn ogen een maagzweertje dat af en toe bloedt, maar waarvan je niet dood gaat. Aznar houdt zijn kaken op elkaar, afwachtend tot de Eta op een goeie dag als vanzelf het bijltje erbij neerlegt."

Wat willen de Basken nog meer dan ze al hebben? "De juiste vraag is een stuk korter: wat willen de Basken? We zijn Europeanen, maar willen niet dat een ander ons in Brussel vertegenwoordigt. Straks komt Estland erbij, Slovenië, Tsjechië. Wij zijn groter, rijker dan die nieuwkomers. Nog steeds hebben we niks over onszelf te zeggen, alleen maar door een grap die de geschiedenis met ons speelde? Wat kan Madrid beter doen dan wij zelf?"

Hij wijst naar het schilderij van de omstreden Sabino de Arana, de historische oprichter van de PNV, achter hem aan de wand in het kantoor. "Hij trad naar voren met zijn ideeën over het Baskische nationalisme. Het is dezelfde Blut und Boden-theorie, die zich in het begin van de twintigste eeuw in Duitsland ontwikkelde. Begrijp goed, die theorie was ook in Duitsland niet racistisch. Het idee van een ras was normaal. Er was het zwarte ras, er was het noordelijke, witte ras. Er was het Baskische ras. Later is dat allemaal verpest door Hitler: fouten van het nationaal-socialisme. Daarmee kun je de oorspronkelijke ideeën van de eenheid van een staat echter niet verwerpen, dezelfde theorie grijpt nu de PP aan om de eenheid van Spanje te verdedigen."

Hij slaat met de vuist op tafel. "Waarom laten ze ons niet met rust?" "Een referendum kan een oplossing zijn hoewel we die volgens de letter van de Spaanse grondwet niet mogen organiseren. Maar toch, als alle andere politieke middelen uitgeput zijn, zal dat referendum er komen. De vraag zou om te beginnen moeten zijn: "Gelooft u dat het Baskische volk in de eerste plaats over zijn eigen toekomst zou moeten kunnen beslissen?" Als bij een stemming 60 procent het daarmee eens is, is dat zwaarwegend genoeg. Ik verwacht de Baskische onafhankelijkheid binnen een tijdspanne van 15 jaar. Mogelijk nog eerder."

Het venijn zit hem in het verschil tussen de woorden recht op zelfbeschikking en onafhankelijkheid, weet ook Arzalluz. In het eerste geval is onder de huidige Baskische bevolking een steun van bijna 60 procent te vinden. De eis om zelfstandigheid heeft in polls minder aanhang, ongeveer 50 procent. Het geweld hangt als een schaduw over die eis. Arzalluz: "Ik weet dat er nog meer mensen zullen sterven. We weten dat voor het eerst het volledige partijbestuur van de PNV op de dodenlijst van de Eta staat. Wat wil je dat we daartegen doen? De centrale vraag blijft hoe dan ook hoe we voor elkaar krijgen dat het stopt. Dat kan alleen aan de onderhandelingstafel, waar wij, de Basken, het probleem oplossen." Heeft Arzalluz ooit gehuild om een van de honderden doden die vielen? Hij veert weer op, kijkt strak voor zich uit: "Nooit. Niet dat ik me kan herinneren."

'Blut und Boden-theorie was ook in Duitsland niet racistisch'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234